HOOFDSTUK 6
COGNITIEVE DISSONANTIE EN DE
BEHOEFTE OM ONS ZELFBEELD TE
BESCHERMEN
1
, DEMO: EX 6-1 EN 6-5
Mensen weten dat bepaalde gedragingen belangrijk zijn, maar toch doen ze het niet = dissonantie
Wanneer mensen een argument moeten geven om voor iets of tegen iets te zijn, zullen mensen meer voor
de ene zijn dan het ander, zelfs al waren e initieel niet voor dat ene standpunt
DEEL 1: EEN STABILE, POSITIEF ZELFBEELD IN STAND HOUDEN
1. EEN STABIEL, POSITIEF ZELFBEELD IN STAND HOUDEN
• Een van de krachtigste factoren die menselijk gedrag beïnvloeden is de behoefte om een stabiel en
positief zelfbeeld te behouden
1.1 COGNITIEVE DISSONANTIETHEORIE
• Leon Festinger introduceerde het concept van cognitieve dissonantie
→ Cognitieve dissonantie: psychologische spanning die ontstaat wanneer twee overtuigingen,
gedachten, of gedragingen van iemand met elkaar botsen.
→ kan optreden wanneer iemand iets doet dat niet in overeenstemming is met zijn of haar
zelfbeeld en hierdoor een ongemakkelijk gevoel ervaart
▪ ervaren van dissonantie motiveert je om te proberen het te verminderen.
• Methoden om cognitieve dissonantie te verminderen
1. Het toevoegen van consonante gedachten: Een manier om dissonantie te verminderen is door
gedachten toe te voegen die de tegenstrijdige informatie minder erg maken, zodat je je gedrag
toch kunt verantwoorden. Dit kunnen rationalisaties zijn die helpen om de spanning te verlichten.
▪ “Het is niet zo erg”, “er zijn uitzonderingen”…
2. Zelfbevestiging in andere domeinen: Als iets je zelfbeeld bedreigt, kun je je ook richten op andere
aspecten waarin je goed bent. Dit noemen we zelfbevestiging: door aandacht te besteden aan
gebieden waar je wél competent bent, kun je het negatieve gevoel van dissonantie verminderen.
▪ Oké, ik rook, maar ik zorg goed voor mijn gezondheid door regelmatig te sporten
VOORBEELD KLIMAATVERANDERINGEN
• Klimaatverandering ontkennen: Ongemakkelijke wetenschappelijke bewijzen over klimaatverandering
worden weggeredeneerd door middel van:
→ Consonante gedachten: Deze techniek houdt in dat men gedachten toevoegt die het bewijs
voor klimaatverandering minder bedreigend laten lijken. Zo worden positieve effecten
▪ "betere zomers,"
→ Irrationele gedachten: Dit zijn gedachten die weinig realistisch of goed onderbouwd zijn,
maar wel helpen om het probleem weg te wuiven of af te schuiven:
▪ “De wetenschap lost het op”; “We kunnen dit niet betalen”
→ De boodschapper de schuld geven: in plaats van de boodschap zelf serieus te nemen, wordt
er gefocust op de persoon die het probleem aan de kaak stelt:
▪ Greta Thunberg: haar bijvoorbeeld als te jong, te fanatiek of misleidend af te
schilderen, wordt het makkelijker om het probleem niet serieus te nemen en het
gevoel van dissonantie te vermijden.
2
COGNITIEVE DISSONANTIE EN DE
BEHOEFTE OM ONS ZELFBEELD TE
BESCHERMEN
1
, DEMO: EX 6-1 EN 6-5
Mensen weten dat bepaalde gedragingen belangrijk zijn, maar toch doen ze het niet = dissonantie
Wanneer mensen een argument moeten geven om voor iets of tegen iets te zijn, zullen mensen meer voor
de ene zijn dan het ander, zelfs al waren e initieel niet voor dat ene standpunt
DEEL 1: EEN STABILE, POSITIEF ZELFBEELD IN STAND HOUDEN
1. EEN STABIEL, POSITIEF ZELFBEELD IN STAND HOUDEN
• Een van de krachtigste factoren die menselijk gedrag beïnvloeden is de behoefte om een stabiel en
positief zelfbeeld te behouden
1.1 COGNITIEVE DISSONANTIETHEORIE
• Leon Festinger introduceerde het concept van cognitieve dissonantie
→ Cognitieve dissonantie: psychologische spanning die ontstaat wanneer twee overtuigingen,
gedachten, of gedragingen van iemand met elkaar botsen.
→ kan optreden wanneer iemand iets doet dat niet in overeenstemming is met zijn of haar
zelfbeeld en hierdoor een ongemakkelijk gevoel ervaart
▪ ervaren van dissonantie motiveert je om te proberen het te verminderen.
• Methoden om cognitieve dissonantie te verminderen
1. Het toevoegen van consonante gedachten: Een manier om dissonantie te verminderen is door
gedachten toe te voegen die de tegenstrijdige informatie minder erg maken, zodat je je gedrag
toch kunt verantwoorden. Dit kunnen rationalisaties zijn die helpen om de spanning te verlichten.
▪ “Het is niet zo erg”, “er zijn uitzonderingen”…
2. Zelfbevestiging in andere domeinen: Als iets je zelfbeeld bedreigt, kun je je ook richten op andere
aspecten waarin je goed bent. Dit noemen we zelfbevestiging: door aandacht te besteden aan
gebieden waar je wél competent bent, kun je het negatieve gevoel van dissonantie verminderen.
▪ Oké, ik rook, maar ik zorg goed voor mijn gezondheid door regelmatig te sporten
VOORBEELD KLIMAATVERANDERINGEN
• Klimaatverandering ontkennen: Ongemakkelijke wetenschappelijke bewijzen over klimaatverandering
worden weggeredeneerd door middel van:
→ Consonante gedachten: Deze techniek houdt in dat men gedachten toevoegt die het bewijs
voor klimaatverandering minder bedreigend laten lijken. Zo worden positieve effecten
▪ "betere zomers,"
→ Irrationele gedachten: Dit zijn gedachten die weinig realistisch of goed onderbouwd zijn,
maar wel helpen om het probleem weg te wuiven of af te schuiven:
▪ “De wetenschap lost het op”; “We kunnen dit niet betalen”
→ De boodschapper de schuld geven: in plaats van de boodschap zelf serieus te nemen, wordt
er gefocust op de persoon die het probleem aan de kaak stelt:
▪ Greta Thunberg: haar bijvoorbeeld als te jong, te fanatiek of misleidend af te
schilderen, wordt het makkelijker om het probleem niet serieus te nemen en het
gevoel van dissonantie te vermijden.
2
