PSYCHOLOGISCHE FUNCTIELEER II
2020-2021
Imke Roegiers
1 De architectuur van het geheugen (HOOFDSTUK 13) ............................................................... 16
1.1 Inleiding (LES) .................................................................................................................... 16
1.2 De architectuur van het geheugen (LES) ........................................................................... 17
1.2.1 Architectuur vs. processen (LES) ............................................................................... 18
1.2.1.1 De architectuur van het geheugen (LES) ............................................................... 19
1.2.1.2 Geheugenprocessen .............................................................................................. 19
1.3 Overzicht van langetermijngeheugensystemen (LES) ....................................................... 19
1.4 Amnesie (LES) .................................................................................................................... 20
1.5 Het declaratief geheugen (LES) ......................................................................................... 22
1.6 Episodisch geheugen (LES) ................................................................................................ 27
1.6.1 De permastore (LES) .................................................................................................. 27
1.6.2 Herkenning vs. herinnering (LES) .............................................................................. 27
1.6.3 Het binding of item and context-model (LES) ........................................................... 29
1.6.4 Herinnering (LES) ....................................................................................................... 30
1.6.5 Het constructieve geheugen (LES)............................................................................. 31
1.7 Het semantisch geheugen (LES) ........................................................................................ 34
1.7.1 Hiërarchie van concepten (LES) ................................................................................. 35
1.7.2 De aard van concepten (LES) ..................................................................................... 37
1.7.3 Schema’s en scripts (LES) .......................................................................................... 41
1.8 Het non-declaratieve geheugen (LES) ............................................................................... 43
1.9 Voorbij het onderscheid tussen declaratief en non-declaratief ....................................... 46
1.9.1 Een vage grens tussen impliciet en expliciete geheugenprocessen (LES) ................. 47
1.9.2 Procesmodellen (LES) ................................................................................................ 48
1.9.2.1 Henkes procesmodel (LES) .................................................................................... 48
1.9.2.2 Het componentenmodel van Cabeza en Moscovitch (LES)................................... 50
1.10 Besluit ................................................................................................................................ 51
2 De dynamiek van ons geheugen (HOOFDSTUK 14) ................................................................... 52
2.1 Inleiding (LES) .................................................................................................................... 52
2.2 Het multi-store-geheugenmodel (LES) .............................................................................. 52
2.2.1 Sensorische opslagplaatsen (LES) .............................................................................. 53
2.2.1.1 Sperlings partial report studies (LES) .................................................................... 53
2.2.1.2 Visueel-sensorisch (LES) ........................................................................................ 54
1
, 2.2.1.3 Auditief-sensorisch (LES) ....................................................................................... 55
2.2.2 Het kortetermijngeheugen (LES) ............................................................................... 55
2.2.2.1 De geheugenspanne (LES) ..................................................................................... 56
2.2.2.2 De seriële positiecurve (LES) ................................................................................. 57
2.2.2.3 Geheugenverlies (LES) ........................................................................................... 57
2.2.2.4 Vergeten in het kortetermijngeheugen (LES)........................................................ 58
2.3 Het werkgeheugen ............................................................................................................ 59
2.3.1 Componenten van het werkgeheugen (LES) ............................................................. 60
2.3.1.1 Fonologische buffer (LES) ...................................................................................... 60
2.3.1.2 Visuospatiale kladblok (LES) .................................................................................. 61
2.3.1.3 De episodische buffer............................................................................................ 64
2.3.1.4 Centrale executive ................................................................................................. 64
2.3.2 Werkgeheugen en bewuste ervaring ........................................................................ 65
2.3.3 Werkgeheugencapaciteit (LES).................................................................................. 66
2.3.3.1 De leespanne (LES) ................................................................................................ 66
2.3.3.2 De operatiespanne (LES) ....................................................................................... 67
2.3.3.3 De N-backtaak (LES)............................................................................................... 67
2.3.3.4 Werkgeheugencapaciteit en suppressie van irrelevantie informatie (LES) .......... 67
2.3.4 Objecten, eigenschappen en detail (LES) .................................................................. 69
2.4 Het werkgeheugen herbekeken (LES) ............................................................................... 71
2.4.1 Werkgeheugen als een emergente eigenschap van het brein (LES) ......................... 71
2.4.2 Aandacht, perceptie en langetermijngeheugen (LES) ............................................... 72
2.4.2.1 Enkelvoudige opslagmodellen (LES) ...................................................................... 72
2.4.2.2 Enkelvoudige opslagmodellen: de rol van de hippocampus (LES) ........................ 73
2.4.2.3 Het 3 componenten-model (LES) .......................................................................... 74
