ONDERZOEKSCYCLUS
HOOFDSTUK 1: INLEIDING – HC1
1. WAT IS WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK?
Dagelijks onderzoek: nieuwsgierigheid, experimenteren; vb. baby die
dingen in mond stopt.
Wetenschappelijk onderzoek: systematisch, doelgericht verzamelen en
analyseren van betrouwbare en valide data om onderzoeksvragen te
beantwoorden en uitspraken over de werkelijkheid te doen.
Belangrijke onderscheidingen:
Fundamenteel vs praktijkgericht onderzoek: theoriegericht vs
praktijkgericht.
Literatuuronderzoek vs empirisch onderzoek:
o Literatuur: bestaande bronnen en informatie analyseren.
o Empirisch: nieuwe gegevens verzamelen en analyseren uit de
werkelijkheid.
Kwantitatief vs kwalitatief onderzoek:
o Kwantitatief: cijfermatige gegevens, statistisch, grote groepen,
generaliseerbaar.
o Kwalitatief: tekstuele gegevens, diepgaand, kleine groepen,
minder generaliseerbaar.
Dit hoofdstuk behandelt al deze soorten onderzoek.
1
,1.1. FUNDAMENTEEL ONDERZOEK
Doel:
Vergroten van algemene kennis over de wereld en menselijk gedrag
(theorievorming = het opstellen van verklaringen waarom dingen gebeuren)
zonder directe praktische toepassing.
Kenmerken:
Ontdekken van nieuwe feiten, principes of theorieën.
Kan later praktische toepassingen opleveren.
Wordt vaak uitgevoerd aan universiteiten of onderzoeksinstituten
(plaatsen waar onderzoek wordt gedaan).
Doelpubliek: vooral academisch (andere onderzoekers).
Voorbeelden:
1. Onderzoek naar geheugen:
o Begrijpen van cognitieve processen (manieren waarop het
denken en onthouden van informatie werkt), zoals vormen, opslaan
en ophalen van herinneringen.
o Praktische toepassing: betere leerstrategieën (manieren om
informatie makkelijker te onthouden).
2. Theorievorming:
o Theorie: systematische verklaring van hoe een verschijnsel of
proces werkt; ontstaat via observatie (goed kijken wat er gebeurt),
hypothesevorming (ideeën over wat zou kunnen gebeuren) en
toetsing (experimenteren om te zien of de hypothese klopt).
Bekende voorbeelden:
o Pavlov’s Conditioneringstheorie:
2
, Experimenten met honden; basis voor klassieke
conditionering (leren door het koppelen van een
gebeurtenis aan een reactie), toegepast in diverse settings.
o Prospecttheorie (Kahneman & Tversky, 1979):
Verklaart keuzes onder onzekerheid (niet weten wat er zal
gebeuren).
Mensen vermijden verliezen meer dan dat ze winsten
nastreven (verliesaversie).
Toepassing: gezondheidscommunicatie (risk framing = de
manier waarop risico’s worden gepresenteerd om gedrag te
beïnvloeden).
1.2. PRAKTIJKGERICHT ONDERZOEK
Definitie en doel:
Praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek is gericht op toepassing in
de praktijk (het oplossen van echte problemen).
Het doel is via kennis bij te dragen aan het oplossen van praktische of
maatschappelijke problemen (problemen die invloed hebben op
mensen of organisaties).
Startpunt is altijd een praktijkprobleem (een probleem dat zich stelt in
de echte situatie).
o Voorbeeld: professionals willen beter zicht op een thema of
handvatten (praktische hulpmiddelen) om hun werk te verbeteren.
Resultaten van praktijkgericht onderzoek moeten direct bruikbaar zijn
(valorisatie = kennis toepassen buiten de onderzoeksomgeving).
Kenmerken:
Wordt vaak uitgevoerd in samenwerking met het werkveld
(professionals en organisaties).
Hogescholen doen voornamelijk praktijkgericht onderzoek omdat ze
praktijkopleidingen aanbieden.
3
, Wetenschappelijk, systematisch, en betrouwbaar, net zoals fundamenteel
onderzoek.
Voorbeelden van praktijkgericht onderzoek:
1. Psychologie: evaluatie van therapeutische methoden zoals cognitieve
gedragstherapie (CGT) voor angststoornissen, om te bepalen wat in de
praktijk effectief werkt.
2. Beleid: de Vlaamse overheid onderzoekt hoe meer vrouwen naar
leidinggevende posities kunnen doorstromen (Koçak & Derous, 2022).
3. Onderwijs: PXL ontwikkelde de Appwel-app om schoolwelbevinden van
leerlingen te meten (www.appwel.be).
Opmerking:
Omdat zowel fundamenteel als praktijkgericht onderzoek wetenschappelijk
is, zal in de cursus voortaan enkel gesproken worden over praktijkgericht
onderzoek, ervan uitgaande dat het wetenschappelijk is.
Onderzoekende houding bij PXL:
Binnen de hogeschool ligt nadruk op het ontwikkelen van een
onderzoekende houding en competenties in onderzoek.
Volgens het X-factor model van de excellente professional moeten
professionals:
o Vakbekwaam/disciplinair zijn: kennis hebben van eigen
vakgebied.
o Multidisciplinair samenwerken: met mensen uit andere
vakgebieden kunnen werken.
o Communicatie en netwerk goed kunnen gebruiken.
