INHOUDSOPGAVE
inleiding ....................................................................................................................................... 4
geschiendenis ................................................................................................................................. 4
virussen in beeld brengen ................................................................................................................. 4
uitzicht/structuur virussen ................................................................................................................ 5
envelop vs naakt............................................................................................................................ 5
capside ......................................................................................................................................... 5
genoom ........................................................................................................................................ 6
voorbeelden: ................................................................................................................................... 7
NAAMGEVING VIRUSSEN: ................................................................................................................ 8
replicatie van virussen ...................................................................................................................... 8
1. binding aan een cellulaire receptor ...................................................................................... 8
2. binnendringen in de doelwitcel ............................................................................................ 9
3. ontmanteling van het virus .................................................................................................. 9
4. cel overnemen .................................................................................................................... 9
5. assemblage van de nieuwe virions ..................................................................................... 10
6. vrijzetting van de nieuwe virions ......................................................................................... 10
diagnostiek ................................................................................................................................. 10
rechtstreeks aantonen van het virus .................................................................................................10
elektronenmicroscopie................................................................................................................ 11
virale kweek op celcultuur ........................................................................................................... 11
antigeendetectie ......................................................................................................................... 14
genoomdetectie .......................................................................................................................... 14
onrechtstreeks: aantonen van antistoffen.........................................................................................15
influenza ..................................................................................................................................... 17
overdracht ......................................................................................................................................17
ventilatie.........................................................................................................................................17
geschiedenis ..................................................................................................................................18
uitzicht grieppartikel ........................................................................................................................18
symptomen griep ............................................................................................................................18
epidemieën – pandemieën...............................................................................................................19
spaanse griep (H1N1) .................................................................................................................. 19
aziatische griep (H2N2) ................................................................................................................ 21
Hong kong griep (H3N2) ............................................................................................................... 21
Russische griep (H1N1) ............................................................................................................... 21
Mexicaanse griep (H1N1) ............................................................................................................. 22
maatregels tegen griep (in 2009) ......................................................................................................22
basishygiënemaatregels .............................................................................................................. 22
mondmaskers ............................................................................................................................. 23
, schoolsluitingen .......................................................................................................................... 23
antivirale middelen ...................................................................................................................... 23
vaccinatie ................................................................................................................................... 25
aan wie geven we influenza vaccinatie..............................................................................................28
aan zwangere vrouwen ................................................................................................................ 28
patiënten met chronische aandoeningen ...................................................................................... 28
gezondheidswerkers.................................................................................................................... 29
vogelgriep .......................................................................................................................................29
covid-19 ...................................................................................................................................... 31
voorgangers van covid-19 ................................................................................................................31
covid-19 .........................................................................................................................................31
pandemieeën .............................................................................................................................. 34
voorspelbare zaken aan een pandemie: ...........................................................................................34
maatregels bij covid ........................................................................................................................34
niet-farmaceuticshe interventies ................................................................................................. 35
farmaceutische interventies ........................................................................................................ 36
HIV ............................................................................................................................................. 38
oorsprong en ontdekking van HIV .....................................................................................................38
transmissie van hIV .........................................................................................................................39
HIV virologie (retrovirus) ..................................................................................................................40
