EXAMEN kinderpsychopathologie
HCO 1: stemmingstoornissen bij adolocenten
Leerdoelen:
kent het verschil tussen een depressieve stoornis en een bipolaire stemmingsstoornis.
kent kent de prevalentie met betrekking tot een depressieve stoornis en een bipolaire
stemmingsstoornis.
weet dat de omgeving een belangrijke rol speelt in het ontstaan van een depressieve
stoornis. De student somt deze beïnvloedende factoren op.
kent het beloop en de prognose bij een depressieve stoornis.
kent desbetreffende behandelmethoden, afhankelijk van de ernst van de depressieve
stoornis. De student legt deze kort uit.
weet waarom de bipolaire stemmingsstoornis een omstreden diagnose is.
kent de verschillende behandelvormen met betrekking tot een bipolaire
stemmingsstoornis en legt deze kort uit.
Overzicht:
Depressieve Stoornis DSM 5 criteria:
2 basis criteria:
- sombere stemming
- anhedonie (vermindere plezier beleving)
extra criteria:
- Verandering in gewicht of eetlust
- Slaaproblemen
, - Psychomotorische agitatie (rusteloos) of vertraging
- Vermoeidheid
- Gevoelens van Schuld en waardeloosheid
- Executieve disfunctie (vb: concentratieproblemen)
- Suïcidale gedachten
DEPRESSIE = sombere stemming OF anhedonia + minsten 4 andere kenmerken
• Sombere stemming en/of anhedonie is essentieel
- Sombere stemming: verhoogde prikkelbaarheid, woedeaanvallen,
lichamelijke klachten
- Anhedonie: het kind ervaart geen plezier meer in dingen die vroeger
leuk waren sociaal terugtrekken, gedaalde schoolprestaties,
• Het functioneren is duidlijk anders dan voorheen
• Klachten zijn er meer dan 2 weken
• Veroorzaakt in significante mate lijden of beperkingen in functioneren op
school, thuis, sociaal
• NIET tgv een middel of een somatische aandoening of een
schizofreniespectrum- of andere psychotische stoornis.
• Er heeft zich nooit een manische of hypomanische episode voorgedaan.
Prevalentie:
• Geen éénduidigheid
• Puntprevalentie (= hoeveel kinderen een depressie hebben op 1 moment)
- Peuters/kleuters: 0.9%
- Kinderen 6 – 12 jaar: 1 à 2%
- Jongeren 12 – 18 jaar: 3 à 8%
• Cumulatieve incidentie tegen 18 jaar: 20%
- Cummulatieve incidentie = Hoeveel procent van een groep mensen
een bepaalde aandoening krijgt binnen een bepaalde periode.
Tegen de leeftijd van 18 jaar heeft ongeveer 20% ooit een
depressieve episode gehad.
• Lifetime prevalentie van subsyndromale vormen van depressie in 15-18-
jarigen: 11%
11% van de jongeren tussen 15 en 18 jaar heeft ooit in hun leven een
mildere vorm van depressie gehad.
• Verschil tussen jongens en meisjes:
- Preadolescentie (voor de pubertijd): even vaak bij jongens als bij
meisjes
- Adolescentie: meisjes krijgen 2 keer vaker een depressie dan jongens
,Adolescentie – verhoogde kwetsbaarheid:
Wat gebeurd er allemaal dat maakt dat jongeren kwetsbaarder worden?
• Mismatching in de rijping van de verschillende hersengebieden:
- “emotionele hersenen” oiv lymbisch systeem >>> “rationale
hersenen” oiv prefrontale cortex
De emotionele hersenen (limbisch systeem) worden heel snel
actief → jongeren ervaren sterke emoties.
De rationele hersenen (prefrontale cortex) die helpen bij plannen,
nadenken en remmen zijn nog niet volledig ontwikkeld.
Jongeren voelen sterke emoties, maar hebben nog minder
controle om ermee om te gaan.
• Mismatch tussen de sociale eisen en de rijping van de hersenen
- Belangrijke en snelle veranderingen in de sociale omgeving met
leeftijdsgenoten: vrienden worden belangrijker, groepsdruk stijgt,
nieuwe verwachtingen maar hun hersenen zijn nog niet helemaal
klaar om dit allemaal goed te verwerken => Dit kan stress geven.
• Denkvaardigheden nemen toe -> ruminatie (= blijven piekeren over
problemen)
• Hormonale veranderingen
• Meer zelfstandigheid, minder controle van ouders
Etiologie:
Gen x Omgeving via Neurobiologie => Depressie
Genen + Omgeving → beïnvloeden de hersenen → kunnen leiden tot
depressie.
