Samenvatting POMCI

DEEL I. DE UITGANGSPUNTEN VAN DE PERSOONSGERICHTE
METHODEN VAN DE CRIMINOLOGISCHE INTERVENTIE
Overzicht:

1.1. De relatie tussen justitie en hulpverlening: forensisch welzijnswerk
2.1. Het spanningsveld tussen justitie en hulpverlening
1. Doelstellingen van justitie en hulpverlening
2. Het sturend mensbeeld
3. Waardengebonden versus waardenvrij
4. Wiens waarheid?
5. Vrijwillig versus verplicht
6. Beroepsgeheim en ambtsgeheim

1. WERKEN OP DE GRENS TUSSEN JUSTITIE EN HULPVERLENING

1.1 DE RELATIE TUSSEN JUSTITIE EN HULPVERLENING: FORENSISCH WELZIJNSWERK

Werk op de grens: forensisch welzijnswerk

- forensisch: justitiële context

- principe welzijn = belangrijk!

 Relatie tussen welzijnswerk en strafrecht niet evident
 Regelgeving en samenwerkingsinitiatieven
o Om voorgaand probleem werkbaar te maken
o Werk aan banden leggen
o Regelgeving en samenwerkingsinitiatieven om samenwerking voor mensen binnen justitie en hulpverlening werkbaar
te maken
 Vb: beroepsgeheim: iets veilig delen aan de hulpverlener doorbreken, duidelijke afspreken als iemand naar
behandeling wordt gestuurd voor terugkoppelingen voor maatregelen
o Zie later voorbeelden best practices voor de hulpverlening om doel te bereiken
 Problemen met implementaire hulp- en dienstverlening
o In concrete gevallen niet praktisch uitvoerbaar  zie drukte zorgverlening
 Vb: alcohol, drugsverslaving, deviante seksuele voorkeuren  eerste stap is om te verplichten om aan
behandeling te starten, betekent dat de persoon ook veroordeeld wordt  hier kruipt veel tijd in voor dat
de persoon daadwerkelijk behandeld gaat worden
o In individuele gevallen is het moeilijk om dit praktisch te laten uitvoeren
o Problemen informatie-uitwisseling: beperkingen informatie delen naar justitie
 Je kan niet ten volle vertellen over de bijzondere voorkeuren van een cliënt (vb. “Ik heb nog steeds seksuele
verlangens naar jonge kinderen”  angst om terug veroordeeld te worden)
o  heel wat uitdagingen!
 Van controle naar recht op hulp
o Ondanks heel spanningsveld en problemen, onvermijdelijk dat die band tussen justitie er is en nauwer gaat worden
 Vroeger: mensen moesten zich aan de regels houden en zich hieraan gedragen, gebeurde dit niet, dan
krijg je een straf
 Nu een andere visie op de mens: controle houden maar iedereen heeft recht om behandeld te worden
o Niet enkel sanctionerend optreden, maar ook inzetten op hulpverlening door gedrag van mensen bij te sturen
 geen eenvoudige context om in te werken
 veel spanningsvelden


1

,1.2 HET SPANNINGSVELD TUSSEN JUSTITIE EN HULPVERLENING

Aantal specifieke eigenschappen en karaktereigenschappen justitieverlening:


1.2.1 DOELSTELLINGEN VAN JUSTITIE EN HULPVERLENING

 Justitie
o Sociale vrede en rust en veiligheid bewerkstelligen
 Gedrag van mensen verloopt binnen bepaalde stramienen (‘goede banen’, zodat er minder chaos is)
 Maakt dat we ons leven op een bepaalde manier kunnen leiden
o Hulpmiddelen: politie, straftoemeting en strafuitvoering
 Handhaven door meer controles
 Straffen opleggen: straftoemeting
 Straffen worden opgevolgd en uitgevoerd: strafuitvoering
 oplossen van intermenselijke, waardegeladen belangenconflicten en dit in de geest van het behoud vaneen veilige
en geordende samenleving  recht om op die manier onzekerheid te minimaliseren en gezamenlijk welzijn te
maximaliseren. Het collectieve belang primeert
 Hulpverlening
Kijken naar het individu en hoe die persoon zich voelt, individueel belang vinden
o Welzijn mensen verhogen
 Algemeen belang: welzijn
 Meer aan wetten en regels houden hierdoor, dus minder straffen opleggen
o Hulpverlening ten dienste van cliënt
 In se draagt HV bij
 Individuele welzijn van een persoon als individu, niet in groep collectief
 Zorgen dat persoon zich goed in zijn vel voelt
 Initiatieven op raakvlak tussen justitie en hulpverlening
Vb: rehabilitatie (daders van zedenfeiten): dient in de eerste orde het individuele belang, maar ook in de tweede orde het
algemeen belang
 als er gewerkt wordt met rehabilitatie-programma’s worden de belangen van algemene factoren ook in acht genomen, dus
ook de belangen van de slachtoffers
o Persoonsgerichte aanpak komt steeds meer naar boven
o Niet enkel plegers, maar ook slachtoffers moeten volwaardige rol krijgen in verhaal
o Veel geïntegreerde, integrale benadering  justitie wordt menselijker door de HV