4
HOOFDSTUK 1: INLEIDING – HC1
1. WAT IS WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK?
Dagelijks onderzoek: nieuwsgierigheid, experimenteren; vb. baby die
dingen in mond stopt.
Wetenschappelijk onderzoek: systematisch, doelgericht verzamelen en
analyseren van betrouwbare en valide data om onderzoeksvragen te
beantwoorden en uitspraken over de werkelijkheid te doen.
Belangrijke onderscheidingen:
Fundamenteel vs praktijkgericht onderzoek: theoriegericht vs
praktijkgericht.
Literatuuronderzoek vs empirisch onderzoek:
o Literatuur: bestaande bronnen en informatie analyseren.
o Empirisch: nieuwe gegevens verzamelen en analyseren uit de
werkelijkheid.
Kwantitatief vs kwalitatief onderzoek:
o Kwantitatief: cijfermatige gegevens, statistisch, grote groepen,
generaliseerbaar.
o Kwalitatief: tekstuele gegevens, diepgaand, kleine groepen,
minder generaliseerbaar.
Dit hoofdstuk behandelt al deze soorten onderzoek.
1
,1.1. FUNDAMENTEEL ONDERZOEK
Doel:
Vergroten van algemene kennis over de wereld en menselijk gedrag
(theorievorming = het opstellen van verklaringen waarom dingen gebeuren)
zonder directe praktische toepassing.
Kenmerken:
Ontdekken van nieuwe feiten, principes of theorieën.
Kan later praktische toepassingen opleveren.
Wordt vaak uitgevoerd aan universiteiten of onderzoeksinstituten
(plaatsen waar onderzoek wordt gedaan).
Doelpubliek: vooral academisch (andere onderzoekers).
Voorbeelden:
1. Onderzoek naar geheugen:
o Begrijpen van cognitieve processen (manieren waarop het
denken en onthouden van informatie werkt), zoals vormen, opslaan
en ophalen van herinneringen.
o Praktische toepassing: betere leerstrategieën (manieren om
informatie makkelijker te onthouden).
2. Theorievorming:
o Theorie: systematische verklaring van hoe een verschijnsel of
proces werkt; ontstaat via observatie (goed kijken wat er gebeurt),
hypothesevorming (ideeën over wat zou kunnen gebeuren) en
toetsing (experimenteren om te zien of de hypothese klopt).
Bekende voorbeelden:
o Pavlov’s Conditioneringstheorie:
2
, Experimenten met honden; basis voor klassieke
conditionering (leren door het koppelen van een
gebeurtenis aan een reactie), toegepast in diverse settings.
o Prospecttheorie (Kahneman & Tversky, 1979):
Verklaart keuzes onder onzekerheid (niet weten wat er zal
gebeuren).
Mensen vermijden verliezen meer dan dat ze winsten
nastreven (verliesaversie).
Toepassing: gezondheidscommunicatie (risk framing = de
manier waarop risico’s worden gepresenteerd om gedrag te
beïnvloeden).
1.2. PRAKTIJKGERICHT ONDERZOEK
Definitie en doel:
Praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek is gericht op toepassing in
de praktijk (het oplossen van echte problemen).
Het doel is via kennis bij te dragen aan het oplossen van praktische of
maatschappelijke problemen (problemen die invloed hebben op
mensen of organisaties).
Startpunt is altijd een praktijkprobleem (een probleem dat zich stelt in
de echte situatie).
o Voorbeeld: professionals willen beter zicht op een thema of
handvatten (praktische hulpmiddelen) om hun werk te verbeteren.
Resultaten van praktijkgericht onderzoek moeten direct bruikbaar zijn
(valorisatie = kennis toepassen buiten de onderzoeksomgeving).
Kenmerken:
Wordt vaak uitgevoerd in samenwerking met het werkveld
(professionals en organisaties).
Hogescholen doen voornamelijk praktijkgericht onderzoek omdat ze
praktijkopleidingen aanbieden.
3
, Wetenschappelijk, systematisch, en betrouwbaar, net zoals fundamenteel
onderzoek.
Voorbeelden van praktijkgericht onderzoek:
1. Psychologie: evaluatie van therapeutische methoden zoals cognitieve
gedragstherapie (CGT) voor angststoornissen, om te bepalen wat in de
praktijk effectief werkt.
2. Beleid: de Vlaamse overheid onderzoekt hoe meer vrouwen naar
leidinggevende posities kunnen doorstromen (Koçak & Derous, 2022).
3. Onderwijs: PXL ontwikkelde de Appwel-app om schoolwelbevinden van
leerlingen te meten (www.appwel.be).
Opmerking:
Omdat zowel fundamenteel als praktijkgericht onderzoek wetenschappelijk
is, zal in de cursus voortaan enkel gesproken worden over praktijkgericht
onderzoek, ervan uitgaande dat het wetenschappelijk is.
Onderzoekende houding bij PXL:
Binnen de hogeschool ligt nadruk op het ontwikkelen van een
onderzoekende houding en competenties in onderzoek.
Volgens het X-factor model van de excellente professional moeten
professionals:
o Vakbekwaam/disciplinair zijn: kennis hebben van eigen
vakgebied.
o Multidisciplinair samenwerken: met mensen uit andere
vakgebieden kunnen werken.
o Communicatie en netwerk goed kunnen gebruiken.
4