Etiologie: Gen
• Genetische factoren
- Depressie is deels erfelijk.
- Ongeveer 30 tot 50% van het risico om depressief te worden komt door
genen.
- Sommige genetische variaties zorgen ervoor dat je sterker reageert op
stress of dat je gevoeliger bent voor negatieve gebeurtenissen.
SERT-gen (serotoninetransporter):
Dit gen helpt bij het regelen van serotonine (een ‘gelukshormoon’).
Sommige varianten (korte allelen) maken je gevoeliger voor stress.
, - Bij meisjes komen deze genetisch gevoeligheid 2X vaker tot uiting dan bij
jongens
• Temperamentkenmerken: bepaalde combinatie verhoogd het Risico: ↑NA x ↓PA x
↓EC
- ↑NA: hoge Negatieve affectiviteit sneller stress, angst, verdriet, piekeren
- ↓PA: Positieve affectiviteit minder snel plezier, minder motivatie
- ↓EC: Effortful control Moeilijker wordt om flexibel met veranderingen om
te gaan.
Etiologie: omgeving
• Gezin:
- Ouders met depressie of andere psychische problemen → verhoogt de
kwetsbaarheid van het kind om zelf een depressie te ontwikkelen.
- Gebrek aan gezinscohesie (weinig samenhang in het gezin)
- Ouder-kind relatieprobleem OF een verstoorde hechting,
- traumatische ervaringen en seksueel en fysiek misbruik
- mishandeling; verwaarlozing
Trauma’s buiten het gezin:
• Traumatische ervaringen en seksueel en fysiek misbruik en mishandeling (buiten
het gezin)
Sociale omgeving:
• Uitgesloten worden
• gepest worden
School:
• Schools disfunctioneren:
- Leerstoornissen
- Lager of hoger IQ
- ADHD
- te hoge verwachtingen of prestatiedruk
Gen-omgeving interacties:
- Sommige mensen hebben genetische kwetsbaarheid
Op zichzelf zorgt dit niet automatisch voor problemen.
Maar: Als iemand met die genetische kwetsbaarheid op jonge leeftijd stressvolle of
traumatische gebeurtenissen meemaakt (zoals mishandeling), dan is de kans
groter dat die persoon later depressies ontwikkelt.
Belangrijk:
Deze negatieve invloed kan gedeeltelijk worden tegengegaan.
HCO 1: stemmingstoornissen bij adolocenten
Leerdoelen:
kent het verschil tussen een depressieve stoornis en een bipolaire stemmingsstoornis.
kent kent de prevalentie met betrekking tot een depressieve stoornis en een bipolaire
stemmingsstoornis.
weet dat de omgeving een belangrijke rol speelt in het ontstaan van een depressieve
stoornis. De student somt deze beïnvloedende factoren op.
kent het beloop en de prognose bij een depressieve stoornis.
kent desbetreffende behandelmethoden, afhankelijk van de ernst van de depressieve
stoornis. De student legt deze kort uit.
weet waarom de bipolaire stemmingsstoornis een omstreden diagnose is.
kent de verschillende behandelvormen met betrekking tot een bipolaire
stemmingsstoornis en legt deze kort uit.
Overzicht:
Depressieve Stoornis DSM 5 criteria:
2 basis criteria:
- sombere stemming
- anhedonie (vermindere plezier beleving)
extra criteria:
- Verandering in gewicht of eetlust
- Slaaproblemen
, - Psychomotorische agitatie (rusteloos) of vertraging
- Vermoeidheid
- Gevoelens van Schuld en waardeloosheid
- Executieve disfunctie (vb: concentratieproblemen)
- Suïcidale gedachten
DEPRESSIE = sombere stemming OF anhedonia + minsten 4 andere kenmerken
• Sombere stemming en/of anhedonie is essentieel
- Sombere stemming: verhoogde prikkelbaarheid, woedeaanvallen,
lichamelijke klachten
- Anhedonie: het kind ervaart geen plezier meer in dingen die vroeger
leuk waren sociaal terugtrekken, gedaalde schoolprestaties,
• Het functioneren is duidlijk anders dan voorheen
• Klachten zijn er meer dan 2 weken
• Veroorzaakt in significante mate lijden of beperkingen in functioneren op
school, thuis, sociaal
• NIET tgv een middel of een somatische aandoening of een
schizofreniespectrum- of andere psychotische stoornis.
• Er heeft zich nooit een manische of hypomanische episode voorgedaan.
