Dani Van den Bossche & Mona Shaar
Privaatrechtsgeschiedenis INTERN
Les 25/09/2025
Praktische zaken
• Historische gedeelde (extern)
➔ Minder van belang 6P (staat ook op minder punten)
➔ Nadruk op het juridische gedeelte 14P (belangrijker dat je dit beter kent dan
het extern gedeelte)
• Belangrijk dat je per week het bijhoudt
• Definities kunnen verschillen per vak
• Let op wetboek kan ook fout zijn => let hierop in de les
➔ Bv. Boek 1 : (on)middellijke vertegenwoordiging zit er compleet naast
• Vragen extern recht via padlet
• extern recht = wie maakt het recht bv wetgevers van vroeger +intern: over de
rechtsregels zelf
• Vorige examens op ufora + feedback
• Vermeld examenvragen tijdens de les => aangeduid met examenvraag
• Handboek irrelevant ; leer de slides + commentaar
• Relevante stukken uit het oud BW die afgeschaft zijn, staan op ufora =>
AFDRUKKEN EN MEENEMEN NAAR HET EXAMEN
Extern vs intern recht
• Extern recht = wie maakt het recht
• Interne recht= rechtsregels zelf
Intern recht
Overzichtsslide (inhoudstafel)
– INTERN RECHT
– PERSONEN- EN FAMILIERECHT
– INLEIDING
– RECHTSBEKWAAMHEID*
– GRIJZE= NK
– VRIJ/ONVRIJ
» Slavernij bij de Romeinen
» Horigheid NK
– BEVOORRECHT/NIET-BEVOORRECHT
1
,Dani Van den Bossche & Mona Shaar
» ADEL
» CLERUS
» VREEMDELINGEN
BIJ DE ROMEINEN
NA DE ROMEINEN
Wie is vreemdeling?
Inboorling worden
Statuut vreemdeling
– HANDELINGSBEKWAAMHEID
– VROUWEN
» INLEIDING
» VOOR NAPOLEON
PRIVAATRECHT
ongehuwde vrouw *
Romeinen
Germanen en vroege
me
late me en mt
Franse Revolutie
conclusie
gehuwde vrouw
OVERIGE RECHTSTAKKEN
– VANAF NAPOLEON
Napoleontisch model*
19de eeuw: succes Napoleontische model
de mislukkingen van Laurent en Popelin
beperkte verwezenlijkingen eerste golf feminisme ca.
1900
interbellum: voor- en achteruitgang
WO II ?
De doorbraak rond de jaren 70
Het recht als vriend ipv vijand
Een nieuwe uitdaging voor de toekomst
Besluit
– KIND
» MEERDERJARIGHEID*
» AFSTAMMING
– BIJ DE ROMEINEN*
– IN ONS OUDE RECHT
– FRANSE REVOLUTIE
BW 1804
– ARREST MARCKX EN WET 1987
– BBW
» ADOPTIE
2
,Dani Van den Bossche & Mona Shaar
Intern recht
Personen en familierecht
Inleiding
• Gaat over privaatrecht
• Onderscheid tussen personen en familierecht en familierecht
• Personen en familierecht
➔ Uzelf en de relatie met andere= familierecht in de enge zin
➔ Kun je geen prijs op zetten= niet in geld waardeerbaar
Noch verkopen
• Vermogensrecht
➔ Wel op geld waardeerbaar en verkoopbaar
• Tussen beide is rechtshistorisch gezien een belangrijk onderscheid
➔ Familierecht weinig invloed romeinen wel inheemsrecht (eigen
gewoonterecht)+ kerk
➔ Voor vermogensrecht hebben de romeinen wel invloed
• Familierecht in ruime zin= vermogen in familiale context
➔ Inheemsrecht en kerkelijke invloed geen romeinse invloed
Basisbegrippen
• Komen allemaal uit de 19e eeuw
• Mensen= rechtsubject: rechten en verplichtingen
• Rechtsobj= dingen: geen rechten en verplichtingen
➔ Maar onderscheid klopt niet volledig => uitzonderingen op het bovenstaande
strikt onderscheid
rechtspersonen : entiteiten die geen mensen zijn maar door het recht als
mensen aanschouwt want rechten en plichten
dierenrechten bv in boek 3 vormen zij een aparte categorie
• juridische persoonlijkheid : elementen relevant voor het recht
1. rechtsbekwaamheid: kan je al dan niet rechten hebben = “het hebben van
rechten”
➔ veronderstelt niet noodzakelijk handelingsbekwaamheid
2. handelingsbekwaamheid: kan je die rechten uitoefenen
➔ gaat over rechtshandelingen
• feiten
➔ geen juridische gevolgen
3
,Dani Van den Bossche & Mona Shaar
• rechtsfeiten
➔ wel juridische gevolgen
gevolgen gewild = rechtshandelingen
gevolgen niet gewild= gewone rechtsfeiten
rechtsbekwaamheid
• wordt bepaald door de staat van persoon
• vroeger had je wel sommige die niet rechtsbekwaam zijn => WEL verschillen in
de rechtsbekwaamheid (nu niet)
➔ afgeschaft sinds FR 1795 = vrijheid en gelijkheid (art 10 en 11 gw)
• vroeger bij de romeinen had je slaven => onvrij
• vroeger had je ook privileges
• meer dan dit niet te kennen (ppt, we beginnen terug bij dia 53)
handelingsbekwaamheid
vrouwen
inleiding
– HANDELINGSBEKWAAMHEID, WORDT BEPAALD DOOR O.A. LEEFTIJD,
GESLACHT
– LEEFTIJD: LOGISCH
– GESLACHT: ???????
