Les 1: Groepsdynamica
1. Groepen en teams
1.1. Groepsdynamica
Inzicht in het functioneren van groepen
Binnen groepsdynamica kijkt men volgens Johnson & Johnson naar:
o Het gedrag van groepsleden binnen groepen
o De ontwikkeling van groepen
o De interacties tussen groepsleden, andere groepen en organisaties
o De structuur van groepen
Drie actoren:
o De (begeleidings)groep
o Het team
o Jezelf
Twee niveaus:
o Taakniveau
o Socio-emotioneel niveau
1.2. Wat is een groep?
Johnson & Johnson: 6 kenmerken:
o Een doel
o Een onderlinge afhankelijkheid
o Interactie
o Een sociale eenheid
o Wederzijdse beïnvloeding
o Normen en rollen
Er zijn veel verschillende definities en overlappingen in definities
Niet elke verzameling van mensen vormt een groep:
o 2 of meer individuen die direct contact hebben met elkaar
o Die zich in het nastreven van gemeenschappelijke doelen bewust
zijn van hun wederzijdse afhankelijkheid
o Die zich bewust zijn van hun lidmaatschap van de groep en zich
bewust zijn van de anderen die deel uitmaken van de groep
1.3. Wat is een team?
Verschil tussen groep en team? Verbinding
,Een groep wordt een team als:
o Teambelang > eigenbelang
o Cohesie
o Iedereen draagt bij aan een gezamenlijk doel
o Goede samenwerking
o Verantwoordelijkheid
o Waardering
o Goede communicatie
o Successen zijn een gezamenlijk resultaat
J. Stevens: ‘Een team bestaat uit 2 of meer leden die in onderling
afhankelijkheid en door onderling overleg de uit te voeren taken verdelen
en coördineren, met het oog op of in functie van een extern doel, binnen
een breder organisatorisch verband.’
2. Ontwikkelingsfasen van Tuckman
2.1. Bruce Tuckman
o 1938-2016
o Amerikaans psycholoog
o 1965: Tuckman’s stages of group develpment
2.2. Model van Tuckman
4 fasen à 5 fasen
Toevoeging: extra fase adjourning
, 2.3. Fase 1: Forming
Gedrag leden Nuttige acties begeleider
o Ze gedragen zich o Vertrouwen geven
onafhankelijk o Informatie geven en
o Ze zijn afhankelijk van de verwachtingen duidelijk
begeleider schetsen
o Onzeker, onwennig,
afwachtend
o Mensen toenadering laten zoeken
o Zorgen voor onthaal/kennismaking
o Laagdrempelige activiteiten in groep
o Hen in subgroepen laten samenwerken
o Focussen op overeenkomsten tussen groepsleden
o Informatie/duidelijkheid verschaffen over: regels, afspraken,
gewoontes, verwachtingen
2.4. Fase 2: Storming
Gedrag leden Nuttige acties begeleider
o Team wordt hechter o Begeleidende rol
o Conflicten: ik > wij o Leden stimuleren om vanuit
o Kritiek, frustratie, boosheid een open communicatie de
o Teamleider bekritiseren conflicten zelf op te lossen
o Geef goede voorbeeld
o Het is de taak van de begeleider om standvastig te zijn en
bescherming te bieden + ruimte te geven voor dialoog bij conflicten
o Beseffen dat het normaal is om grenzen af te tasten
o Anderzijds grenzen stellen en bewaken
o Ruimte geven voor dialoog bij conflicten
2.5. Fase 3: Norming
Gedrag leden Nuttige acties begeleider
o Gezamenlijk, constructief en o Ondersteunen van het team
taakgericht samenwerken o Bevorderen groepscohie
o Wij > ik
o Begrip, afspraken
o Taak van de begeleiding is ruimte geven aan zelfstandige werkers
en initiatief uit de groep toelaten
o Alert blijven voor wat zich afspeelt binnen de groep
o Bevorderen ontwikkelen groepsnormen
o Zoeken naar activiteiten om de cohesie te verhogen
, 2.6. Fase 4: Performing
Gedrag leden Nuttige acties begeleider
o Team als eenheid o Delegeren
o Vertrouwen en o Stimuleren, doelen stellen en
betrokkenheid positieve samenwerking
o Zelfstandigheid en
autonomie
De samenwerking optimaliseren en verbeteren door:
o Doelen te stellen
o Effectief samenwerken te stimuleren:
Bevorderen van positieve afhankelijkheid
Meeliften voorkomen
Bevorderen dat groepsleden elkaar leren kennen
Adequaat gebruik van sociale vaardigheden bekrachtigen
2.7. Fase 5: Adjourning
Gedrag leden Nuttige acties begeleider
o Team houdt op te bestaan o Ondersteunen
o Op boorhand (on)bewust o Belang van symbolisch
afstand nemen einde: terugblikken +
o Uiteenlopende emoties aandacht schenken
o Leden hun blik op de
toekomst laten richten
o Blik terug op geschiedenis groep (herinnering hele periode)
o Blik op de toekomst: waar kijk je naar uit in je nieuw avontuur en
wat heb je geleerd in deze groep?
