NEDERLANDS 3
HOOFDSTUK 1: BEGINNENDE
GELETTERDHEID
1. DE VERWERVING VAN BEGINNENDE GELETTERDHEID
1.1. DEFINITIE
Ontluikende geletterdheid
= de vroege fase van schriftelijke taalverwerving lopend vanaf de geboorte tot het moment dat een kind de
elementaire lees- en spelhandeling onder de knie heeft
- Schriftelijke taalverwerving: letters, afbeeldingen, picto’s, symbolen die boodschappen weergeven
- Vanaf de geboorte
- Elementaire lees- en spelhandeling = letters verklanken en samenvoegen tot een woord
In de kleuterklas:
- Afbeeldingen: ondersteunen boodschap, vervangen ze niet
- Pictogrammen: vervangen geschreven boodschap, visuele gelijkenis met boodschap
- Symbolen: vervangen boodschap, willekeurig gekozen
1.2. BEGINNENDE GELETTERDHEID ALS SPONTANE ONTDEKKINGSTOCHT
Geschreven taal maakt deel uit van de leefomgeving KLS doen al lang ervaringen op met geschreven taal
Kind begint zich te oriënteren op geschreven taal:
- Lezen om je te informeren
o Een peuter doet alsof hij de krant leest
- Inzicht in de leesrichting
o Een kleuter kan zelfstandig een kijkboek doornemen in de juiste leesrichting
- Pseudoleesgedrag
o Een kind doet alsof hij een boek leest door met zijn vinger te de tekst te volgen
o De kleuter verzint tekst of kent de tekst uit zijn hoofd
- Schrijven om te onthouden
o Een peuter loopt rond met een balpen en neemt een agenda om te ‘schrijven’
- Lezen om te genieten
Het kind krijgt vat op klanken en letters:
- Een kind herkent zijn eigen naam
- Een kind heeft een eerste lievelingsletter die hij overal herkent
- Een kind benoemt welke woorden met een bepaalde letter beginnen
- Een kind schrijft een letter, maar fout
1.3. BEÏNVLOEDENDE FACTOREN
- Taalbewustzijn
, o Last met spellen met en nadenken over taal
o Klanken, woorden en zinnen los van hun betekenis
- Mondelinge taal
o De kleuter heeft moeite met mondelinge taal (moedertaal/Nederlands)
o Moeilijk verstaanbaar, moeite met begrijpen/gebruiken
- Letterkennis
o De kleuter herkent geen/een paar letters
o Pas relevant signaal nadat er letter zijn aangeboden in de klas
- Fonemisch bewustzijn
o Hoort geen losse klanken in woorden
o Minder relevant in 2KK
- Familiale aanleg
o De kleuter heeft familie met leesproblemen
- Snel benoemen
o De KL benoemt gekende kleuren/prenten/symbolen niet snel
o Meer aandacht bij voorbereidend lezen nodig
- Gehoor, zicht, geheugen
o Moete met horen, zien, onthouden
- Kansen
o Van thuis uit minder kansen en materialen
- Begrip van geschreven taal
o Weet weinig over het doel & elementen van geschreven taal
o Experimenteert niet met alsof doen
- Interesse
o De kleuter is niet nieuwsgierig naar klanken, letters of boeken
2. ORIËNTATIE OP GESCHREVEN TAAL
2.1. EEN LEERLIJN ORIËNTATIE OP GESCHREVEN TAAL VOOR JONGSTE EN OUDSTE KLEUTERS
Jongste kleuters Oudste kleuters
De kleuters kunnen de betekenis van enkele De kleuters kunnen de betekenis van meerdere
frequent gebruikte afbeeldingen, pictogrammen en frequent gebruikte afbeeldingen, pictogrammen en
symbolen begrijpen: symbolen begrijpen:
de naamsymbolen, afbeeldingen van materialen in Pictogrammen over weer, taken…
kasten…
De kleuters kunnen tonen dat ze de volgende De kleuters kunnen tonen dat ze volgende
tekstconventies begrijpen: tekstconventies begrijpen:
onderscheid tekst en beeld Inzicht in leesrichting, congruentie tussen tekst en
beeld
De kleuters kunnen d.m.v. tekenen, krabbels ideeën De kleuters kunnen d.m.v. tekenen, krabbels,
of gebeurtenissen vastleggen symbolen, letter- of cijfervormen ideeën of
gebeurtenissen vastleggen
De kleuters kennen de functie van schriftelijke taal De kleuters kennen de functie van schriftelijke taal
om te communiceren om te informeren of te communiceren
De kleuters kunnen ideeën aanbrengen voor een De kleuters kunnen ideeën aanbrengen voor een
tekst vanuit aangeboden inhouden, eigen ervaringen tekst vanuit aangeboden inhouden, eigen ervaringen
of creatieve ideeën: of creatieve ideeën:
samen een lijstje maken, een eenvoudige een complexe brainstorm, anekdote, verzonnen
brainstorm, het vervolg op een eenvoudig verhaal verhaal…
, De kleuters kunnen tonen dat teksten een doel De kleuters kunnen tonen dat teksten een doel
hebben: hebben:
Iets onthouden, iets doen, genieten Iets onthouden, iets doen, genieten
Goed rekening houden met de ontwikkeling van doen-alsof schrijven:
= krabbels letterachtige tekens invented spelling
2.2. ORIËNTATIE OP GESCHREVEN TAAL IN HET BASISAANBOD
Voorzie veel schriftelijke boodschappen in de klas in combinatie met een afbeelding, pictogram, symbool.