vrouwen= onbekwamen?
• Qua handelingsbekwaamheid
• Kunnen vrouwen geen rechtshandelingen stellen
➔ Voor ons ondenkbaar
➔ Maar anders in verleden
➔ Bewustwording daarvan door invloed feminisme op historici
• Art boek 2
➔ In 1967: als je trouwt verandert er niks aan uw handelingsbekwaamheid
➔ Waarom in wetboek , spreekt toch voor zichzelf
Voordien veranderde het wel iets voor de vrouwen qua
handelingsbekwaamheid
• Marie Popelin = wordt vaak vermeld
➔ Eerste vrouw met diploma in de rechten
➔ Wou advocaat worden = maar mocht niet
➔ Groter debat: mogen vrouwen advocaat worden
Gaat verder dan het privaatrecht
Recht komt voor uit de maatschappij : achter juridische regels lag een
mentaliteit = moeder aan de haard
4
,Dani Van den Bossche & Mona Shaar
= juridische discriminatie < mentaliteit
Je hebt niet enkel het juridisch probleem , maar ook het fysieke aspect =
discriminatie door natuur
- Geen goede voorbehoedsmiddelen
- Gevaren zwangerschap
Discriminatie vrouwen in het recht
• Geen eenvormig statuut vrouwen
• Meestal benadeling
➔ Uitzondering meerderjarigheidsleeftijd is 12 (15 bij jongens)
Soms zelf jonger in het canonieke recht
➔ Maar relativeren nl uithuwen ; macht vd vader vs man
• Soms betere positie vrouwen in steden
• 2 situaties van vrouw
➔ Ongehuwd =betere juridische situatie
➔ Gehuwd
Voor napoleon
Ongehuwde vrouwen in het privaatrecht
• Algemeen
➔ Altijd betere JURIDISCHE positie ongehuwde vrouw
• Bij de romeinen
➔ Opgelet sui iuris <> alieni iuris
➔ Alieni iuris (onder PP)
➔ Vrouw staat onder de macht (patria potestas) van de pater familias.
➔ Ze is dus niet handelingsbekwaam.
➔ Sui iuris (niet onder PP)
➔ Vrouw staat niet onder patria potestas.
➔ Aanvankelijk: ook niet handelingsbekwaam.
➔ Later: geplaatst onder voogdij => begint dus slecht
➔ Uiteindelijk: deze voogdij verdwijnt, en vrouwen krijgen meer zelfstandigheid.
= Volledig handelingsbekwaam, aanvankelijk niet
• Germanen en vroege ME
➔ Gaat achteruit
Aanvankelijk: onbekwaamheid
➔ Vrouw die niet getrouwd is heeft nood aan een voogd , dus een man
Dat verdwijnt weer, het gaat weer omhoog
➔ Na volksverhuizing bekwaamheid
Verklaring: oorlog is goed voor vrouwen?
