Inleiding
1. Wat is (het nut van) strafrecht?
• Commentaar van politici op strafrecht gaat in tegen de scheiding der machten
o Bv. Zuhal Demir vindt straf van 19 jarige verkrachter te laag..
• Krantenartikel: “geen straf” -> maar eigenlijk wel een straf
o “Geen straf voor vrouw die 12 diefstallen pleegde”
o Bv. straf met uitstel, voorwaardelijke opschorting
• Informatiekloof
o Media, politiek en gebrek aan info van justitie -> informatiekloof
o = voedingsbodem voor punitief populisme
o Onderzoek: als de burger concreter informatie krijgt -> meer in lijn met strafrechter
• Punitief populisme <-> (staat haaks op) evidence based vaststellingen
Strenge straffen voorstellen als dé oplossing zonder hierbij rekening te houden met de
werkelijke effecten of mensenrechten = punitief populisme
o Onderzoek: soms is een gevangenisstraf wel nodig, maar meestal is er 70% kans op
recidieven -> streng straffen = contraproductief effect
o Alle gedetineerden zullen ooit vrijkomen -> waarmee zijn we dan gebaat?
• Principes
o Benader met kritische geest
o Nooit veralgemenen
o Vermoeden van onschuld
2. Wat is Belgisch strafrecht?
• VS: inbreuk op SDM, doodstraf invoeren in bepaalde staten,
• Indonesië: homo’s veroordeeld tot stokslagen
• Afghanistan: sanctie indien niet gaan bidden, vrouwen mogen niet praten door Sharia
• Singapore: verhandelen van kauwgom = misdrijf
=> DUS strafrecht = afhankelijk van ruimte en tijd
3. Wat is het actuele Belgisch strafrecht?
• Vroeger: privaatrecht (oog om oog, tand om tand door familie): collectieve weerwraak +
familiale solidariteit
• Werd meer en meer publiekrecht
o Afkopen van straf = zoengeld (nog steeds binnen familiale sfeer)
o Overheid: later tariferen ze zelf zoengeld -> strafbare gedraging was een inbreuk op
vredespact -> vredesgeld/fredum/zoengeld aan OH betalen
o Overheidsgezag MAAR nog steeds willekeur en vergelding
,• Kentering in 18e eeuw
o Door Franse filosofen: Montesquieu, Beccaria, Von Fuerbach
o Men wilt meer en meer inzetten op de wetgeving
• Strafwetboek 1867 (Sw.1867)
o Vóór 1867: Code Napoléon ook onder Nederlands bewind
o Strafwetboek onder leiding van Haus (U Gent) en Nypels (U Luik) gekomen
o Eigenlijk nog steeds overname van Code Napoléon
o Klassieke leer
▪ Schuldbegrip staat centraal. Men vertrekt van postulaat van vrije wil:
elkeen heeft keuze tussen het goede en het kwade
▪ Doelstelling van de bestraffing = vergelding, intimidatie en preventie
▪ Bij recidieven moet volgens de klassieke leer de straf worden opgedreven
o Intussen gewijzigd, aangevuld -> onleesbaar kluwen
o Veel rechtsfiguren hebben geen wettelijke basis, veel straffen zijn artificieel (bv. door
correctionalisering), archaïsch taalgebruik, geen voeling met wetenschappelijk
onderzoek,…
▪ Bv. noodtoestand
• Eindelijk een nieuw wetboek!
o Commissie tot hervorming van het strafrecht
▪ 4de poging sinds 1979 (3 commissies: Châtel&D’Haenens; Legros; Holsters)
▪ Uiteindelijk: Damien Vandermeersch, Joëlle Rozie en Jeroen De Herdt
o Publicatie: Belgisch Staatsblad 8 april 2024
o In werking: 2 jaar na publicatie: 8 april 2026
o Intussen reparatie- en harmonisatiewetgeving én nieuwe wetgeving …
o Nog wachten op Strafuitvoeringswetboek
• Een eigentijds nieuw Strafwetboek -> 3 premissen
o 1. ACCURAAT = garantie voor rechtszekerheid
▪ Aan alle rechtsfiguren een wettelijke grondslag geven
o 2. COHERENT = vlotte toepassing op concrete situaties
▪ Bv. definitie van vaak voorkomende begrippen
o 3. EENVOUDIG = iedereen wordt geacht de strafwet te kennen
▪ Bij de straftoemeting niet zo heel eenvoudig
▪ Iedereen wordt geacht de strafwet te kennen
Prof heeft gedoctoreerd over verbeurdverklaring
,• De pijlers van de hervorming
o 1. Subsidiariteit van het strafrecht = strafrecht moet het laatste redmiddel zijn
o 2. Visie over de doelstellingen van de straf = voor het eerst duidelijke visie
o 3. Gevangenisstraf als ultimum remedium
o 4. Gelijkwaardige straffen, maar oog voor proportionaliteit en individualisering (!!!)
