orthopedagogische interventies
6 interventies/ methoden/ denkkaders
● Emotionele ontwikkeling
● universal design of learning
● omgaan met agressie
● geweldloos verzet
● suïcidepreventie
● gentle teaching
emotionele ontwikkeling
psychodynamisch ontwikkelingsmodel van Dosen
grondlegger
⇒ Anton Dosen
→ een nederlandse kinderpsychiater en hoogleraar aan de universiteit van nijmegen
vaststellingen
- mensen met een verstandelijke beperking doorheen hun leven op een gegeven
moment psychische problemen ontwikkelden, die waren ontzettend groot en de kans
was ook groter dan anderen
- de standaard diagnostische instrumenten (zoals dsm - handboeken) waren
ontoereikend (bv mensen met een verstandelijke beperking dat de symptomen die zij
vertoonden waren helemaal anders dan mensen zonder een verstandelijke
beperking)
→ handboek is helemaal niet bruikbaar
- standaard behandelmethode was veel te weinig afgestemd op die doelgroep (vergde
heel wat communicatieve vaardigheden die ze eigenlijk niet beschikte)
⇒ introduceerde daarom een ontwikkelingsdynamische en integratieve benadering, om
psychische problemen bij mensen met een beperking te begrijpen en te behandelen
⇒ gebaseerd op basis van jarenlange praktijkervaring in de zorg voor mensen met een
verstandelijke beperking
1
,het model
⇒ er ontstaat bij mensen met een verstandelijke beperking een verschil tussen de
cognitieve ontwikkeling (het kunnen) en de emotionele ontwikkeling (het aankunnen)
● doorheen de levensloop verliep de emotionele ontwikkeling moeizamer of zelf stopte
soms was er zelfs sprake van een terugval
● belangrijk om psychische problemen te bekijken vanuit de ontwikkeling van die
persoon
● hoe kunnen wij afstemmen op die noden?
⇒ het gedrag die we aan de buitenkant zien kunnen we enkel begrijpen als we zicht hebben
door alles te begrijpen wat onderliggend is (ijsberg principe)
⇒ emotionele ontwikkeling wordt beschouwd als de basis van de psychosociale
ontwikkeling die cruciaal zijn en maakt deel uit van de persoonlijkheidsontwikkeling
⇒ een beeld krijgen over de emotionele ontwikkeling van onze cliënten biedt ons:
heel wat informatie over hun emotionele noden en hiermee gepaard gaande
hulpvragen handvatten om onze begeleiding beter af te stemmen
integratieve benadering
⇒ een multidisciplinaire aanpak om de complexiteit van gedrags- en psychiatrische
problemen bij personen met een verstandelijke beperking tegemoet te komen
⇒ belangrijk om zicht te krijgen op 4 dimensies (voor correcte behandeling)
1. de psychische dimensie = motorische, sensorische functies en in het bijzonder ook
cognitief, sociaal en emotioneel functioneren
2. de biologische dimensie = genetische en andere biologische aspecten van het
centraal zenuwstelsel
3. sociale dimensie = sociale omgeving met de bijbehorende interacties
4. ontwikkelingsdimensie = het verloop van de biologische, psychische en sociale
dimensies waarbij in iedere fase van ontwikkeling specifiek psychosociaal
functioneren en specifiek gedrag ontstaat
⇒ verandering van 1 dimensie heeft een verandering van de totale structuur tot gevolg
ontwikkelingsdynamische benadering
⇒ bij mensen met een verstandelijke beperking vertraagt of geregresseerd op een bepaald
moment de emotionele ontwikkeling
→ zicht hebben op het ontwikkelingsaspect wordt gezien als een belangrijk
hulpmiddel in het stellen van een diagnose en het opzetten van een behandeling
2
,⇒ ontwikkelingsdynamische benadering ontstond met de bedoeling om de
ontwikkelingsdynamiek met de bijhorende bio- psychosociale aspecten van personen met
een psychische en gedragsproblemen in kaart te brengen
⇒ functioneren is altijd een dynamisch gegeven, afhankelijk van hoe we ons voelen, het is
daar waar een terugval zich niet meer herstelt dat er psychische en of gedragsproblemen
ontstaan
De 5 emotionele ontwikkelingsfasen