5
,Dani Van den Bossche & Mona Shaar
• Late ME / vroegmoderne periode
➔ Gaat weer achteruit, SOMS een voogd nodig
= beperkingen bekwaamheid
➔ Dus bijstand voogd maar
- Niet overal
- Soms op eigen verzoek vrouw
- Is beperkt (soort rechtshulp)
• FR
➔ Alle beperkingen ongehuwde vrouwen vallen weg = vooruitgang
= bekwaamheid voor burgerlijk recht
• Nu
➔ Kan nog steeds achteruitgaan bv trump en abortus
Evolutie met vallen en opstaan
• Conclusie 1
= geen rechtlijnige evolutie, maar evolutie met vallen en opstaan
• Conclusie 2
➔ Ongehuwde vrouw: juridisch beter
➔ MAAR
Vrouwen die niet wouden trouwen: 2 problemen
1) Inkomen vinden
➔ Moeilijk toen
2) Geheel die MP is erop gericht de vrouw naar het huwelijk te krijgen
➔ Ook al ben je juridisch gezien beter af ongehuwd
6
,Dani Van den Bossche & Mona Shaar
Gehuwde vrouwen
Romeinen
➔ Man heeft niet automatisch de macht over de vrouw
➔ Wel door aparte rechtshandeling
➔ Of verkrijgende verjaring door usus (gebruik)van een jaar (vrouw kan er onderuit
komen door 3 nachten niet thuis te slapen)
Onder manus echtgenoot
➔ (verdwijnt echter al vlug)
➔ Conclusie: het valt goed mee voor de gehuwde vrouwen
van de Germanen tot 1804 (oud bw)
➔ Basis maritale macht: man is heer en meester
➔ Deze mentaliteit is lang blijven hangen
➔ Vrouw moet gehoorzaam zijn, zo niet
Mag heeft een tuchtigingsrecht (mag haar verrot slaan)
- Wat nu dus een misdrijf is , was toen een recht van de man
- Hoe ver mag hij gaan? Zolang ze niet dood gaat (beperking)
- Uitz; overspel op heterdaad betrapt
- Achtergrond: vrouw is vd man = eigenaar vh eigendom
Erven en katijlen= eigendom
Vrouwen hoorde bij de katijlen= brol
Weerspiegelt de mentaliteit
➔ Vrouw heeft verplichting tot samenwonen en getrouwheid (geen overspel)
Man mag ook zeggen wnr ze buitenkomst
➔ Relativering maritale macht
Man heeft ook plichten tov vrouw
- Moet zorgen voor een inkomen
- Moet ook zorgen voor een woning staat tegenover plicht tot
samenwonen v vrouw
- Geen overspel indien het tot een schandaal leidt
= lichter
Letter wet (de normen) =/ praktijk rechtbanken
- Stel de vrouw w zwaar aangesneden => rb kan hoogste boete geven
desondanks bovenstaande regels
Recht =/ maatschappelijke realiteit
➔ Bekwaamheid gehuwde vrouw:
WEL HANDELINGSBEKWAAM
- vaag in abstracto / algemene ja-neenvraag
- Kun je rechtshandelingen in het algemeen stellen
7
,Dani Van den Bossche & Mona Shaar
NIET HANDELINGSBEVOEGD: HUSBAND AND WIFE ARE ONE AND THE
HUSBAND IS THAT ONE
- Kan je een bepaalde concrete rechtshandeling stellen
- Bv. De auto vn connortje stelen
- Vrouw kan rechtshandelingen stellen maar als je in de meeste
specifieke gevallen gaat bekijken kan ze dat niet doen
- Want de man gaat voor haar optreden
UITZONDERINGEN: GEKKE MAN, AFWEZIGE MAN, HANDELAARSTER,
HUISHOUDEN (opgelet: ruime interpretatie: ook bv. voordeel echtgenoot),
TEGENGESTELDE BELANGEN, TESTAMENT, LASTER, STRAFRECHT
- Vrouw heft winkeltje en man zegt er niks op = vrouw mag winkeltje
behouden= stilzwijgende toestemming van haar man zodat ze mag
handel drijven
- Uitgaven huishouden: Als het de man beter toekomt is de vrouw
handelingsbevoegd= man> wet
- Weet dat er uitzonderingen zijn
➔ Macht over kinderen en goederen huwelijk bij de man
Zelfs over de goederen van de vrouw eens getrouwd
Man heeft ook de macht over de kinderen , vrouw niks over te zeggen
Uitzondering: graafschap Vlaanderen + Henegouwen = ook de moeder
had iets te zeggen over de kinderen
Theorie strijdig met praktijk: de moeder voedt de kinderen op
Franse revolutie (eind 18e eeuw)
➔ Er zijn plannen om de positie voor de gehuwde vrouw te verbeteren
➔ Maar geen bw