van de bestraffing
▪ Elke strafzaak is anders !! -> straf op maat uitspreken
▪ Zwaarste categorie: bv. niveau 8 naar niveau 2 door verzwarende omst.
o 5. Gediversifieerd straffenpalet met strafniveaus
o 6. Nieuwe vormen van bestraffing
o 7. Strafuitvoeringsrechtbank (SURB) als centrale uitvoeringsinstantie
• Politieke besluitvorming
Ze hebben het voorbereidend werk gegeven, maar het blijft politieke besluitvorming -> is goed
want democratische rechtsstaat, maar hierdoor wel (terwijl commissie dit niet zou doen):
o Verhoging bepaalde strafmaten
o Behoud bepaalde misdrijven >< Taxatie-instrument strafwaardigheid
o Nieuwe strafbaarstellingen
o Strenge recidiveregeling
o TBS: terbeschikkingstelling van strafuitvoeringsrechtbank -> indien je straf wordt
opgelegd dan kunnen er nog straffen bijkomen
4. Definitie en kenmerken van het Belgische strafrecht
• Niet gemakkelijk → plaats- en tijdgebonden
o Strafrecht beoogt de handhaving van een aantal waarden in een bepaald land op een
gegeven ogenblik
• Werkdefinitie:
o Het strafrecht is het geheel van rechtsregels die bepaalde gedragingen strafbaar
stellen en sancties bepalen die op de daders toepasselijk zijn
• 3 sleutelbegrippen
o misdrijf
o dader
o strafrechtelijke sanctie (sanctie is ruimer dan straf)
,• BEGRIPSBEPALING STRAFRECHT
o Misdrijf = algemene term
▪ = een gedraging waarop de WET een sanctie stelt
▪ Niet langer drieleding: misdaad, wanbedrijf, overtreding
▪ Enige onderscheidscriterium is het toepasselijke strafniveau
▪ Niet alles wat moreel verwerpelijk is = een misdrijf
• Bv. voorbereidende handelingen om misdrijf te gaan, maar op tijdig
moment zichzelf terugtreden = volledig straffeloos
• Bv. grafschennis -> rechtspraak zegt wanneer er zodra feitelijkheden
worden gepleegd op opgebaard lijk -> indien je bepaalde zaken pleegt
op het lijk maar nog niet opgebaard = straffeloos
o MAAR NU ook lijkschennis
o Een straf = strafrechtelijke sanctie
ELKE straf = strafrechtelijke sanctie, maar strafrechtelijke sanctie ≠ (is niet altijd) straf
▪ Want
• ook maatregelen (bv. internering)
• ook reacties in het Vlaams jeugddelinquentierecht (= maatregelen +
sancties)
• ook punitieve sancties in de zin van artikel 6 EVRM (“criminal charge”)
o rechten van verdediging
o initieel: bestuurlijke sanctie maar door art. 6 toch punitieve
sanctie
• ook sancties sui generis (bv. geldboete)
• ook bestraffingsmodaliteiten (bv. uitstel van tenuitvoerlegging)
▪ Ook andere handhavingsmechanismen
• Bestuurlijke sancties (bv. GAS-sancties; tuchtsancties) : opgelegd
door een bestuurlijke overheid
• Buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht
o Een dader-persoon (= natuurlijk persoon of rechtspersoon)