⇒ het niveau dat het kind met een verstandelijke beperking in zijn
persoonlijkheidsontwikkeling bereikt, is afhankelijk van biologische en omgevingsfactoren
⇒ het model heeft een fasisch verloopt, krijgt kritiek op de simplificatie van toch wel heel
complexe materie → een persoon met een diepe verstandelijke beperking zouden in hun
socio - emotionele ontwikkeling niet verder komen dat de 2de fase
⇒ belangrijk om de emotionele basisbehoeften die verbonden zijn aan ontwikkelingsfase
belangrijk zijn om rekening mee te houden in de begeleiding van deze persoon
vorming van de persoonlijkheidsstructuur
⇒ emotionele ontwikkeling wordt beschouwd als de basis van de psychosociale
ontwikkeling en dus ook een belangrijk onderdeel van de persoonlijkheidsontwikkeling
⇒ in iedere fase ontstaat een persoonlijkheids laag (=fasespecifieke
persoonlijkheidsstructuur)
→ hulpverlener stemt zijn ondersteuning vooral af op de fase die het sterkst
ontwikkeld is
3
, verschillende fase van de emotionele ontwikkelingen (persoonlijkheidslagen)
1. psycho fysiologische homeostase
2. hechting
3. zelf-ander differentiatie
4. ego-vorming (morele ontwikkeling)
5. ego-differentiatie (moreel ego)
→ Elke fase heeft zijn eigen spanningsveld, het kan zijn dat er een te hoge intensiteit is. Dit
kan resulteren in een aanpassing in de volgende persoonlijkheid laag
⇒ model is ontstaan uit ervaringen binnen de doelgroep bij mensen met een verstandelijke
beperking, maar het wordt meer en meer verstaan onder een universeel model
spanningsvelden per fase
de adaptatiefase (homeostase)
van 0 - 6 maanden
● de baarmoeder is de ideale ruimte voor de baby, en dan wordt die baby plots op de
wereld gedropt → brengt heel veel fysiologische aanpassingen met zich mee
⇒ De baby moet zelf beginnen ademhalen, temperatuur aanpassen, …
● sensorische integratie via zintuigen = enorm veel energie om prikkels te verwerken
en te ordenen (actie reactie ketens worden gevormd)
● ontdekken van structuren van ruimte, tijd en personen (kind gaat meer rust hebben)
● homeostase = een interne evenwicht van het kindje → verschil met disregulatie
(ontregeling)
4
6 interventies/ methoden/ denkkaders
● Emotionele ontwikkeling
● universal design of learning
● omgaan met agressie
● geweldloos verzet
● suïcidepreventie
● gentle teaching
emotionele ontwikkeling
psychodynamisch ontwikkelingsmodel van Dosen
grondlegger
⇒ Anton Dosen
→ een nederlandse kinderpsychiater en hoogleraar aan de universiteit van nijmegen
vaststellingen
- mensen met een verstandelijke beperking doorheen hun leven op een gegeven
moment psychische problemen ontwikkelden, die waren ontzettend groot en de kans
was ook groter dan anderen
- de standaard diagnostische instrumenten (zoals dsm - handboeken) waren
ontoereikend (bv mensen met een verstandelijke beperking dat de symptomen die zij
vertoonden waren helemaal anders dan mensen zonder een verstandelijke
beperking)
→ handboek is helemaal niet bruikbaar
- standaard behandelmethode was veel te weinig afgestemd op die doelgroep (vergde
heel wat communicatieve vaardigheden die ze eigenlijk niet beschikte)
⇒ introduceerde daarom een ontwikkelingsdynamische en integratieve benadering, om
psychische problemen bij mensen met een beperking te begrijpen en te behandelen
⇒ gebaseerd op basis van jarenlange praktijkervaring in de zorg voor mensen met een
verstandelijke beperking
1
,het model
⇒ er ontstaat bij mensen met een verstandelijke beperking een verschil tussen de
cognitieve ontwikkeling (het kunnen) en de emotionele ontwikkeling (het aankunnen)
● doorheen de levensloop verliep de emotionele ontwikkeling moeizamer of zelf stopte
soms was er zelfs sprake van een terugval
● belangrijk om psychische problemen te bekijken vanuit de ontwikkeling van die
persoon
● hoe kunnen wij afstemmen op die noden?