Vanaf Napoleon
Napoleontisch model
➔ Slechte periode voor de vrouw
➔ Traditionele discriminatie + versterking door opvattingen napoleon + streven naar
orde in de maatschappij
➔ Napoleon wou rust en orde terugbrengen in Frankrijk na de revolutie
Elke franse man is een kleine napoleon die dit in zijn huishouden moet
krijgen (vrouw en kinderen= zijn de man zijn onderdanen = maritale macht)
Onderdrukking van de vrouw om terug orde te krijgen in Frankrijk na de
revolutie volgens zijn idee
8
,Dani Van den Bossche & Mona Shaar
➔ Napoleon komt uit het conservatieve Corsica => conservatieve opvattingen over de
vrouw
➔ Maritale macht
➔ Tuchtigingsrecht was de evidentie zelf, dus zelf niet opgenomen in de wet
➔ De gehuwde vrouw handelingsonbekwaam volgens napoleon zijn oud bw
Vrouw kan geen enkele rechtshandeling stellen bv. De boodschappen
➔ Vrouw mag wel handeldrijven maar niet meer met stilzwijgende maar
uitdrukkelijke toestemming
➔ Overspel man enkel een probleem wanneer het een maid is van het huis en elke dag
= een bijzit door hem onderhouden in de gemeenschappelijke woning
➔ Voor vrouw altijd een probleem (discriminatie ivm overspel)
19de eeuw: succes model Napoleon: verklaring
1. ‘Wet van de stilte’
➔ Vrouw SA v huishoudelijk geweld, verkrachting,… moest maar zwijgen
➔ Victim blaming
2. Geen degelijk onderwijs voor vrouwen uitz de nonnen
3. Paradox: minder protest door afvijlen scherpe kantjes
Handelingsbekwaamheid
➔ De ergste problemen oplossen zodat er over de rest niet wordt geklaagd, nu ook in
huidige politiek
➔ Uitweg handelingsonbekwaamheid => man kon vrouw een volmacht geven
In oud bw: uitdrukkelijk (bv op een papiertje) en bijzonder (voor elke
rechthandeling opnieuw)
Lastig, rechtspraak/leer: een algemene en stilzwijgende volmacht
volstaat = theorie huishoudelijk mandaat
Men keek naar de gever niet naar de houder
➔ In theorie man heeft de macht over de kinderen, de facto macht over de kinderen
➔ Soms sympathie rechters (voor de underdogs= de vrouwen)
Bv. Een ander huis als gem woning beschouwen zodat overspel wel te
bestraffen waren
Niet alle maar toch sommige
Let op toen waren alle rechters wel mannen
de mislukkingen van Laurent en Popelin
➔ 2 personen die dingen hebben proberen veranderen in deze periode
1. François Laurent
Maakt ontwerp nieuw BW België in 1880
- Gaat ver voor vrouwen:
- Geen maritale macht
9
, Dani Van den Bossche & Mona Shaar
- Handelingsbekwaamheid vrouw(zelf voordeliger voor de vrouw=
sommige situaties waar zij zelf het te zeggen had)
- Bestraffing overspel gelijk, geen discriminatie meer
Zijn ontwerp moet goedgekeurd worden door het parlement
- Laurent is progressief maar het parlement niet
- Zij, als oude mannen, hadden de typische mentaliteit
MISLUKT
2. Marie popelin
Popelin: eerste vrouw met diploma rechten (1888)
Probleem: toegang tot de advocatuur (> balie)
Proces voor Hof van Beroep Brussel => negatief antw
MISLUKT
CONCLUSIE Nog domineren Napoleontische model einde 19 de eeuw
interbellum: voor- en achteruitgang
• Na WO1
➔ actief stemrecht gemeenteraad
➔ overal passief stemrecht
➔ toegang advocatuur (Olga Peniakoff)
➔ toegang tot handelsrechtbanken
➔ 1932: mogelijkheid tot verzet tegen bestuur man voor rechtbank bv bestuur van
goederen
krijgt steun rechters
➔ vooruitgang maar algemene mentaliteit verandert niet
inconsequenties bv. Vroux kan burgemeester/ advocaat w maar geen
contracten sluiten als ze gehuwd waren
bv Madeleine Schuvliege wou niet trouwen tijdens haar studie want dan
zou haar man maritale macht hebben of ze door mag studeren of niet
vrouwen beginnen stemrecht te krijgen maar blijven stemmen op mannen
WO II ?