▪ Geen dieren (wel bv. instrument van het misdrijf)
• Actua: Mechelse herder afgestuurd op persoon met bevel hem aan te
vallen -> persoon die bevel gaf
▪ Geen strafrechtelijke verantwoordelijkheid voor andermans daad
• !!! groot verschil met BCA: wel aansprakelijkheid mogelijk
▪ Strafrechtelijk handhavingsmechanisme kan van start zonder
geïdentificeerde persoon -> vooronderzoek kan al van start gaan
▪ Als geen identificatie -> geen bestraffing
• Seponering door Openbaar Ministerie (na opsporingsonderzoek)
• Beschikking tot ontslag van onderzoek door raadkamer (na
gerechtelijk onderzoek)
,• KENMERKEN
o 1. SANCTIERECHT
o 2. LEGAAL RECHT
▪ Legaliteitsprincipe
▪ Nullum crimen sine lege: geen misdrijf zonder wet
▪ Nulla poena sine lege: geen straf zonder wet
o 3. PUBLIEKRECHT
▪ Overheid straft omdat openbare orde werd geraakt
• Bv. diefstal = bedrieglijk wegnemen van andermans zaken -> al geef je
het terug, nog steeds misdrijf gepleegd want OO geraakt
▪ Spilfiguur = Openbaar Ministerie (vertegenwoordigt gemeenschap)
• Beschikt over het vervolgingsmonopolie
▪ Slachtoffer niet nodig om strafprocedure op te starten (er zijn geen
klachtmisdrijven meer in nieuw wetboek)
▪ Slachtoffer mag zich niet inlaten over de bestraffing, enkel
schadevergoeding
▪ Geen andersluidende overeenkomsten
▪ Toestemming slachtoffer is irrelevant, tenzij de niet-toestemming een
constitutief bestanddeel is
• Bv. partner mag mij vermoorden, want toestemming gegeven
▪ Rechtsverwerking bestaat niet in het strafrecht
• Wettelijke verankering nodig
• Eens het in het strafwetboek als strafbaar staat, dan blijft dat zo
o 4. AUTONOME RECHTSTAK
▪ Geen hulprecht ten dienste van andere rechtstakken
▪ = handhavingsrecht met algemene draagwijdte
▪ Conceptuele autonomie
• = strafrecht bepaalt eigen begrippenkader zonder gebonden te zijn
door andere rechtstakken (cf. Voorafgaande Titel Boek 2: art.79-81)
o Bv. nacht NA 21u en 5u -> wanneer het misdrijf na 21u
gepleegd is dan spreekt men juridisch gezien van nacht
• Uitzonderlijk rekening houden met burgerlijk recht (art.16 V.T. Sv.:
misdrijf houdt verband met uitvoering van de overeenkomst waarvan
het bestaan ontkend wordt of waarvan de uitlegging betwist wordt)
,• Indeling van het materieel strafrecht
o Twee delen: algemeen + bijzonder deel
o 1. Algemeen deel
▪ Op alle misdrijven toepasselijke regels
▪ Boek I Sw. + complementaire strafwetten (bv. Interneringswet; Vlaams
Jeugddelinquentiedecreet,…)
o 2. Bijzonder deel
▪ Verschillende misdrijven
▪ Boek II Sw. + bijzondere strafwetten (bv. Drugswet, Wegverkeerswet,
Wetboek Vennootschappen, Sociaal Strafwetboek,…)
▪ Lex specialis derogat lex generalis: art.77 Sw.