Biedt spontane leerkansen
2.2.1. INZET VAN GESCHREVEN TAAL TIJDENS ROUTINES
Schrijf dingen voor jezelf op om te onthouden, informeren en communiceren
Verwoord dit naar de kleuters toe, leer hun waarom lezen en schrijven belangrijk is
2.2.2. GESCHREVEN TAAL IN DE HOEKEN
Bij elke SWP kan er een geschreven boodschap passen die ze in hun spel kunnen verwerken/gebruiken.
Vb. huishoek: krant, agenda, kookboek, agenda…
2.2.3. DE SCHRIJFHOEK
Er moeten voldoende schrijfmaterialen aanwezig zijn:
- Pennen, potloden
- Stempeldoos met letterstempels en/of picto’s
- Omtrekletters
- Letterstickers
- Signaalkaarten
o = kaarten waarop een relevant woord geschreven staat samen met een afbeelding/tekening
Er moeten ook verschillende schrijfondergronden aanwezig zijn:
- Verschillende soorten papier
- Oude agenda’s
- Notitieboekjes
- Kleine schriftjes (zelf gemaakt)
- Enveloppen, etiketten
4 factoren om de schrijfhoek te doen werken
1) Aantrekkelijke inrichting (schrijfmateriaal en schrijfondergronden)
2) Een zinvolle, aantrekkelijke aanleiding
o Verlanglijstje, brieven aan iemand die ziek is, samen schrijven, boodschappenlijstje…
o De hoek in verband leggen met een andere SWP (boodschappenlijst voor de winkel, reclame
maken, brieven schrijven voor de postbode, uitnodiging voor schoolfeest)
3) Waardering
o Veel individuele aandacht aan schrijfproducten
o Toon resultaat in de kring
4) Uitbreiding van inzicht in geschreven taal
HOOFDSTUK 1: BEGINNENDE
GELETTERDHEID
1. DE VERWERVING VAN BEGINNENDE GELETTERDHEID
1.1. DEFINITIE
Ontluikende geletterdheid
= de vroege fase van schriftelijke taalverwerving lopend vanaf de geboorte tot het moment dat een kind de
elementaire lees- en spelhandeling onder de knie heeft
- Schriftelijke taalverwerving: letters, afbeeldingen, picto’s, symbolen die boodschappen weergeven
- Vanaf de geboorte
- Elementaire lees- en spelhandeling = letters verklanken en samenvoegen tot een woord
In de kleuterklas:
- Afbeeldingen: ondersteunen boodschap, vervangen ze niet
- Pictogrammen: vervangen geschreven boodschap, visuele gelijkenis met boodschap
- Symbolen: vervangen boodschap, willekeurig gekozen
1.2. BEGINNENDE GELETTERDHEID ALS SPONTANE ONTDEKKINGSTOCHT
Geschreven taal maakt deel uit van de leefomgeving KLS doen al lang ervaringen op met geschreven taal
Kind begint zich te oriënteren op geschreven taal:
- Lezen om je te informeren
o Een peuter doet alsof hij de krant leest
- Inzicht in de leesrichting
o Een kleuter kan zelfstandig een kijkboek doornemen in de juiste leesrichting
- Pseudoleesgedrag
o Een kind doet alsof hij een boek leest door met zijn vinger te de tekst te volgen
o De kleuter verzint tekst of kent de tekst uit zijn hoofd
- Schrijven om te onthouden
o Een peuter loopt rond met een balpen en neemt een agenda om te ‘schrijven’
- Lezen om te genieten
Het kind krijgt vat op klanken en letters:
- Een kind herkent zijn eigen naam
- Een kind heeft een eerste lievelingsletter die hij overal herkent
- Een kind benoemt welke woorden met een bepaalde letter beginnen
- Een kind schrijft een letter, maar fout
1.3. BEÏNVLOEDENDE FACTOREN
- Taalbewustzijn
, o Last met spellen met en nadenken over taal
o Klanken, woorden en zinnen los van hun betekenis
- Mondelinge taal
o De kleuter heeft moeite met mondelinge taal (moedertaal/Nederlands)
o Moeilijk verstaanbaar, moeite met begrijpen/gebruiken
- Letterkennis
o De kleuter herkent geen/een paar letters
o Pas relevant signaal nadat er letter zijn aangeboden in de klas
- Fonemisch bewustzijn
o Hoort geen losse klanken in woorden
o Minder relevant in 2KK
- Familiale aanleg
o De kleuter heeft familie met leesproblemen
- Snel benoemen
o De KL benoemt gekende kleuren/prenten/symbolen niet snel