⇒ het gedrag die we aan de buitenkant zien kunnen we enkel begrijpen als we zicht hebben
door alles te begrijpen wat onderliggend is (ijsberg principe)
⇒ emotionele ontwikkeling wordt beschouwd als de basis van de psychosociale
ontwikkeling die cruciaal zijn en maakt deel uit van de persoonlijkheidsontwikkeling
⇒ een beeld krijgen over de emotionele ontwikkeling van onze cliënten biedt ons:
heel wat informatie over hun emotionele noden en hiermee gepaard gaande
hulpvragen handvatten om onze begeleiding beter af te stemmen
integratieve benadering
⇒ een multidisciplinaire aanpak om de complexiteit van gedrags- en psychiatrische
problemen bij personen met een verstandelijke beperking tegemoet te komen
⇒ belangrijk om zicht te krijgen op 4 dimensies (voor correcte behandeling)
1. de psychische dimensie = motorische, sensorische functies en in het bijzonder ook
cognitief, sociaal en emotioneel functioneren
2. de biologische dimensie = genetische en andere biologische aspecten van het
centraal zenuwstelsel
3. sociale dimensie = sociale omgeving met de bijbehorende interacties
4. ontwikkelingsdimensie = het verloop van de biologische, psychische en sociale
dimensies waarbij in iedere fase van ontwikkeling specifiek psychosociaal
functioneren en specifiek gedrag ontstaat
⇒ verandering van 1 dimensie heeft een verandering van de totale structuur tot gevolg
ontwikkelingsdynamische benadering
⇒ bij mensen met een verstandelijke beperking vertraagt of geregresseerd op een bepaald
moment de emotionele ontwikkeling
→ zicht hebben op het ontwikkelingsaspect wordt gezien als een belangrijk
hulpmiddel in het stellen van een diagnose en het opzetten van een behandeling
2
,⇒ ontwikkelingsdynamische benadering ontstond met de bedoeling om de
ontwikkelingsdynamiek met de bijhorende bio- psychosociale aspecten van personen met
een psychische en gedragsproblemen in kaart te brengen
⇒ functioneren is altijd een dynamisch gegeven, afhankelijk van hoe we ons voelen, het is
daar waar een terugval zich niet meer herstelt dat er psychische en of gedragsproblemen
ontstaan
De 5 emotionele ontwikkelingsfasen
⇒ het niveau dat het kind met een verstandelijke beperking in zijn
persoonlijkheidsontwikkeling bereikt, is afhankelijk van biologische en omgevingsfactoren
⇒ het model heeft een fasisch verloopt, krijgt kritiek op de simplificatie van toch wel heel
complexe materie → een persoon met een diepe verstandelijke beperking zouden in hun
socio - emotionele ontwikkeling niet verder komen dat de 2de fase
⇒ belangrijk om de emotionele basisbehoeften die verbonden zijn aan ontwikkelingsfase
belangrijk zijn om rekening mee te houden in de begeleiding van deze persoon
vorming van de persoonlijkheidsstructuur
⇒ emotionele ontwikkeling wordt beschouwd als de basis van de psychosociale
ontwikkeling en dus ook een belangrijk onderdeel van de persoonlijkheidsontwikkeling
⇒ in iedere fase ontstaat een persoonlijkheids laag (=fasespecifieke
persoonlijkheidsstructuur)
→ hulpverlener stemt zijn ondersteuning vooral af op de fase die het sterkst
ontwikkeld is
3
, verschillende fase van de emotionele ontwikkelingen (persoonlijkheidslagen)
1. psycho fysiologische homeostase
2. hechting
3. zelf-ander differentiatie
4. ego-vorming (morele ontwikkeling)
5. ego-differentiatie (moreel ego)
→ Elke fase heeft zijn eigen spanningsveld, het kan zijn dat er een te hoge intensiteit is. Dit
kan resulteren in een aanpassing in de volgende persoonlijkheid laag
⇒ model is ontstaan uit ervaringen binnen de doelgroep bij mensen met een verstandelijke
beperking, maar het wordt meer en meer verstaan onder een universeel model
spanningsvelden per fase
de adaptatiefase (homeostase)
van 0 - 6 maanden
● de baarmoeder is de ideale ruimte voor de baby, en dan wordt die baby plots op de
wereld gedropt → brengt heel veel fysiologische aanpassingen met zich mee
⇒ De baby moet zelf beginnen ademhalen, temperatuur aanpassen, …
● sensorische integratie via zintuigen = enorm veel energie om prikkels te verwerken
en te ordenen (actie reactie ketens worden gevormd)
● ontdekken van structuren van ruimte, tijd en personen (kind gaat meer rust hebben)
● homeostase = een interne evenwicht van het kindje → verschil met disregulatie
(ontregeling)
4