▪ Enkel om algemene principes op toe te passen
• Structuur - Inhoud Boek I Nieuw Strafwetboek (Sw. 2024):
o De strafwet
o Het misdrijf
o De dader
o De straf
o Burgerrechtelijke bepalingen en beveiligingsmaatregelen
o Tenietgaan en verjaring van straffen en van burgerlijke veroordelingen
o Diverse bepalingen
• Structuur - Inhoud Boek 2 Nieuw Strafwetboek (Sw.2024)
o Voorafgaande titel. Gemeenschappelijke bepalingen
o Titel 1. Ernstige schendingen van het internationaal humanitair recht
o Titel 2. Misdaad van ecocide
o Titel 3. Misdrijven tegen de persoon
o Titel 4. Misdrijven tegen de openbare veiligheid
o Titel 5. Valsheden
o Titel 6. Misdrijven tegen het vermogen
o Titel 7. Economische misdrijven
o Titel 8. Misdrijven tegen de staat en zijn functioneren
, Hoofdstuk 1: De strafwet
• Actua
o Minister Verlinden maakt ontsnappen uit gevangenis strafbaar
o Punitief populisme: sommigen doen alsof de criminaliteit nog nooit zo hoog is
geweest -> zie statistieken: klopt niet
o Gevangenisdirecteurs klagen overbevolking aan in open brief en eisen dat voor elke
nieuwe gedetineerde 2 worden vrijgelaten
1. Wat?: Het legaliteitsbeginsel (p.15-24)
• 2 grote principes
o Legaliteitsbeginsel met 2 adagia
o Nurembergclausule
Belangrijke figuren die het belang van wetteksten naar voor schuiven
• Cesare Beccaria
o Werk: “Dei delitti e delle pene” (1764) -> anoniem geschreven uit angst
o Geestelijke vader van de ‘rechten van verdediging’
o Reactie tegen willekeur en wreedheid in het strafrecht
o Benadrukte belang van: heldere wetgeving met noodzakelijke bestraffing en geen
doodstraf meer, maar toch nog repressie (bv. eeuwige slavernij als straf)
• Von Feuerbach
o Duitse school
o Benadrukt belang van: wettelijke misdrijfomschrijvingen + straffen ->
psychologische dwang op dader
▪ Strafbepaling moet afschrikken, maar calculerende delinquent bestaat niet
▪ Kunnen niet veel verwachten van de preventieve werking (dwang werkt niet),
maar de pakkans heeft wel effect op mogelijke daders
o Geestelijke vader van de Latijnse adagia (1801) = het legaliteitsprincipe
Artikel 1. Legaliteitsbeginsel
Niemand kan worden gestraft voor een misdrijf waarvan de bestanddelen niet in de wet
worden omschreven.
Niemand kan worden gestraft met een straf waarin de wet niet voorziet.
Dit artikel staat niet in de weg aan de berechting en bestraffing van iemand die schuldig is aan
een handelen of nalaten dat, ten tijde van het handelen of nalaten, een misdrijf was
overeenkomstig de algemene beginselen die door de internationale volkerengemeenschap
worden erkend. = Nuremberg clausule
, • Nullum crimen sine lege; Nulla poena sine lege -> beschermd door GW & verdragen:
o Art. 1 Sw.2024 (+ art. 2 Sw.1867)
o Art.12, tweede lid GW
o Art. 14 GW
o Art. 7 EVRM
o Art. 15 IVBPR
o Art. 49 Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie
• Nurembergclausule
“Dit artikel staat niet in de weg aan de berechting en bestraffing van iemand die schuldig is aan
een handelen of nalaten dat, ten tijde van het handelen of nalaten, een misdrijf was
overeenkomstig de algemene beginselen die door de internationale volkerengemeenschap
worden erkend”
o Ratio legis
▪ Misdaden die geen wettelijke grondslag hebben toch kunnen vervolgen
▪ Aanleiding: oorlogsmisdaden door nazi’s met genocide -> geen wettelijke
verankering, maar wel moreel verwerpelijk
▪ Toch bestraffen want komt voort uit algemene beginselen
o = bekrachtiging gewoonterechtelijk karakter van bepaalde strafbaarstellingen
▪ Art. 1 Sw.2024
▪ Art. 15 IVBPR
▪ Art. 49 Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie
▪ Art. 7 EVRM
o MAAR: Ratificatie Statuut van Rome inzake het Internationaal Strafhof (genocide,
misdaden tegen de mensheid, oorlogsmisdaden, agressie) + art. 82 e.v. Sw.2024
(genocide, misdaden tegen de mensheid, oorlogsmisdaden)
▪ Vandaag misdaden ook opgenomen in Statuut van Rome (ondertekend door
BE) + staat ook in BE strafwetboek
▪ Dus Nurembergclausule nog van belang?
o JA nog van BELANG bij extraterritoriale rechtsmacht
▪ BE kan extraterri. rechtsmacht nemen over misdrijven gepleegd in het BUI
▪ Maar vaak botsen we daar op voorwaarden zoals bv. dubbele criminaliteit
▪ Stel: feiten gepleegd in land waarvoor geen wettelijke basis is voor dat
misdrijf, DAN KAN de Nurembergclausule gebruikt worden en BE dus toch
• Legaliteitsbeginsel - wat is de draagwijdte?
o = wat moeten we beschouwen als een wet?
o Vormelijke vereiste van een wet
o Inhoudelijke vereisten aan een wet
▪ Lex certa-beginsel
1. Wat is (het nut van) strafrecht?
• Commentaar van politici op strafrecht gaat in tegen de scheiding der machten
o Bv. Zuhal Demir vindt straf van 19 jarige verkrachter te laag..