Justitie Hulpverlening
Allebei welzijn van mensen voor ogen
Welzijn van mensen verhogen Welzijn van mensen opvolgen
Veilige en geordende samenleving Ontwikkeling en persoonlijk welzijn cliënt
Collectieve belang Individuele belang
Controlerend, normerend & bestraffend Sociale integratie


1.2.2 HET STUREND MENSBEELD

Hoe kijken we als systeem naar een individuele en waarom die bepaald gedrag gaat stellen?
 groter conflict: als je wil samenwerken is het makkelijker samenwerken als je dezelfde visie hebt met hetzelfde einddoel

 Samenwerking vereist gedeelde mensvisie
 Justitie
o Vrije wil
Actus reus, vrij zijn
o Intentie
Actus reus en mens rea: kijken naar vrije wil wordt in het juridische kader de actus reus genoemd (mensen zijn vrij
handelde wezens), is dit met een bepaalde intentie/doelbewust, dan is dit de mens rea. Bij misdrijven is het beide: je
kon je niet aan wetten houden en dus kan je veroordeeld worden. Cruciale elementen voor de strafrechtelijke


2

, beoordeling van crimineel gedrag in termen van schuldig vs onschuldig en toerekeningsvatbaar vs
ontoerekeningsvatbaar. Als beide niet aanwezig zijn kunnen we niet straffen en word vraag gesteld van
toerekeningsvatbaarheid
Gedrag is het gevolg van menselijke verantwoordelijkheid en vrije wil, en gebeurt na afweging van de morele en
ethische correctheid ervan en het inschatten van de gevolgen.
 Hulpverlening
o Evolutie vrije wil en intentie binnen de psychologie
Mensbeeld binnen psychologie doorheen de tijd veranderd en sloot niet altijd nauw aan bij hoe de justitie naar de
mens kijkt. Vrije wil en intentie hebben een verschillende plaats ingenomen
 Psychoanalyse
 Dominante stroming eind 19de eeuw ‘Freud’
 Mens vrije wil en intentioneel handelen kan NIET  alles gebeurt vanuit het onbewuste,
onderbewustzijn. Mensen zijn geen rationele wezens. Je gedrag wordt aangestuurd door zaken
waar we geen vat op hebben
 Concept vrije wil en intentie was hier niet evident en werd in vraag gesteld
o Vrije wil: relatief
 Leerpsychologie
 Begin 20ste eeuw, dominantere opvatting
 Alles wat we kunnen meten en observeren (goed kunnen zien, en in kaart brengen)
 Menselijk uiterlijk waarneembaar gedrag, niet het innerlijke van de mens
 Black box: niet mee bezig zijn, is geen studieobject want kan niet gemeten worden of
geobserveerd worden. Dit is de niet directe observeerbare belevingswereld.
 Humanistische psychologie
 Midden 20ste eeuw: humanistische psychologie meer op voorgrond
 Sleutelconcept: motivatie om te handelen, intentie en vrije wil
o Vooral gedrag sturen vanuit een zekere motivatie, intentie om iets te willen
doen/gedrag te stellen (een reden)
 Je wilt jezelf zoveel maximaal tot uiting brengen, jezelf zo goed mogelijk ontwikkelen =
zelfverwezenlijking
 Gedrag aan banden leggen en bvb beperkingen gaat opleggen door wetten en regels 
zelfverwezenlijking beknoppen/belemmeren  obstakel is justitie!
 Cognitieve psychologie (nu)
 Eind jaren 70: ‘cognitivisme’
 Leidend paradigma: bestuurt alles (handelingen van mensen) ook binnen justitiële context
o Intentioneel sturen door interne behoeften en doelen
 Mensopvattingen maakt het mogelijk dat op vlak van mensbeeld er een toename is van justitie
en mensverwezenlijking
 Mensen zijn in wezen toch wel vrij handelde wezens die rationeel handelen
o Informatie verwerken in leven, obv dit beslissingen nemen
o Kan soms tot fouten leiden
 Doelbewust bepaalde zaken doen omdat we bepaalde doelen willen bereiken
 Globale doelstelling ‘welzijn’, opvatting ‘handelen uit bepaalde intenties’


1.2.3 WAARDENGEBONDEN VERSUS WAARDENVRIJ
Justitie Hulpverlening
Prescriptief (schrijft toekomstig handelen voor) Descriptief (niet waardegebonden want we willen niet
oordelen en veroordelen  volledig waardevrij te werk gaan. Wat
gaat er om in de diepte?)
Normerend (gaat uit van de waarden van de MS: Beschrijvend (niet volledig waardevrij: we stellen vast, noteren
waardengebonden) en beschrijven. MAAR oordeel achterwege laten is NIET evident.
HV is niet volledig waardevrij en waarde gaat impliciet altijd een
rol spelen. Wel zijn er manieren om dit minder door te laten
komen. Utopie om te zeggen dat HV volledig waardevrij is (in
praktijk niet haalbaar))
Waardendebat neemt centrale plaats in Lange tijd geen onderzoek naar invloed waarden
(waardenverhaal heeft centrale plaats binnen justitie en is
onvermijdelijk)