binnendringen van HIV in de cel ................................................................................................... 41
HIV epidemiologie ...........................................................................................................................42
HIV klinische symptomen ................................................................................................................43
ziekteverloop zonder behandeling ................................................................................................ 43
HIV laboratorium diagnostiek...........................................................................................................44
HIV therapie ....................................................................................................................................44
hpv = humaan papilomavirussen .................................................................................................. 47
structuur van het virus .....................................................................................................................47
kankerverwekkende papilomavirussen.............................................................................................47
achtergrond ....................................................................................................................................47
filogentische boom van HPV: ...........................................................................................................48
goedaardige letsels op de huid (cutaan) ....................................................................................... 48
kwaadaardige letsels op de huid .................................................................................................. 48
mucosale letsels ......................................................................................................................... 48
baarmoederhalskanker ...................................................................................................................49
colposcoop + verwijderen baarmoederhals .................................................................................. 49
screening .................................................................................................................................... 50
HPV vaccinatie................................................................................................................................51
,Herpesvirussen ........................................................................................................................... 53
Herpes simplex virus (type 1 en type 2) .............................................................................................53
Varicella zoster virus (VZV) ...............................................................................................................54
Cytomegalovirus (CMV) ...................................................................................................................56
Epstein barr virus (ebv) ....................................................................................................................56
Humaan herpes virus 6 en 7 .............................................................................................................56
Humaan herpes virus 8 (hhv 8) .........................................................................................................57
Hepatitis ..................................................................................................................................... 57
Hepatitis A ......................................................................................................................................58
Hepatitis B (HBV) ............................................................................................................................59
Hepatitis C (HCV) ............................................................................................................................61
Hepatitis D (HDV) ............................................................................................................................62
Hepatitis E (hev) ..............................................................................................................................62
Hepatitis F (hfv) ...............................................................................................................................63
Hepatitis G (hgv)..............................................................................................................................63
Hepatitis H (hhv) en hepatitis I (hiv) ..................................................................................................63
Transfusion-transmitted virus (ttv) ....................................................................................................63
Gastroënteritis virussen .............................................................................................................. 64
Rotavirus ........................................................................................................................................64
Norovirus ........................................................................................................................................65
Astrovirus .......................................................................................................................................66
Adenovirus types 40/41 ...................................................................................................................66
Mazelen, bof, rubella (MMR of MBR) ............................................................................................. 66
Mazelen ..........................................................................................................................................66
Bof .................................................................................................................................................67
Rubella ...........................................................................................................................................67
, INLEIDING EN DIAGNOSTIEK
INLEIDING
Niet alle virussen zijn ziekmakende virussen:
• Heel groot deel zijn endogene retrovirussen:
o Grootste deel van ons erfelijk materiaal bestaat uit deze endogene retrovirussen. Deze
bepalen dus wie wij zijn.
o Voor een deel zijn deze niet meer actief, voor een deel weet men niet of deze nog actief
zijn.
• Virussen die ziekte makend zijn hebben niet de bedoeling om ziekte te verwekken/doden, ze
willen gewoon hun erfelijk materiaal vermenigvuldigen.
GESCHIENDENIS
Woord ‘virus’ eerste keer gebruikt op einde 19e eeuw door Martinus Bejerinck:
• Hij benoemt iets dat ultrafiltreerbaar is en ziekteverwekkend is bij tabaksplanten.
• Virus in het Latijn = vergif
Vanaf midden 20ste eeuw komt virologie in opmars door nieuwe technologieën zoals
elektronenmicroscopie, celcultuur,… opkomen. Het bereikt zijn piek in populariteit in de jaren 80.
Historisch belangrijke virussen:
• Pokken: ziekte is uitgeroeid dankzij vaccinatie.
• Polio: nog niet volledig uitgeroeid komt enkel nog voor tussen afghanistan en pakistan, polio-virus
infecteert zenuwbanen zodanig dat bepaalde spiergroepen niet meer kunnen werken.
o Als middenrif niet meer werkt moet men beademd worden, komen in ijzerenlong terecht.
• HIV/AIDS: in jaren 90 belangrijkste doodsoorzaak bij jonge mannen in de VS, door behandeling is
sterfte nu veel minder.
VIRUSSEN IN BEELD BRENGEN
Kenmerken:
• Zeer klein: 25- 400 nm
o Mimivirus = grootste virus dat er is (400 nm)
o Picornavirussen = kleinste virussen (25 nm), o.a. polio
• Ultrafiltreerbaar: filters die bacteriën tegenhouden laten virussen wel door
• Niet zichtbaar met gewone microscoop, elektronenmicroscoop voor nodig
o Met X-ray kristalografie kon men kristallen maken van virussen, zo kon men betere
resolutie krijgen om modellen te maken van virussen. Dit werd gedaan door Rosalind
Franklin.
o Op dit moment is er Cryo-electronmicroscopy, dit laat toe om met complete resolutie elk
atoom van de structuur van een virus te kunnen visualiseren (gekleurde beelden).