2.4.2.4 De regio van directe toegang (LES) ....................................................................... 75
2.4.2.5 De nauwe focus van aandacht (LES) ...................................................................... 76
2.4.3 Werkgeheugen: besluit ............................................................................................. 77
2.5 Leren en vergeten (LES)..................................................................................................... 77
2.5.1 Niveaus van verwerking ............................................................................................ 77
2.5.1.1 Distinctiviteit (LES)................................................................................................. 79
2.5.1.2 Het effect van relevantie (LES) .............................................................................. 79
2.5.2 Leren door ophaling (LES) ......................................................................................... 81
2.5.2.1 Het testing-effect (les)........................................................................................... 81
2.5.2.2 Leren en predictiefouten (LES) .............................................................................. 82
2.5.3 Vergeten (LES) ........................................................................................................... 83
2.5.3.1 Ebbinghaus’ bespaarmethode (LES) ...................................................................... 83
2
, 2.5.3.2 Vergeetcurve (LES) ................................................................................................ 84
2.5.3.3 Verval (LES) ............................................................................................................ 84
2.5.4 Interferentietheorie (LES).......................................................................................... 85
2.5.4.1 Proactieve interferentie (LES) ............................................................................... 85
2.5.4.2 Retroactieve interferentie ..................................................................................... 86
2.5.5 Gemotiveerd vergeten .............................................................................................. 87
2.5.6 Cue-afhankelijk vergeten (LES) .................................................................................. 88
2.6 Besluit: dynamisch engrammen, consolidatie en herconsolidatie (LES) ........................... 89
3 Het alledaagse geheugen (HOOFDSTUK 15) ............................................................................. 91
3.1 Inleiding (LES) .................................................................................................................... 91
3.2 Verschillende benaderingen voor geheugenonderzoek (LES) .......................................... 91
3.2.1 De traditionele benadering (LES) .............................................................................. 92
3.2.2 Alledaagse-geheugenbenadering (LES) ..................................................................... 92
3.3 De kneedbaarheid van ons langetermijngeheugen (LES) ................................................. 92
3.4 Onderzoeksmethodes (LES ................................................................................................ 94
3.4.1 Dagboekstudies (LES) ................................................................................................ 94
3.4.2 Beperkingen van dagboekstudies (LES) ..................................................................... 94
3.5 Het autobiografisch geheugen (LES) ................................................................................. 95
3.5.1 Autobiografisch vs. episodisch geheugen (LES) ........................................................ 95
3.5.2 Het zelf-geheugensysteem ........................................................................................ 96
3.5.2.1 Autobiografische kennisdatabase (LES) ................................................................ 96
3.5.2.2 Het werkende zelf (LES)......................................................................................... 97
3.5.3 Reukzin en geheugen (LES)........................................................................................ 97
3.5.4 Flasbulb memories (LES) ........................................................................................... 98
3.5.4.1 Zijn flashbulb memeories speciaal? (LES).............................................................. 99
3.5.4.2 Levendigheid (LES)............................................................................................... 100
3.5.5 Herinneringen en levensloop (LES) ......................................................................... 100
3.5.6 Kinderamnesie (LES) ................................................................................................ 101
3.5.6.1 Een onvolgroeid brein (LES) ................................................................................ 101
3.5.6.2 Repressie (LES) .................................................................................................... 102
3.5.6.3 Het cognitieve zelf (LES) ...................................................................................... 102
3.5.6.4 Sociaal-culturele ontwikkeling (LES).................................................................... 102
3.5.6.5 Twee-stadiatheorie (LES)..................................................................................... 103
3.5.6.6 Neurogenesis (LES) .............................................................................................. 103
3.5.7 Reminiscentiebult (LES) ........................................................................................... 104
3.5.7.1 Het levensscript (LES) .......................................................................................... 104
3.5.7.2 Onverwachtheid en het gevoel van controle (LES) ............................................. 105
3
, 3.5.8 De neurale basis voor het ophalen van autobiografische herinneringen (LES) ...... 105
3.5.9 Het model van Cabeza en St-Jacques (LES) ............................................................. 106
3.5.9.1 Zoeken en gecontroleerde verwerking (LES) ...................................................... 107
3.5.9.2 Zelfreferentiële processen (LES).......................................................................... 107
3.5.9.3 Recollectie (LES) .................................................................................................. 107
3.5.9.4 Emotionele verwerking (LES)............................................................................... 107
3.5.9.5 Visuele inbeelding (LES)....................................................................................... 108
3.5.9.6 Monitoring op accuraatheid (LES) ....................................................................... 108