Prevalentie:
• Geen éénduidigheid
• Puntprevalentie (= hoeveel kinderen een depressie hebben op 1 moment)
- Peuters/kleuters: 0.9%
- Kinderen 6 – 12 jaar: 1 à 2%
- Jongeren 12 – 18 jaar: 3 à 8%
• Cumulatieve incidentie tegen 18 jaar: 20%
- Cummulatieve incidentie = Hoeveel procent van een groep mensen
een bepaalde aandoening krijgt binnen een bepaalde periode.
Tegen de leeftijd van 18 jaar heeft ongeveer 20% ooit een
depressieve episode gehad.
• Lifetime prevalentie van subsyndromale vormen van depressie in 15-18-
jarigen: 11%
11% van de jongeren tussen 15 en 18 jaar heeft ooit in hun leven een
mildere vorm van depressie gehad.
• Verschil tussen jongens en meisjes:
- Preadolescentie (voor de pubertijd): even vaak bij jongens als bij
meisjes
- Adolescentie: meisjes krijgen 2 keer vaker een depressie dan jongens
,Adolescentie – verhoogde kwetsbaarheid:
Wat gebeurd er allemaal dat maakt dat jongeren kwetsbaarder worden?
• Mismatching in de rijping van de verschillende hersengebieden:
- “emotionele hersenen” oiv lymbisch systeem >>> “rationale
hersenen” oiv prefrontale cortex
De emotionele hersenen (limbisch systeem) worden heel snel
actief → jongeren ervaren sterke emoties.
De rationele hersenen (prefrontale cortex) die helpen bij plannen,
nadenken en remmen zijn nog niet volledig ontwikkeld.
Jongeren voelen sterke emoties, maar hebben nog minder
controle om ermee om te gaan.
• Mismatch tussen de sociale eisen en de rijping van de hersenen
- Belangrijke en snelle veranderingen in de sociale omgeving met
leeftijdsgenoten: vrienden worden belangrijker, groepsdruk stijgt,
nieuwe verwachtingen maar hun hersenen zijn nog niet helemaal
klaar om dit allemaal goed te verwerken => Dit kan stress geven.
• Denkvaardigheden nemen toe -> ruminatie (= blijven piekeren over
problemen)
• Hormonale veranderingen
• Meer zelfstandigheid, minder controle van ouders
Etiologie:
Gen x Omgeving via Neurobiologie => Depressie
Genen + Omgeving → beïnvloeden de hersenen → kunnen leiden tot
depressie.
Etiologie: Gen
• Genetische factoren
- Depressie is deels erfelijk.
- Ongeveer 30 tot 50% van het risico om depressief te worden komt door
genen.
- Sommige genetische variaties zorgen ervoor dat je sterker reageert op
stress of dat je gevoeliger bent voor negatieve gebeurtenissen.
SERT-gen (serotoninetransporter):
Dit gen helpt bij het regelen van serotonine (een ‘gelukshormoon’).
Sommige varianten (korte allelen) maken je gevoeliger voor stress.
, - Bij meisjes komen deze genetisch gevoeligheid 2X vaker tot uiting dan bij
jongens
• Temperamentkenmerken: bepaalde combinatie verhoogd het Risico: ↑NA x ↓PA x
↓EC
- ↑NA: hoge Negatieve affectiviteit sneller stress, angst, verdriet, piekeren
- ↓PA: Positieve affectiviteit minder snel plezier, minder motivatie
- ↓EC: Effortful control Moeilijker wordt om flexibel met veranderingen om
te gaan.
Etiologie: omgeving
• Gezin:
- Ouders met depressie of andere psychische problemen → verhoogt de
kwetsbaarheid van het kind om zelf een depressie te ontwikkelen.
- Gebrek aan gezinscohesie (weinig samenhang in het gezin)
- Ouder-kind relatieprobleem OF een verstoorde hechting,
- traumatische ervaringen en seksueel en fysiek misbruik
- mishandeling; verwaarlozing
Trauma’s buiten het gezin:
• Traumatische ervaringen en seksueel en fysiek misbruik en mishandeling (buiten
het gezin)
Sociale omgeving:
• Uitgesloten worden
• gepest worden
School:
• Schools disfunctioneren:
- Leerstoornissen
- Lager of hoger IQ
- ADHD
- te hoge verwachtingen of prestatiedruk
Gen-omgeving interacties:
- Sommige mensen hebben genetische kwetsbaarheid
Op zichzelf zorgt dit niet automatisch voor problemen.
Maar: Als iemand met die genetische kwetsbaarheid op jonge leeftijd stressvolle of
traumatische gebeurtenissen meemaakt (zoals mishandeling), dan is de kans
groter dat die persoon later depressies ontwikkelt.
Belangrijk:
Deze negatieve invloed kan gedeeltelijk worden tegengegaan.