• impact WO2 = grote veranderingen
➔ vrouwenstemrecht
➔ toelating juridische beroepen (advocatuur al na WO1 maar nu de overige beroepen
zoals bv magistraat)
➔ maar:
er blijven inconsequenties bv nog steeds geen contracten kunnen sluiten
als gehuwde vrouwen
nog steeds stemmen voor mannen
= mentaliteit van toen = volledig geïndoctrineerd
men had mee het burgerlijk recht moeten aanpassen
10
Privaatrechtsgeschiedenis INTERN
Les 25/09/2025
Praktische zaken
• Historische gedeelde (extern)
➔ Minder van belang 6P (staat ook op minder punten)
➔ Nadruk op het juridische gedeelte 14P (belangrijker dat je dit beter kent dan
het extern gedeelte)
• Belangrijk dat je per week het bijhoudt
• Definities kunnen verschillen per vak
• Let op wetboek kan ook fout zijn => let hierop in de les
➔ Bv. Boek 1 : (on)middellijke vertegenwoordiging zit er compleet naast
• Vragen extern recht via padlet
• extern recht = wie maakt het recht bv wetgevers van vroeger +intern: over de
rechtsregels zelf
• Vorige examens op ufora + feedback
• Vermeld examenvragen tijdens de les => aangeduid met examenvraag
• Handboek irrelevant ; leer de slides + commentaar
• Relevante stukken uit het oud BW die afgeschaft zijn, staan op ufora =>
AFDRUKKEN EN MEENEMEN NAAR HET EXAMEN
Extern vs intern recht
• Extern recht = wie maakt het recht
• Interne recht= rechtsregels zelf
Intern recht
Overzichtsslide (inhoudstafel)
– INTERN RECHT
– PERSONEN- EN FAMILIERECHT
– INLEIDING
– RECHTSBEKWAAMHEID*
– GRIJZE= NK
– VRIJ/ONVRIJ
» Slavernij bij de Romeinen
» Horigheid NK
– BEVOORRECHT/NIET-BEVOORRECHT
1
,Dani Van den Bossche & Mona Shaar
» ADEL
» CLERUS
» VREEMDELINGEN
BIJ DE ROMEINEN
NA DE ROMEINEN
Wie is vreemdeling?
Inboorling worden
Statuut vreemdeling
– HANDELINGSBEKWAAMHEID
– VROUWEN
» INLEIDING
» VOOR NAPOLEON
PRIVAATRECHT
ongehuwde vrouw *
Romeinen
Germanen en vroege
me
late me en mt
Franse Revolutie
conclusie
gehuwde vrouw
OVERIGE RECHTSTAKKEN
– VANAF NAPOLEON
Napoleontisch model*
19de eeuw: succes Napoleontische model
de mislukkingen van Laurent en Popelin
beperkte verwezenlijkingen eerste golf feminisme ca.
1900
interbellum: voor- en achteruitgang
WO II ?
De doorbraak rond de jaren 70
Het recht als vriend ipv vijand
Een nieuwe uitdaging voor de toekomst
Besluit
– KIND
» MEERDERJARIGHEID*
» AFSTAMMING
– BIJ DE ROMEINEN*
– IN ONS OUDE RECHT
– FRANSE REVOLUTIE
BW 1804
– ARREST MARCKX EN WET 1987
– BBW
» ADOPTIE
2
,Dani Van den Bossche & Mona Shaar
Intern recht
Personen en familierecht
Inleiding
• Gaat over privaatrecht
• Onderscheid tussen personen en familierecht en familierecht
• Personen en familierecht
➔ Uzelf en de relatie met andere= familierecht in de enge zin
➔ Kun je geen prijs op zetten= niet in geld waardeerbaar
Noch verkopen
• Vermogensrecht
➔ Wel op geld waardeerbaar en verkoopbaar
• Tussen beide is rechtshistorisch gezien een belangrijk onderscheid
➔ Familierecht weinig invloed romeinen wel inheemsrecht (eigen
gewoonterecht)+ kerk
➔ Voor vermogensrecht hebben de romeinen wel invloed
• Familierecht in ruime zin= vermogen in familiale context
➔ Inheemsrecht en kerkelijke invloed geen romeinse invloed
Basisbegrippen
• Komen allemaal uit de 19e eeuw
• Mensen= rechtsubject: rechten en verplichtingen
• Rechtsobj= dingen: geen rechten en verplichtingen
➔ Maar onderscheid klopt niet volledig => uitzonderingen op het bovenstaande
strikt onderscheid
rechtspersonen : entiteiten die geen mensen zijn maar door het recht als
mensen aanschouwt want rechten en plichten
dierenrechten bv in boek 3 vormen zij een aparte categorie
• juridische persoonlijkheid : elementen relevant voor het recht
1. rechtsbekwaamheid: kan je al dan niet rechten hebben = “het hebben van
rechten”
➔ veronderstelt niet noodzakelijk handelingsbekwaamheid
2. handelingsbekwaamheid: kan je die rechten uitoefenen
➔ gaat over rechtshandelingen
• feiten
➔ geen juridische gevolgen
3
,Dani Van den Bossche & Mona Shaar
• rechtsfeiten
➔ wel juridische gevolgen
gevolgen gewild = rechtshandelingen
gevolgen niet gewild= gewone rechtsfeiten
rechtsbekwaamheid
• wordt bepaald door de staat van persoon
• vroeger had je wel sommige die niet rechtsbekwaam zijn => WEL verschillen in
de rechtsbekwaamheid (nu niet)
➔ afgeschaft sinds FR 1795 = vrijheid en gelijkheid (art 10 en 11 gw)
• vroeger bij de romeinen had je slaven => onvrij
• vroeger had je ook privileges
• meer dan dit niet te kennen (ppt, we beginnen terug bij dia 53)
handelingsbekwaamheid
vrouwen
inleiding
– HANDELINGSBEKWAAMHEID, WORDT BEPAALD DOOR O.A. LEEFTIJD,
GESLACHT
– LEEFTIJD: LOGISCH
– GESLACHT: ???????