3.6 Ooggetuigenverklaringen (LES) ....................................................................................... 109
3.6.1 De feilbaarheid van het geheugen (LES) ................................................................. 109
3.6.1.1 Beïnvloeding door de ondervragen (LES) ............................................................ 110
3.6.1.2 Beïnvloeding door de situatie (LES)..................................................................... 111
3.6.1.3 Verwachting en bedreiging (LES)......................................................................... 113
3.6.2 Problemen bij daderindentificatie (LES).................................................................. 114
3.6.2.1 Gezichtsherkenning en line-ups (LES) ................................................................. 114
3.6.2.2 Het andere-raseffect (LES) .................................................................................. 115
3.6.2.3 Herkenning en familiariteit (LES)......................................................................... 116
3.6.2.4 Geheugen en veroudering (LES) .......................................................................... 116
3.6.3 Verbeteren van ooggetuigenverslagen ................................................................... 117
3.6.3.1 Aanpassing in line-upprocedures ........................................................................ 117
3.6.3.2 Verbeteren van de ondervragingsprocedures .................................................... 118
3.7 False memories (LES)....................................................................................................... 119
3.8 Prospectief geheugen (LES) ............................................................................................. 121
3.8.1 Processen betrokken bij prospectief geheugen (LES) ............................................. 122
3.8.2 2 verschillende vormen (LES) .................................................................................. 122
3.8.3 Prospectief geheugen in het dagelijks leven ........................................................... 124
3.8.3.1 Interrupties .......................................................................................................... 124
3.8.3.2 Het onderbreken van gewoontes........................................................................ 125
3.8.3.3 Gewoontevorming............................................................................................... 125
3.8.3.4 Multitasking ......................................................................................................... 125
3.8.4 Theoretische perspectieven .................................................................................... 126
3.8.4.1 PAM-theorie ........................................................................................................ 127
3.8.4.2 Multiprocess-theorie ........................................................................................... 127
4 Functies van taal (HOOFDSTUK 16) ......................................................................................... 129
4.1 Inleiding (LES) .................................................................................................................. 129
4.2 Wat is taal? (LES) ............................................................................................................. 130
4.2.1 Is taal een uniek menselijke eigenschap? (LES)....................................................... 130
4
2020-2021
Imke Roegiers
1 De architectuur van het geheugen (HOOFDSTUK 13) ............................................................... 16
1.1 Inleiding (LES) .................................................................................................................... 16
1.2 De architectuur van het geheugen (LES) ........................................................................... 17
1.2.1 Architectuur vs. processen (LES) ............................................................................... 18
1.2.1.1 De architectuur van het geheugen (LES) ............................................................... 19
1.2.1.2 Geheugenprocessen .............................................................................................. 19
1.3 Overzicht van langetermijngeheugensystemen (LES) ....................................................... 19
1.4 Amnesie (LES) .................................................................................................................... 20
1.5 Het declaratief geheugen (LES) ......................................................................................... 22
1.6 Episodisch geheugen (LES) ................................................................................................ 27
1.6.1 De permastore (LES) .................................................................................................. 27
1.6.2 Herkenning vs. herinnering (LES) .............................................................................. 27
1.6.3 Het binding of item and context-model (LES) ........................................................... 29
1.6.4 Herinnering (LES) ....................................................................................................... 30
1.6.5 Het constructieve geheugen (LES)............................................................................. 31
1.7 Het semantisch geheugen (LES) ........................................................................................ 34
1.7.1 Hiërarchie van concepten (LES) ................................................................................. 35
1.7.2 De aard van concepten (LES) ..................................................................................... 37
1.7.3 Schema’s en scripts (LES) .......................................................................................... 41
1.8 Het non-declaratieve geheugen (LES) ............................................................................... 43
1.9 Voorbij het onderscheid tussen declaratief en non-declaratief ....................................... 46
1.9.1 Een vage grens tussen impliciet en expliciete geheugenprocessen (LES) ................. 47
1.9.2 Procesmodellen (LES) ................................................................................................ 48
1.9.2.1 Henkes procesmodel (LES) .................................................................................... 48
1.9.2.2 Het componentenmodel van Cabeza en Moscovitch (LES)................................... 50
1.10 Besluit ................................................................................................................................ 51
2 De dynamiek van ons geheugen (HOOFDSTUK 14) ................................................................... 52
2.1 Inleiding (LES) .................................................................................................................... 52