inleiding ....................................................................................................................................... 4
geschiendenis ................................................................................................................................. 4
virussen in beeld brengen ................................................................................................................. 4
uitzicht/structuur virussen ................................................................................................................ 5
envelop vs naakt............................................................................................................................ 5
capside ......................................................................................................................................... 5
genoom ........................................................................................................................................ 6
voorbeelden: ................................................................................................................................... 7
NAAMGEVING VIRUSSEN: ................................................................................................................ 8
replicatie van virussen ...................................................................................................................... 8
1. binding aan een cellulaire receptor ...................................................................................... 8
2. binnendringen in de doelwitcel ............................................................................................ 9
3. ontmanteling van het virus .................................................................................................. 9
4. cel overnemen .................................................................................................................... 9
5. assemblage van de nieuwe virions ..................................................................................... 10
6. vrijzetting van de nieuwe virions ......................................................................................... 10
diagnostiek ................................................................................................................................. 10
rechtstreeks aantonen van het virus .................................................................................................10
elektronenmicroscopie................................................................................................................ 11
virale kweek op celcultuur ........................................................................................................... 11
antigeendetectie ......................................................................................................................... 14
genoomdetectie .......................................................................................................................... 14
onrechtstreeks: aantonen van antistoffen.........................................................................................15
influenza ..................................................................................................................................... 17
overdracht ......................................................................................................................................17
ventilatie.........................................................................................................................................17
geschiedenis ..................................................................................................................................18
uitzicht grieppartikel ........................................................................................................................18
symptomen griep ............................................................................................................................18
epidemieën – pandemieën...............................................................................................................19
spaanse griep (H1N1) .................................................................................................................. 19
aziatische griep (H2N2) ................................................................................................................ 21
Hong kong griep (H3N2) ............................................................................................................... 21
Russische griep (H1N1) ............................................................................................................... 21
Mexicaanse griep (H1N1) ............................................................................................................. 22
maatregels tegen griep (in 2009) ......................................................................................................22
basishygiënemaatregels .............................................................................................................. 22
mondmaskers ............................................................................................................................. 23
, schoolsluitingen .......................................................................................................................... 23
antivirale middelen ...................................................................................................................... 23
vaccinatie ................................................................................................................................... 25
aan wie geven we influenza vaccinatie..............................................................................................28
aan zwangere vrouwen ................................................................................................................ 28
patiënten met chronische aandoeningen ...................................................................................... 28
gezondheidswerkers.................................................................................................................... 29
vogelgriep .......................................................................................................................................29
covid-19 ...................................................................................................................................... 31
voorgangers van covid-19 ................................................................................................................31
covid-19 .........................................................................................................................................31
pandemieeën .............................................................................................................................. 34
voorspelbare zaken aan een pandemie: ...........................................................................................34
maatregels bij covid ........................................................................................................................34
niet-farmaceuticshe interventies ................................................................................................. 35
farmaceutische interventies ........................................................................................................ 36
HIV ............................................................................................................................................. 38
oorsprong en ontdekking van HIV .....................................................................................................38
transmissie van hIV .........................................................................................................................39
HIV virologie (retrovirus) ..................................................................................................................40