o Meer aandacht bij voorbereidend lezen nodig
- Gehoor, zicht, geheugen
o Moete met horen, zien, onthouden
- Kansen
o Van thuis uit minder kansen en materialen
- Begrip van geschreven taal
o Weet weinig over het doel & elementen van geschreven taal
o Experimenteert niet met alsof doen
- Interesse
o De kleuter is niet nieuwsgierig naar klanken, letters of boeken
2. ORIËNTATIE OP GESCHREVEN TAAL
2.1. EEN LEERLIJN ORIËNTATIE OP GESCHREVEN TAAL VOOR JONGSTE EN OUDSTE KLEUTERS
Jongste kleuters Oudste kleuters
De kleuters kunnen de betekenis van enkele De kleuters kunnen de betekenis van meerdere
frequent gebruikte afbeeldingen, pictogrammen en frequent gebruikte afbeeldingen, pictogrammen en
symbolen begrijpen: symbolen begrijpen:
de naamsymbolen, afbeeldingen van materialen in Pictogrammen over weer, taken…
kasten…
De kleuters kunnen tonen dat ze de volgende De kleuters kunnen tonen dat ze volgende
tekstconventies begrijpen: tekstconventies begrijpen:
onderscheid tekst en beeld Inzicht in leesrichting, congruentie tussen tekst en
beeld
De kleuters kunnen d.m.v. tekenen, krabbels ideeën De kleuters kunnen d.m.v. tekenen, krabbels,
of gebeurtenissen vastleggen symbolen, letter- of cijfervormen ideeën of
gebeurtenissen vastleggen
De kleuters kennen de functie van schriftelijke taal De kleuters kennen de functie van schriftelijke taal
om te communiceren om te informeren of te communiceren
De kleuters kunnen ideeën aanbrengen voor een De kleuters kunnen ideeën aanbrengen voor een
tekst vanuit aangeboden inhouden, eigen ervaringen tekst vanuit aangeboden inhouden, eigen ervaringen
of creatieve ideeën: of creatieve ideeën:
samen een lijstje maken, een eenvoudige een complexe brainstorm, anekdote, verzonnen
brainstorm, het vervolg op een eenvoudig verhaal verhaal…
, De kleuters kunnen tonen dat teksten een doel De kleuters kunnen tonen dat teksten een doel
hebben: hebben:
Iets onthouden, iets doen, genieten Iets onthouden, iets doen, genieten
Goed rekening houden met de ontwikkeling van doen-alsof schrijven:
= krabbels letterachtige tekens invented spelling
2.2. ORIËNTATIE OP GESCHREVEN TAAL IN HET BASISAANBOD
Voorzie veel schriftelijke boodschappen in de klas in combinatie met een afbeelding, pictogram, symbool.
Biedt spontane leerkansen
2.2.1. INZET VAN GESCHREVEN TAAL TIJDENS ROUTINES
Schrijf dingen voor jezelf op om te onthouden, informeren en communiceren
Verwoord dit naar de kleuters toe, leer hun waarom lezen en schrijven belangrijk is
2.2.2. GESCHREVEN TAAL IN DE HOEKEN
Bij elke SWP kan er een geschreven boodschap passen die ze in hun spel kunnen verwerken/gebruiken.
Vb. huishoek: krant, agenda, kookboek, agenda…
2.2.3. DE SCHRIJFHOEK
Er moeten voldoende schrijfmaterialen aanwezig zijn:
- Pennen, potloden
- Stempeldoos met letterstempels en/of picto’s
- Omtrekletters
- Letterstickers
- Signaalkaarten
o = kaarten waarop een relevant woord geschreven staat samen met een afbeelding/tekening
Er moeten ook verschillende schrijfondergronden aanwezig zijn:
- Verschillende soorten papier
- Oude agenda’s
- Notitieboekjes
- Kleine schriftjes (zelf gemaakt)
- Enveloppen, etiketten
4 factoren om de schrijfhoek te doen werken
1) Aantrekkelijke inrichting (schrijfmateriaal en schrijfondergronden)
2) Een zinvolle, aantrekkelijke aanleiding
o Verlanglijstje, brieven aan iemand die ziek is, samen schrijven, boodschappenlijstje…
o De hoek in verband leggen met een andere SWP (boodschappenlijst voor de winkel, reclame
maken, brieven schrijven voor de postbode, uitnodiging voor schoolfeest)
3) Waardering
o Veel individuele aandacht aan schrijfproducten
o Toon resultaat in de kring
4) Uitbreiding van inzicht in geschreven taal