Groepsleden:
o Moeilijk met het nemen van afscheid
o Wie deze fase niet goed doormaakt, zal in een nieuwe groep geen
goede start maken omdat hij het oude nog niet heeft afgesloten
Begeleider:
o Voldoende oog voor hebt, zeker in groepen die elkaar al lang en
goed kennen
o Benoem duidelijk het vertrek van het groepslid, geef een
afscheidsfeestje, laat de cliënt zelf nadenken over wat er na deze
groep komt,…
1. Groepen en teams
1.1. Groepsdynamica
Inzicht in het functioneren van groepen
Binnen groepsdynamica kijkt men volgens Johnson & Johnson naar:
o Het gedrag van groepsleden binnen groepen
o De ontwikkeling van groepen
o De interacties tussen groepsleden, andere groepen en organisaties
o De structuur van groepen
Drie actoren:
o De (begeleidings)groep
o Het team
o Jezelf
Twee niveaus:
o Taakniveau
o Socio-emotioneel niveau
1.2. Wat is een groep?
Johnson & Johnson: 6 kenmerken:
o Een doel
o Een onderlinge afhankelijkheid
o Interactie
o Een sociale eenheid
o Wederzijdse beïnvloeding
o Normen en rollen
Er zijn veel verschillende definities en overlappingen in definities
Niet elke verzameling van mensen vormt een groep:
o 2 of meer individuen die direct contact hebben met elkaar
o Die zich in het nastreven van gemeenschappelijke doelen bewust
zijn van hun wederzijdse afhankelijkheid
o Die zich bewust zijn van hun lidmaatschap van de groep en zich
bewust zijn van de anderen die deel uitmaken van de groep
1.3. Wat is een team?
Verschil tussen groep en team? Verbinding
,Een groep wordt een team als:
o Teambelang > eigenbelang
o Cohesie
o Iedereen draagt bij aan een gezamenlijk doel
o Goede samenwerking
o Verantwoordelijkheid
o Waardering
o Goede communicatie
o Successen zijn een gezamenlijk resultaat
J. Stevens: ‘Een team bestaat uit 2 of meer leden die in onderling
afhankelijkheid en door onderling overleg de uit te voeren taken verdelen
en coördineren, met het oog op of in functie van een extern doel, binnen
een breder organisatorisch verband.’
2. Ontwikkelingsfasen van Tuckman
2.1. Bruce Tuckman
o 1938-2016
o Amerikaans psycholoog
o 1965: Tuckman’s stages of group develpment
2.2. Model van Tuckman
4 fasen à 5 fasen
Toevoeging: extra fase adjourning
, 2.3. Fase 1: Forming
Gedrag leden Nuttige acties begeleider
o Ze gedragen zich o Vertrouwen geven
onafhankelijk o Informatie geven en
o Ze zijn afhankelijk van de verwachtingen duidelijk
begeleider schetsen
o Onzeker, onwennig,
afwachtend
o Mensen toenadering laten zoeken
o Zorgen voor onthaal/kennismaking
o Laagdrempelige activiteiten in groep
o Hen in subgroepen laten samenwerken
o Focussen op overeenkomsten tussen groepsleden
o Informatie/duidelijkheid verschaffen over: regels, afspraken,
gewoontes, verwachtingen
2.4. Fase 2: Storming
Gedrag leden Nuttige acties begeleider
o Team wordt hechter o Begeleidende rol
o Conflicten: ik > wij o Leden stimuleren om vanuit
o Kritiek, frustratie, boosheid een open communicatie de
o Teamleider bekritiseren conflicten zelf op te lossen
o Geef goede voorbeeld
o Het is de taak van de begeleider om standvastig te zijn en
bescherming te bieden + ruimte te geven voor dialoog bij conflicten
o Beseffen dat het normaal is om grenzen af te tasten
o Anderzijds grenzen stellen en bewaken
o Ruimte geven voor dialoog bij conflicten
2.5. Fase 3: Norming
Gedrag leden Nuttige acties begeleider
o Gezamenlijk, constructief en o Ondersteunen van het team
taakgericht samenwerken o Bevorderen groepscohie
o Wij > ik
o Begrip, afspraken
o Taak van de begeleiding is ruimte geven aan zelfstandige werkers
en initiatief uit de groep toelaten
o Alert blijven voor wat zich afspeelt binnen de groep
o Bevorderen ontwikkelen groepsnormen
o Zoeken naar activiteiten om de cohesie te verhogen
, 2.6. Fase 4: Performing
Gedrag leden Nuttige acties begeleider
o Team als eenheid o Delegeren
o Vertrouwen en o Stimuleren, doelen stellen en
betrokkenheid positieve samenwerking
o Zelfstandigheid en
autonomie
De samenwerking optimaliseren en verbeteren door:
o Doelen te stellen
o Effectief samenwerken te stimuleren:
Bevorderen van positieve afhankelijkheid
Meeliften voorkomen
Bevorderen dat groepsleden elkaar leren kennen
Adequaat gebruik van sociale vaardigheden bekrachtigen
2.7. Fase 5: Adjourning
Gedrag leden Nuttige acties begeleider
o Team houdt op te bestaan o Ondersteunen
o Op boorhand (on)bewust o Belang van symbolisch
afstand nemen einde: terugblikken +
o Uiteenlopende emoties aandacht schenken
o Leden hun blik op de
toekomst laten richten
o Blik terug op geschiedenis groep (herinnering hele periode)
o Blik op de toekomst: waar kijk je naar uit in je nieuw avontuur en
wat heb je geleerd in deze groep?
Groepsleden:
o Moeilijk met het nemen van afscheid
o Wie deze fase niet goed doormaakt, zal in een nieuwe groep geen
goede start maken omdat hij het oude nog niet heeft afgesloten
Begeleider:
o Voldoende oog voor hebt, zeker in groepen die elkaar al lang en
goed kennen
o Benoem duidelijk het vertrek van het groepslid, geef een
afscheidsfeestje, laat de cliënt zelf nadenken over wat er na deze
groep komt,…