2.2 Het multi-store-geheugenmodel (LES) .............................................................................. 52
2.2.1 Sensorische opslagplaatsen (LES) .............................................................................. 53
2.2.1.1 Sperlings partial report studies (LES) .................................................................... 53
2.2.1.2 Visueel-sensorisch (LES) ........................................................................................ 54
1
, 2.2.1.3 Auditief-sensorisch (LES) ....................................................................................... 55
2.2.2 Het kortetermijngeheugen (LES) ............................................................................... 55
2.2.2.1 De geheugenspanne (LES) ..................................................................................... 56
2.2.2.2 De seriële positiecurve (LES) ................................................................................. 57
2.2.2.3 Geheugenverlies (LES) ........................................................................................... 57
2.2.2.4 Vergeten in het kortetermijngeheugen (LES)........................................................ 58
2.3 Het werkgeheugen ............................................................................................................ 59
2.3.1 Componenten van het werkgeheugen (LES) ............................................................. 60
2.3.1.1 Fonologische buffer (LES) ...................................................................................... 60
2.3.1.2 Visuospatiale kladblok (LES) .................................................................................. 61
2.3.1.3 De episodische buffer............................................................................................ 64
2.3.1.4 Centrale executive ................................................................................................. 64
2.3.2 Werkgeheugen en bewuste ervaring ........................................................................ 65
2.3.3 Werkgeheugencapaciteit (LES).................................................................................. 66
2.3.3.1 De leespanne (LES) ................................................................................................ 66
2.3.3.2 De operatiespanne (LES) ....................................................................................... 67
2.3.3.3 De N-backtaak (LES)............................................................................................... 67
2.3.3.4 Werkgeheugencapaciteit en suppressie van irrelevantie informatie (LES) .......... 67
2.3.4 Objecten, eigenschappen en detail (LES) .................................................................. 69
2.4 Het werkgeheugen herbekeken (LES) ............................................................................... 71
2.4.1 Werkgeheugen als een emergente eigenschap van het brein (LES) ......................... 71
2.4.2 Aandacht, perceptie en langetermijngeheugen (LES) ............................................... 72
2.4.2.1 Enkelvoudige opslagmodellen (LES) ...................................................................... 72
2.4.2.2 Enkelvoudige opslagmodellen: de rol van de hippocampus (LES) ........................ 73
2.4.2.3 Het 3 componenten-model (LES) .......................................................................... 74
2.4.2.4 De regio van directe toegang (LES) ....................................................................... 75
2.4.2.5 De nauwe focus van aandacht (LES) ...................................................................... 76
2.4.3 Werkgeheugen: besluit ............................................................................................. 77
2.5 Leren en vergeten (LES)..................................................................................................... 77
2.5.1 Niveaus van verwerking ............................................................................................ 77
2.5.1.1 Distinctiviteit (LES)................................................................................................. 79
2.5.1.2 Het effect van relevantie (LES) .............................................................................. 79
2.5.2 Leren door ophaling (LES) ......................................................................................... 81
2.5.2.1 Het testing-effect (les)........................................................................................... 81
2.5.2.2 Leren en predictiefouten (LES) .............................................................................. 82
2.5.3 Vergeten (LES) ........................................................................................................... 83
2.5.3.1 Ebbinghaus’ bespaarmethode (LES) ...................................................................... 83
2
, 2.5.3.2 Vergeetcurve (LES) ................................................................................................ 84
2.5.3.3 Verval (LES) ............................................................................................................ 84
2.5.4 Interferentietheorie (LES).......................................................................................... 85
2.5.4.1 Proactieve interferentie (LES) ............................................................................... 85
2.5.4.2 Retroactieve interferentie ..................................................................................... 86
2.5.5 Gemotiveerd vergeten .............................................................................................. 87
2.5.6 Cue-afhankelijk vergeten (LES) .................................................................................. 88
2.6 Besluit: dynamisch engrammen, consolidatie en herconsolidatie (LES) ........................... 89
3 Het alledaagse geheugen (HOOFDSTUK 15) ............................................................................. 91
3.1 Inleiding (LES) .................................................................................................................... 91
3.2 Verschillende benaderingen voor geheugenonderzoek (LES) .......................................... 91
3.2.1 De traditionele benadering (LES) .............................................................................. 92
3.2.2 Alledaagse-geheugenbenadering (LES) ..................................................................... 92
3.3 De kneedbaarheid van ons langetermijngeheugen (LES) ................................................. 92
3.4 Onderzoeksmethodes (LES ................................................................................................ 94
3.4.1 Dagboekstudies (LES) ................................................................................................ 94