binnendringen van HIV in de cel ................................................................................................... 41
HIV epidemiologie ...........................................................................................................................42
HIV klinische symptomen ................................................................................................................43
ziekteverloop zonder behandeling ................................................................................................ 43
HIV laboratorium diagnostiek...........................................................................................................44
HIV therapie ....................................................................................................................................44
hpv = humaan papilomavirussen .................................................................................................. 47
structuur van het virus .....................................................................................................................47
kankerverwekkende papilomavirussen.............................................................................................47
achtergrond ....................................................................................................................................47
filogentische boom van HPV: ...........................................................................................................48
goedaardige letsels op de huid (cutaan) ....................................................................................... 48
kwaadaardige letsels op de huid .................................................................................................. 48
mucosale letsels ......................................................................................................................... 48
baarmoederhalskanker ...................................................................................................................49
colposcoop + verwijderen baarmoederhals .................................................................................. 49
screening .................................................................................................................................... 50
HPV vaccinatie................................................................................................................................51
,Herpesvirussen ........................................................................................................................... 53
Herpes simplex virus (type 1 en type 2) .............................................................................................53
Varicella zoster virus (VZV) ...............................................................................................................54
Cytomegalovirus (CMV) ...................................................................................................................56
Epstein barr virus (ebv) ....................................................................................................................56
Humaan herpes virus 6 en 7 .............................................................................................................56
Humaan herpes virus 8 (hhv 8) .........................................................................................................57
Hepatitis ..................................................................................................................................... 57
Hepatitis A ......................................................................................................................................58
Hepatitis B (HBV) ............................................................................................................................59
Hepatitis C (HCV) ............................................................................................................................61
Hepatitis D (HDV) ............................................................................................................................62
Hepatitis E (hev) ..............................................................................................................................62
Hepatitis F (hfv) ...............................................................................................................................63
Hepatitis G (hgv)..............................................................................................................................63
Hepatitis H (hhv) en hepatitis I (hiv) ..................................................................................................63
Transfusion-transmitted virus (ttv) ....................................................................................................63
Gastroënteritis virussen .............................................................................................................. 64
Rotavirus ........................................................................................................................................64
Norovirus ........................................................................................................................................65
Astrovirus .......................................................................................................................................66
Adenovirus types 40/41 ...................................................................................................................66
Mazelen, bof, rubella (MMR of MBR) ............................................................................................. 66
Mazelen ..........................................................................................................................................66
Bof .................................................................................................................................................67
Rubella ...........................................................................................................................................67
, INLEIDING EN DIAGNOSTIEK
INLEIDING
Niet alle virussen zijn ziekmakende virussen:
• Heel groot deel zijn endogene retrovirussen:
o Grootste deel van ons erfelijk materiaal bestaat uit deze endogene retrovirussen. Deze
bepalen dus wie wij zijn.
o Voor een deel zijn deze niet meer actief, voor een deel weet men niet of deze nog actief
zijn.
• Virussen die ziekte makend zijn hebben niet de bedoeling om ziekte te verwekken/doden, ze
willen gewoon hun erfelijk materiaal vermenigvuldigen.
GESCHIENDENIS
Woord ‘virus’ eerste keer gebruikt op einde 19e eeuw door Martinus Bejerinck:
• Hij benoemt iets dat ultrafiltreerbaar is en ziekteverwekkend is bij tabaksplanten.
• Virus in het Latijn = vergif
Vanaf midden 20ste eeuw komt virologie in opmars door nieuwe technologieën zoals
elektronenmicroscopie, celcultuur,… opkomen. Het bereikt zijn piek in populariteit in de jaren 80.
Historisch belangrijke virussen:
• Pokken: ziekte is uitgeroeid dankzij vaccinatie.
• Polio: nog niet volledig uitgeroeid komt enkel nog voor tussen afghanistan en pakistan, polio-virus
infecteert zenuwbanen zodanig dat bepaalde spiergroepen niet meer kunnen werken.
o Als middenrif niet meer werkt moet men beademd worden, komen in ijzerenlong terecht.
• HIV/AIDS: in jaren 90 belangrijkste doodsoorzaak bij jonge mannen in de VS, door behandeling is
sterfte nu veel minder.
VIRUSSEN IN BEELD BRENGEN
Kenmerken:
• Zeer klein: 25- 400 nm
o Mimivirus = grootste virus dat er is (400 nm)
o Picornavirussen = kleinste virussen (25 nm), o.a. polio
• Ultrafiltreerbaar: filters die bacteriën tegenhouden laten virussen wel door
• Niet zichtbaar met gewone microscoop, elektronenmicroscoop voor nodig
o Met X-ray kristalografie kon men kristallen maken van virussen, zo kon men betere
resolutie krijgen om modellen te maken van virussen. Dit werd gedaan door Rosalind
Franklin.
o Op dit moment is er Cryo-electronmicroscopy, dit laat toe om met complete resolutie elk
atoom van de structuur van een virus te kunnen visualiseren (gekleurde beelden).