• Krantenartikel: “geen straf” -> maar eigenlijk wel een straf
o “Geen straf voor vrouw die 12 diefstallen pleegde”
o Bv. straf met uitstel, voorwaardelijke opschorting
• Informatiekloof
o Media, politiek en gebrek aan info van justitie -> informatiekloof
o = voedingsbodem voor punitief populisme
o Onderzoek: als de burger concreter informatie krijgt -> meer in lijn met strafrechter
• Punitief populisme <-> (staat haaks op) evidence based vaststellingen
Strenge straffen voorstellen als dé oplossing zonder hierbij rekening te houden met de
werkelijke effecten of mensenrechten = punitief populisme
o Onderzoek: soms is een gevangenisstraf wel nodig, maar meestal is er 70% kans op
recidieven -> streng straffen = contraproductief effect
o Alle gedetineerden zullen ooit vrijkomen -> waarmee zijn we dan gebaat?
• Principes
o Benader met kritische geest
o Nooit veralgemenen
o Vermoeden van onschuld
2. Wat is Belgisch strafrecht?
• VS: inbreuk op SDM, doodstraf invoeren in bepaalde staten,
• Indonesië: homo’s veroordeeld tot stokslagen
• Afghanistan: sanctie indien niet gaan bidden, vrouwen mogen niet praten door Sharia
• Singapore: verhandelen van kauwgom = misdrijf
=> DUS strafrecht = afhankelijk van ruimte en tijd
3. Wat is het actuele Belgisch strafrecht?
• Vroeger: privaatrecht (oog om oog, tand om tand door familie): collectieve weerwraak +
familiale solidariteit
• Werd meer en meer publiekrecht
o Afkopen van straf = zoengeld (nog steeds binnen familiale sfeer)
o Overheid: later tariferen ze zelf zoengeld -> strafbare gedraging was een inbreuk op
vredespact -> vredesgeld/fredum/zoengeld aan OH betalen
o Overheidsgezag MAAR nog steeds willekeur en vergelding
,• Kentering in 18e eeuw
o Door Franse filosofen: Montesquieu, Beccaria, Von Fuerbach
o Men wilt meer en meer inzetten op de wetgeving
• Strafwetboek 1867 (Sw.1867)
o Vóór 1867: Code Napoléon ook onder Nederlands bewind
o Strafwetboek onder leiding van Haus (U Gent) en Nypels (U Luik) gekomen
o Eigenlijk nog steeds overname van Code Napoléon
o Klassieke leer
▪ Schuldbegrip staat centraal. Men vertrekt van postulaat van vrije wil:
elkeen heeft keuze tussen het goede en het kwade
▪ Doelstelling van de bestraffing = vergelding, intimidatie en preventie
▪ Bij recidieven moet volgens de klassieke leer de straf worden opgedreven
o Intussen gewijzigd, aangevuld -> onleesbaar kluwen
o Veel rechtsfiguren hebben geen wettelijke basis, veel straffen zijn artificieel (bv. door
correctionalisering), archaïsch taalgebruik, geen voeling met wetenschappelijk
onderzoek,…
▪ Bv. noodtoestand
• Eindelijk een nieuw wetboek!
o Commissie tot hervorming van het strafrecht
▪ 4de poging sinds 1979 (3 commissies: Châtel&D’Haenens; Legros; Holsters)
▪ Uiteindelijk: Damien Vandermeersch, Joëlle Rozie en Jeroen De Herdt
o Publicatie: Belgisch Staatsblad 8 april 2024
o In werking: 2 jaar na publicatie: 8 april 2026
o Intussen reparatie- en harmonisatiewetgeving én nieuwe wetgeving …
o Nog wachten op Strafuitvoeringswetboek
• Een eigentijds nieuw Strafwetboek -> 3 premissen
o 1. ACCURAAT = garantie voor rechtszekerheid
▪ Aan alle rechtsfiguren een wettelijke grondslag geven
o 2. COHERENT = vlotte toepassing op concrete situaties
▪ Bv. definitie van vaak voorkomende begrippen
o 3. EENVOUDIG = iedereen wordt geacht de strafwet te kennen
▪ Bij de straftoemeting niet zo heel eenvoudig
▪ Iedereen wordt geacht de strafwet te kennen
Prof heeft gedoctoreerd over verbeurdverklaring
,• De pijlers van de hervorming
o 1. Subsidiariteit van het strafrecht = strafrecht moet het laatste redmiddel zijn
o 2. Visie over de doelstellingen van de straf = voor het eerst duidelijke visie
o 3. Gevangenisstraf als ultimum remedium
o 4. Gelijkwaardige straffen, maar oog voor proportionaliteit en individualisering (!!!)