3.4.2 Beperkingen van dagboekstudies (LES) ..................................................................... 94
3.5 Het autobiografisch geheugen (LES) ................................................................................. 95
3.5.1 Autobiografisch vs. episodisch geheugen (LES) ........................................................ 95
3.5.2 Het zelf-geheugensysteem ........................................................................................ 96
3.5.2.1 Autobiografische kennisdatabase (LES) ................................................................ 96
3.5.2.2 Het werkende zelf (LES)......................................................................................... 97
3.5.3 Reukzin en geheugen (LES)........................................................................................ 97
3.5.4 Flasbulb memories (LES) ........................................................................................... 98
3.5.4.1 Zijn flashbulb memeories speciaal? (LES).............................................................. 99
3.5.4.2 Levendigheid (LES)............................................................................................... 100
3.5.5 Herinneringen en levensloop (LES) ......................................................................... 100
3.5.6 Kinderamnesie (LES) ................................................................................................ 101
3.5.6.1 Een onvolgroeid brein (LES) ................................................................................ 101
3.5.6.2 Repressie (LES) .................................................................................................... 102
3.5.6.3 Het cognitieve zelf (LES) ...................................................................................... 102
3.5.6.4 Sociaal-culturele ontwikkeling (LES).................................................................... 102
3.5.6.5 Twee-stadiatheorie (LES)..................................................................................... 103
3.5.6.6 Neurogenesis (LES) .............................................................................................. 103
3.5.7 Reminiscentiebult (LES) ........................................................................................... 104
3.5.7.1 Het levensscript (LES) .......................................................................................... 104
3.5.7.2 Onverwachtheid en het gevoel van controle (LES) ............................................. 105
3
, 3.5.8 De neurale basis voor het ophalen van autobiografische herinneringen (LES) ...... 105
3.5.9 Het model van Cabeza en St-Jacques (LES) ............................................................. 106
3.5.9.1 Zoeken en gecontroleerde verwerking (LES) ...................................................... 107
3.5.9.2 Zelfreferentiële processen (LES).......................................................................... 107
3.5.9.3 Recollectie (LES) .................................................................................................. 107
3.5.9.4 Emotionele verwerking (LES)............................................................................... 107
3.5.9.5 Visuele inbeelding (LES)....................................................................................... 108
3.5.9.6 Monitoring op accuraatheid (LES) ....................................................................... 108
3.6 Ooggetuigenverklaringen (LES) ....................................................................................... 109
3.6.1 De feilbaarheid van het geheugen (LES) ................................................................. 109
3.6.1.1 Beïnvloeding door de ondervragen (LES) ............................................................ 110
3.6.1.2 Beïnvloeding door de situatie (LES)..................................................................... 111
3.6.1.3 Verwachting en bedreiging (LES)......................................................................... 113
3.6.2 Problemen bij daderindentificatie (LES).................................................................. 114
3.6.2.1 Gezichtsherkenning en line-ups (LES) ................................................................. 114
3.6.2.2 Het andere-raseffect (LES) .................................................................................. 115
3.6.2.3 Herkenning en familiariteit (LES)......................................................................... 116
3.6.2.4 Geheugen en veroudering (LES) .......................................................................... 116
3.6.3 Verbeteren van ooggetuigenverslagen ................................................................... 117
3.6.3.1 Aanpassing in line-upprocedures ........................................................................ 117
3.6.3.2 Verbeteren van de ondervragingsprocedures .................................................... 118
3.7 False memories (LES)....................................................................................................... 119
3.8 Prospectief geheugen (LES) ............................................................................................. 121
3.8.1 Processen betrokken bij prospectief geheugen (LES) ............................................. 122
3.8.2 2 verschillende vormen (LES) .................................................................................. 122
3.8.3 Prospectief geheugen in het dagelijks leven ........................................................... 124
3.8.3.1 Interrupties .......................................................................................................... 124
3.8.3.2 Het onderbreken van gewoontes........................................................................ 125
3.8.3.3 Gewoontevorming............................................................................................... 125
3.8.3.4 Multitasking ......................................................................................................... 125
3.8.4 Theoretische perspectieven .................................................................................... 126
3.8.4.1 PAM-theorie ........................................................................................................ 127
3.8.4.2 Multiprocess-theorie ........................................................................................... 127
4 Functies van taal (HOOFDSTUK 16) ......................................................................................... 129
4.1 Inleiding (LES) .................................................................................................................. 129
4.2 Wat is taal? (LES) ............................................................................................................. 130
4.2.1 Is taal een uniek menselijke eigenschap? (LES)....................................................... 130
4