vrouwen= onbekwamen?
• Qua handelingsbekwaamheid
• Kunnen vrouwen geen rechtshandelingen stellen
➔ Voor ons ondenkbaar
➔ Maar anders in verleden
➔ Bewustwording daarvan door invloed feminisme op historici
• Art boek 2
➔ In 1967: als je trouwt verandert er niks aan uw handelingsbekwaamheid
➔ Waarom in wetboek , spreekt toch voor zichzelf
Voordien veranderde het wel iets voor de vrouwen qua
handelingsbekwaamheid
• Marie Popelin = wordt vaak vermeld
➔ Eerste vrouw met diploma in de rechten
➔ Wou advocaat worden = maar mocht niet
➔ Groter debat: mogen vrouwen advocaat worden
Gaat verder dan het privaatrecht
Recht komt voor uit de maatschappij : achter juridische regels lag een
mentaliteit = moeder aan de haard
4
,Dani Van den Bossche & Mona Shaar
= juridische discriminatie < mentaliteit
Je hebt niet enkel het juridisch probleem , maar ook het fysieke aspect =
discriminatie door natuur
- Geen goede voorbehoedsmiddelen
- Gevaren zwangerschap
Discriminatie vrouwen in het recht
• Geen eenvormig statuut vrouwen
• Meestal benadeling
➔ Uitzondering meerderjarigheidsleeftijd is 12 (15 bij jongens)
Soms zelf jonger in het canonieke recht
➔ Maar relativeren nl uithuwen ; macht vd vader vs man
• Soms betere positie vrouwen in steden
• 2 situaties van vrouw
➔ Ongehuwd =betere juridische situatie
➔ Gehuwd
Voor napoleon
Ongehuwde vrouwen in het privaatrecht
• Algemeen
➔ Altijd betere JURIDISCHE positie ongehuwde vrouw
• Bij de romeinen
➔ Opgelet sui iuris <> alieni iuris
➔ Alieni iuris (onder PP)
➔ Vrouw staat onder de macht (patria potestas) van de pater familias.
➔ Ze is dus niet handelingsbekwaam.
➔ Sui iuris (niet onder PP)
➔ Vrouw staat niet onder patria potestas.
➔ Aanvankelijk: ook niet handelingsbekwaam.
➔ Later: geplaatst onder voogdij => begint dus slecht
➔ Uiteindelijk: deze voogdij verdwijnt, en vrouwen krijgen meer zelfstandigheid.
= Volledig handelingsbekwaam, aanvankelijk niet
• Germanen en vroege ME
➔ Gaat achteruit
Aanvankelijk: onbekwaamheid
➔ Vrouw die niet getrouwd is heeft nood aan een voogd , dus een man
Dat verdwijnt weer, het gaat weer omhoog
➔ Na volksverhuizing bekwaamheid
Verklaring: oorlog is goed voor vrouwen?