3

,  Justitiële context maakt het moeilijker . Ga je waardevrij in gesprek kunnen gaan met bvb iemand die zware feiten heeft
gepleegd? Hoogstwaarschijnlijk niet. Waardeoordeel zul je altijd hebben
 Metafoor ‘dubbele petten opzetten’: in eerste plaats HV door rehabilitatie, aan de andere kant altijd doelen en waarde van
justitie in achterhoofd houden (controlerende en binnen grenzen van de wet blijven handelen)


1.2.4 WIENS WAARHEID ?
Justitie Hulpverlening
Gericht op waarheidsvinding Gericht op inzicht in ervaringen
Misdrijven willen weten wie wat heeft gedaan etc. en deze
personen hiervoor straffen
Alles draait om waarheidsvinding
sporenonderzoek, forensisch onderzoek, spreken met SO om
waarheid te achterhalen
Verzameling en bescherming van feitenmateriaal Client op zijn woord geloven
Bij interactie met mensen: spreken met getuigen, verdachten… Waarheid van cliënt: hoe heeft x dit beleefd?
Doelstelling van gesprek is zoveel mogelijk info verzamelen om vb. seksuele feiten, gruwelijke moord gezien…
waarheid aan zicht te krijgen Ruimte aan de emotionele belevenis van de persoon, bij justitie
zijn het enkel de feiten.
Beleving hoeft niet rationeel te zijn
Zorg betrokken is secundair Objectieve waarheid is secundair

 Spanningsveld
o Contaminatie van informatie
Belangrijke informatie kan verloren gaan door waarheid van slachtoffer, vanuit justitie perspectief is dit een
probleem, maar voor hulpverlening niet.
De hulpverlening voorrang geven op justitiële waarheid, hetrisico daarvan is dat de herinneringen vertekend geraken
door heel veel gesprekken tevoeren, of dat de herinnering vervaagd of door input van de therapeut wordt
aangepasten anderzijds de justitiële waarheid altijd te laten primeren heeft nefatse effecten voor denazorg van het
slachtoffer
o Toelaatbare fouten: vals-positief vs. Vals-negatief
 Vals-positief: = de mogelijkheid om een onschuldige te veroordelen. Binnen justitie verder gaan met
werkelijke daders en mensen veroordelen als ze daadwerkelijk zijn veroordeeld. We zijn als de dood voor
vals-positieven. Enkel mensen veroordelen die daadwerkelijk schuldig zijn.
 Vals-negatief: Binnen hulpverlening ‘baat het niet schaad het niet’, we willen liever dat iemand een
gesprek te veel heeft geleid dan iemand die een ernstig probleem heeft (het niet vastgesteld, geen
diagnose) en vervolgens een behandeling ontzegt zou hebben (omdat je probleem bvb niet hebt gezien).
DUS beter een behandeling te veel dan een behandeling te weinig.


1.2.5 VRIJWILLIG VERSUS VERPLICHT
Justitie Hulpverlening
Afdwingbare maatregelen + controle Vrijwilligheid
Controle over behandeling (met bepaalde systematiek), maar Cliënt dient zelf een probleem te ervaren en daarvoor hulp te
cognitieve gedragstherapie staat bvb niet op voorhand vast en vragen. Vrijwilligheid moet worden genuanceerd
hangt ervan af van het probleem.
Externe dwang Interne motivatie + externe druk
wettelijke middelen afdwingbare maatregelen, of de bestraffing Werkt beste uit intrinsieke motivatie, eigen wil
ervan bij niet-naleving ervan Omgeving kan je hierin ondersteunen
Motivatie geeft weerstand door druk. Intern: mate wanneer een persoon vanuit zichzelf aanvoelt dat
Verplichting kan negatief werken bepaalde gedragingen niet meer kunnen en moeten veranderen.
Komt onder druk te staan: vaak gaat persoon bepaalde Extern: Signalen van betekenisvolle derden mbt de
behandeling ten onder gaan omdat het MOET (verplicht onhoudbaarheid of ondraaglijkheid
opgelegd). bvb: partner van verslaafde die zegt dat hij de relatie gaat
beëindigen als partner de behandeling niet gaat opnemen.
Aard, duur en intensiteit worden bepaald Controle over eigen interventie
Verplichte karakter van begeleiding. Kan leiden tot versterking Cliënt bepaalt de duur en onder welke voorwaarden er gewerkt
van weerstand tegen uitnodigen van gedragsverandering moeten worden. Kan ook steeds afhaken


• Justitie: het gaat over normen die worden opgelegd en wanneer je wordt veroordeeld dan kanhet zijn dat je hulpverleing wordt
opgelegd: opgelegd hoelang je de behandeling moet volgen,wat je moet volgen, …
 dat wordt nog eens gecontroleerd achteraf en als het niet correct werd uitgevoerd kan hetafgedwongen worden

4