van de bestraffing
▪ Elke strafzaak is anders !! -> straf op maat uitspreken
▪ Zwaarste categorie: bv. niveau 8 naar niveau 2 door verzwarende omst.
o 5. Gediversifieerd straffenpalet met strafniveaus
o 6. Nieuwe vormen van bestraffing
o 7. Strafuitvoeringsrechtbank (SURB) als centrale uitvoeringsinstantie
• Politieke besluitvorming
Ze hebben het voorbereidend werk gegeven, maar het blijft politieke besluitvorming -> is goed
want democratische rechtsstaat, maar hierdoor wel (terwijl commissie dit niet zou doen):
o Verhoging bepaalde strafmaten
o Behoud bepaalde misdrijven >< Taxatie-instrument strafwaardigheid
o Nieuwe strafbaarstellingen
o Strenge recidiveregeling
o TBS: terbeschikkingstelling van strafuitvoeringsrechtbank -> indien je straf wordt
opgelegd dan kunnen er nog straffen bijkomen
4. Definitie en kenmerken van het Belgische strafrecht
• Niet gemakkelijk → plaats- en tijdgebonden
o Strafrecht beoogt de handhaving van een aantal waarden in een bepaald land op een
gegeven ogenblik
• Werkdefinitie:
o Het strafrecht is het geheel van rechtsregels die bepaalde gedragingen strafbaar
stellen en sancties bepalen die op de daders toepasselijk zijn
• 3 sleutelbegrippen
o misdrijf
o dader
o strafrechtelijke sanctie (sanctie is ruimer dan straf)
,• BEGRIPSBEPALING STRAFRECHT
o Misdrijf = algemene term
▪ = een gedraging waarop de WET een sanctie stelt
▪ Niet langer drieleding: misdaad, wanbedrijf, overtreding
▪ Enige onderscheidscriterium is het toepasselijke strafniveau
▪ Niet alles wat moreel verwerpelijk is = een misdrijf
• Bv. voorbereidende handelingen om misdrijf te gaan, maar op tijdig
moment zichzelf terugtreden = volledig straffeloos
• Bv. grafschennis -> rechtspraak zegt wanneer er zodra feitelijkheden
worden gepleegd op opgebaard lijk -> indien je bepaalde zaken pleegt
op het lijk maar nog niet opgebaard = straffeloos
o MAAR NU ook lijkschennis
o Een straf = strafrechtelijke sanctie
ELKE straf = strafrechtelijke sanctie, maar strafrechtelijke sanctie ≠ (is niet altijd) straf
▪ Want
• ook maatregelen (bv. internering)
• ook reacties in het Vlaams jeugddelinquentierecht (= maatregelen +
sancties)
• ook punitieve sancties in de zin van artikel 6 EVRM (“criminal charge”)
o rechten van verdediging
o initieel: bestuurlijke sanctie maar door art. 6 toch punitieve
sanctie
• ook sancties sui generis (bv. geldboete)
• ook bestraffingsmodaliteiten (bv. uitstel van tenuitvoerlegging)
▪ Ook andere handhavingsmechanismen
• Bestuurlijke sancties (bv. GAS-sancties; tuchtsancties) : opgelegd
door een bestuurlijke overheid
• Buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht
o Een dader-persoon (= natuurlijk persoon of rechtspersoon)