5
,Dani Van den Bossche & Mona Shaar
• Late ME / vroegmoderne periode
➔ Gaat weer achteruit, SOMS een voogd nodig
= beperkingen bekwaamheid
➔ Dus bijstand voogd maar
- Niet overal
- Soms op eigen verzoek vrouw
- Is beperkt (soort rechtshulp)
• FR
➔ Alle beperkingen ongehuwde vrouwen vallen weg = vooruitgang
= bekwaamheid voor burgerlijk recht
• Nu
➔ Kan nog steeds achteruitgaan bv trump en abortus
Evolutie met vallen en opstaan
• Conclusie 1
= geen rechtlijnige evolutie, maar evolutie met vallen en opstaan
• Conclusie 2
➔ Ongehuwde vrouw: juridisch beter
➔ MAAR
Vrouwen die niet wouden trouwen: 2 problemen
1) Inkomen vinden
➔ Moeilijk toen
2) Geheel die MP is erop gericht de vrouw naar het huwelijk te krijgen
➔ Ook al ben je juridisch gezien beter af ongehuwd
6
,Dani Van den Bossche & Mona Shaar
Gehuwde vrouwen
Romeinen
➔ Man heeft niet automatisch de macht over de vrouw
➔ Wel door aparte rechtshandeling
➔ Of verkrijgende verjaring door usus (gebruik)van een jaar (vrouw kan er onderuit
komen door 3 nachten niet thuis te slapen)
Onder manus echtgenoot
➔ (verdwijnt echter al vlug)
➔ Conclusie: het valt goed mee voor de gehuwde vrouwen
van de Germanen tot 1804 (oud bw)
➔ Basis maritale macht: man is heer en meester
➔ Deze mentaliteit is lang blijven hangen
➔ Vrouw moet gehoorzaam zijn, zo niet
Mag heeft een tuchtigingsrecht (mag haar verrot slaan)
- Wat nu dus een misdrijf is , was toen een recht van de man
- Hoe ver mag hij gaan? Zolang ze niet dood gaat (beperking)
- Uitz; overspel op heterdaad betrapt
- Achtergrond: vrouw is vd man = eigenaar vh eigendom
Erven en katijlen= eigendom
Vrouwen hoorde bij de katijlen= brol
Weerspiegelt de mentaliteit
➔ Vrouw heeft verplichting tot samenwonen en getrouwheid (geen overspel)
Man mag ook zeggen wnr ze buitenkomst
➔ Relativering maritale macht
Man heeft ook plichten tov vrouw
- Moet zorgen voor een inkomen
- Moet ook zorgen voor een woning staat tegenover plicht tot
samenwonen v vrouw
- Geen overspel indien het tot een schandaal leidt
= lichter
Letter wet (de normen) =/ praktijk rechtbanken
- Stel de vrouw w zwaar aangesneden => rb kan hoogste boete geven
desondanks bovenstaande regels
Recht =/ maatschappelijke realiteit
➔ Bekwaamheid gehuwde vrouw:
WEL HANDELINGSBEKWAAM
- vaag in abstracto / algemene ja-neenvraag
- Kun je rechtshandelingen in het algemeen stellen
7
,Dani Van den Bossche & Mona Shaar
NIET HANDELINGSBEVOEGD: HUSBAND AND WIFE ARE ONE AND THE
HUSBAND IS THAT ONE
- Kan je een bepaalde concrete rechtshandeling stellen
- Bv. De auto vn connortje stelen
- Vrouw kan rechtshandelingen stellen maar als je in de meeste
specifieke gevallen gaat bekijken kan ze dat niet doen
- Want de man gaat voor haar optreden
UITZONDERINGEN: GEKKE MAN, AFWEZIGE MAN, HANDELAARSTER,
HUISHOUDEN (opgelet: ruime interpretatie: ook bv. voordeel echtgenoot),
TEGENGESTELDE BELANGEN, TESTAMENT, LASTER, STRAFRECHT
- Vrouw heft winkeltje en man zegt er niks op = vrouw mag winkeltje
behouden= stilzwijgende toestemming van haar man zodat ze mag
handel drijven
- Uitgaven huishouden: Als het de man beter toekomt is de vrouw
handelingsbevoegd= man> wet
- Weet dat er uitzonderingen zijn
➔ Macht over kinderen en goederen huwelijk bij de man
Zelfs over de goederen van de vrouw eens getrouwd
Man heeft ook de macht over de kinderen , vrouw niks over te zeggen
Uitzondering: graafschap Vlaanderen + Henegouwen = ook de moeder
had iets te zeggen over de kinderen
Theorie strijdig met praktijk: de moeder voedt de kinderen op
Franse revolutie (eind 18e eeuw)
➔ Er zijn plannen om de positie voor de gehuwde vrouw te verbeteren
➔ Maar geen bw
Vanaf Napoleon
Napoleontisch model
➔ Slechte periode voor de vrouw
➔ Traditionele discriminatie + versterking door opvattingen napoleon + streven naar
orde in de maatschappij