▪ Geen dieren (wel bv. instrument van het misdrijf)
• Actua: Mechelse herder afgestuurd op persoon met bevel hem aan te
vallen -> persoon die bevel gaf
▪ Geen strafrechtelijke verantwoordelijkheid voor andermans daad
• !!! groot verschil met BCA: wel aansprakelijkheid mogelijk
▪ Strafrechtelijk handhavingsmechanisme kan van start zonder
geïdentificeerde persoon -> vooronderzoek kan al van start gaan
▪ Als geen identificatie -> geen bestraffing
• Seponering door Openbaar Ministerie (na opsporingsonderzoek)
• Beschikking tot ontslag van onderzoek door raadkamer (na
gerechtelijk onderzoek)
,• KENMERKEN
o 1. SANCTIERECHT
o 2. LEGAAL RECHT
▪ Legaliteitsprincipe
▪ Nullum crimen sine lege: geen misdrijf zonder wet
▪ Nulla poena sine lege: geen straf zonder wet
o 3. PUBLIEKRECHT
▪ Overheid straft omdat openbare orde werd geraakt
• Bv. diefstal = bedrieglijk wegnemen van andermans zaken -> al geef je
het terug, nog steeds misdrijf gepleegd want OO geraakt
▪ Spilfiguur = Openbaar Ministerie (vertegenwoordigt gemeenschap)
• Beschikt over het vervolgingsmonopolie
▪ Slachtoffer niet nodig om strafprocedure op te starten (er zijn geen
klachtmisdrijven meer in nieuw wetboek)
▪ Slachtoffer mag zich niet inlaten over de bestraffing, enkel
schadevergoeding
▪ Geen andersluidende overeenkomsten
▪ Toestemming slachtoffer is irrelevant, tenzij de niet-toestemming een
constitutief bestanddeel is
• Bv. partner mag mij vermoorden, want toestemming gegeven
▪ Rechtsverwerking bestaat niet in het strafrecht
• Wettelijke verankering nodig
• Eens het in het strafwetboek als strafbaar staat, dan blijft dat zo
o 4. AUTONOME RECHTSTAK
▪ Geen hulprecht ten dienste van andere rechtstakken
▪ = handhavingsrecht met algemene draagwijdte
▪ Conceptuele autonomie
• = strafrecht bepaalt eigen begrippenkader zonder gebonden te zijn
door andere rechtstakken (cf. Voorafgaande Titel Boek 2: art.79-81)
o Bv. nacht NA 21u en 5u -> wanneer het misdrijf na 21u
gepleegd is dan spreekt men juridisch gezien van nacht
• Uitzonderlijk rekening houden met burgerlijk recht (art.16 V.T. Sv.:
misdrijf houdt verband met uitvoering van de overeenkomst waarvan
het bestaan ontkend wordt of waarvan de uitlegging betwist wordt)
,• Indeling van het materieel strafrecht
o Twee delen: algemeen + bijzonder deel
o 1. Algemeen deel
▪ Op alle misdrijven toepasselijke regels
▪ Boek I Sw. + complementaire strafwetten (bv. Interneringswet; Vlaams
Jeugddelinquentiedecreet,…)
o 2. Bijzonder deel
▪ Verschillende misdrijven
▪ Boek II Sw. + bijzondere strafwetten (bv. Drugswet, Wegverkeerswet,
Wetboek Vennootschappen, Sociaal Strafwetboek,…)
▪ Lex specialis derogat lex generalis: art.77 Sw.