➔ Napoleon wou rust en orde terugbrengen in Frankrijk na de revolutie
Elke franse man is een kleine napoleon die dit in zijn huishouden moet
krijgen (vrouw en kinderen= zijn de man zijn onderdanen = maritale macht)
Onderdrukking van de vrouw om terug orde te krijgen in Frankrijk na de
revolutie volgens zijn idee
8
,Dani Van den Bossche & Mona Shaar
➔ Napoleon komt uit het conservatieve Corsica => conservatieve opvattingen over de
vrouw
➔ Maritale macht
➔ Tuchtigingsrecht was de evidentie zelf, dus zelf niet opgenomen in de wet
➔ De gehuwde vrouw handelingsonbekwaam volgens napoleon zijn oud bw
Vrouw kan geen enkele rechtshandeling stellen bv. De boodschappen
➔ Vrouw mag wel handeldrijven maar niet meer met stilzwijgende maar
uitdrukkelijke toestemming
➔ Overspel man enkel een probleem wanneer het een maid is van het huis en elke dag
= een bijzit door hem onderhouden in de gemeenschappelijke woning
➔ Voor vrouw altijd een probleem (discriminatie ivm overspel)
19de eeuw: succes model Napoleon: verklaring
1. ‘Wet van de stilte’
➔ Vrouw SA v huishoudelijk geweld, verkrachting,… moest maar zwijgen
➔ Victim blaming
2. Geen degelijk onderwijs voor vrouwen uitz de nonnen
3. Paradox: minder protest door afvijlen scherpe kantjes
Handelingsbekwaamheid
➔ De ergste problemen oplossen zodat er over de rest niet wordt geklaagd, nu ook in
huidige politiek
➔ Uitweg handelingsonbekwaamheid => man kon vrouw een volmacht geven
In oud bw: uitdrukkelijk (bv op een papiertje) en bijzonder (voor elke
rechthandeling opnieuw)
Lastig, rechtspraak/leer: een algemene en stilzwijgende volmacht
volstaat = theorie huishoudelijk mandaat
Men keek naar de gever niet naar de houder
➔ In theorie man heeft de macht over de kinderen, de facto macht over de kinderen
➔ Soms sympathie rechters (voor de underdogs= de vrouwen)
Bv. Een ander huis als gem woning beschouwen zodat overspel wel te
bestraffen waren
Niet alle maar toch sommige
Let op toen waren alle rechters wel mannen
de mislukkingen van Laurent en Popelin
➔ 2 personen die dingen hebben proberen veranderen in deze periode
1. François Laurent
Maakt ontwerp nieuw BW België in 1880
- Gaat ver voor vrouwen:
- Geen maritale macht
9
, Dani Van den Bossche & Mona Shaar
- Handelingsbekwaamheid vrouw(zelf voordeliger voor de vrouw=
sommige situaties waar zij zelf het te zeggen had)
- Bestraffing overspel gelijk, geen discriminatie meer
Zijn ontwerp moet goedgekeurd worden door het parlement
- Laurent is progressief maar het parlement niet
- Zij, als oude mannen, hadden de typische mentaliteit
MISLUKT
2. Marie popelin
Popelin: eerste vrouw met diploma rechten (1888)
Probleem: toegang tot de advocatuur (> balie)
Proces voor Hof van Beroep Brussel => negatief antw
MISLUKT
CONCLUSIE Nog domineren Napoleontische model einde 19 de eeuw
interbellum: voor- en achteruitgang
• Na WO1
➔ actief stemrecht gemeenteraad
➔ overal passief stemrecht
➔ toegang advocatuur (Olga Peniakoff)
➔ toegang tot handelsrechtbanken
➔ 1932: mogelijkheid tot verzet tegen bestuur man voor rechtbank bv bestuur van
goederen
krijgt steun rechters
➔ vooruitgang maar algemene mentaliteit verandert niet
inconsequenties bv. Vroux kan burgemeester/ advocaat w maar geen
contracten sluiten als ze gehuwd waren
bv Madeleine Schuvliege wou niet trouwen tijdens haar studie want dan
zou haar man maritale macht hebben of ze door mag studeren of niet
vrouwen beginnen stemrecht te krijgen maar blijven stemmen op mannen
WO II ?
• impact WO2 = grote veranderingen
➔ vrouwenstemrecht
➔ toelating juridische beroepen (advocatuur al na WO1 maar nu de overige beroepen
zoals bv magistraat)
➔ maar:
er blijven inconsequenties bv nog steeds geen contracten kunnen sluiten
als gehuwde vrouwen
nog steeds stemmen voor mannen
= mentaliteit van toen = volledig geïndoctrineerd
men had mee het burgerlijk recht moeten aanpassen
10