▪ Enkel om algemene principes op toe te passen
• Structuur - Inhoud Boek I Nieuw Strafwetboek (Sw. 2024):
o De strafwet
o Het misdrijf
o De dader
o De straf
o Burgerrechtelijke bepalingen en beveiligingsmaatregelen
o Tenietgaan en verjaring van straffen en van burgerlijke veroordelingen
o Diverse bepalingen
• Structuur - Inhoud Boek 2 Nieuw Strafwetboek (Sw.2024)
o Voorafgaande titel. Gemeenschappelijke bepalingen
o Titel 1. Ernstige schendingen van het internationaal humanitair recht
o Titel 2. Misdaad van ecocide
o Titel 3. Misdrijven tegen de persoon
o Titel 4. Misdrijven tegen de openbare veiligheid
o Titel 5. Valsheden
o Titel 6. Misdrijven tegen het vermogen
o Titel 7. Economische misdrijven
o Titel 8. Misdrijven tegen de staat en zijn functioneren
, Hoofdstuk 1: De strafwet
• Actua
o Minister Verlinden maakt ontsnappen uit gevangenis strafbaar
o Punitief populisme: sommigen doen alsof de criminaliteit nog nooit zo hoog is
geweest -> zie statistieken: klopt niet
o Gevangenisdirecteurs klagen overbevolking aan in open brief en eisen dat voor elke
nieuwe gedetineerde 2 worden vrijgelaten
1. Wat?: Het legaliteitsbeginsel (p.15-24)
• 2 grote principes
o Legaliteitsbeginsel met 2 adagia
o Nurembergclausule
Belangrijke figuren die het belang van wetteksten naar voor schuiven
• Cesare Beccaria
o Werk: “Dei delitti e delle pene” (1764) -> anoniem geschreven uit angst
o Geestelijke vader van de ‘rechten van verdediging’
o Reactie tegen willekeur en wreedheid in het strafrecht
o Benadrukte belang van: heldere wetgeving met noodzakelijke bestraffing en geen
doodstraf meer, maar toch nog repressie (bv. eeuwige slavernij als straf)
• Von Feuerbach
o Duitse school
o Benadrukt belang van: wettelijke misdrijfomschrijvingen + straffen ->
psychologische dwang op dader
▪ Strafbepaling moet afschrikken, maar calculerende delinquent bestaat niet
▪ Kunnen niet veel verwachten van de preventieve werking (dwang werkt niet),
maar de pakkans heeft wel effect op mogelijke daders
o Geestelijke vader van de Latijnse adagia (1801) = het legaliteitsprincipe
Artikel 1. Legaliteitsbeginsel
Niemand kan worden gestraft voor een misdrijf waarvan de bestanddelen niet in de wet
worden omschreven.
Niemand kan worden gestraft met een straf waarin de wet niet voorziet.
Dit artikel staat niet in de weg aan de berechting en bestraffing van iemand die schuldig is aan
een handelen of nalaten dat, ten tijde van het handelen of nalaten, een misdrijf was
overeenkomstig de algemene beginselen die door de internationale volkerengemeenschap
worden erkend. = Nuremberg clausule
, • Nullum crimen sine lege; Nulla poena sine lege -> beschermd door GW & verdragen:
o Art. 1 Sw.2024 (+ art. 2 Sw.1867)
o Art.12, tweede lid GW
o Art. 14 GW
o Art. 7 EVRM
o Art. 15 IVBPR
o Art. 49 Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie
• Nurembergclausule
“Dit artikel staat niet in de weg aan de berechting en bestraffing van iemand die schuldig is aan
een handelen of nalaten dat, ten tijde van het handelen of nalaten, een misdrijf was
overeenkomstig de algemene beginselen die door de internationale volkerengemeenschap
worden erkend”
o Ratio legis
▪ Misdaden die geen wettelijke grondslag hebben toch kunnen vervolgen
▪ Aanleiding: oorlogsmisdaden door nazi’s met genocide -> geen wettelijke
verankering, maar wel moreel verwerpelijk
▪ Toch bestraffen want komt voort uit algemene beginselen
o = bekrachtiging gewoonterechtelijk karakter van bepaalde strafbaarstellingen
▪ Art. 1 Sw.2024
▪ Art. 15 IVBPR
▪ Art. 49 Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie
▪ Art. 7 EVRM
o MAAR: Ratificatie Statuut van Rome inzake het Internationaal Strafhof (genocide,
misdaden tegen de mensheid, oorlogsmisdaden, agressie) + art. 82 e.v. Sw.2024
(genocide, misdaden tegen de mensheid, oorlogsmisdaden)
▪ Vandaag misdaden ook opgenomen in Statuut van Rome (ondertekend door
BE) + staat ook in BE strafwetboek
▪ Dus Nurembergclausule nog van belang?
o JA nog van BELANG bij extraterritoriale rechtsmacht
▪ BE kan extraterri. rechtsmacht nemen over misdrijven gepleegd in het BUI
▪ Maar vaak botsen we daar op voorwaarden zoals bv. dubbele criminaliteit
▪ Stel: feiten gepleegd in land waarvoor geen wettelijke basis is voor dat
misdrijf, DAN KAN de Nurembergclausule gebruikt worden en BE dus toch
• Legaliteitsbeginsel - wat is de draagwijdte?
o = wat moeten we beschouwen als een wet?
o Vormelijke vereiste van een wet
o Inhoudelijke vereisten aan een wet
▪ Lex certa-beginsel
