psychologie VUB (eerste bachelor) - Roos Van Hoof
HOOFDSTUK 1: wat is psychologie?
l DEFINITIE
psyche (= geest) + logie < logos (woord/gedachte/rede = gebied van studie)
=> wetenschappelijke studie van de geest & het gedrag
👎 lekenpsychologie: onder volk, gezond verstand, intuïtie, speculeren
👎 pseudopsychologie: niet-onderbouwd, doet zich voor als wetenschappelijk
↪ vb: grafologie (leesbaarheid van handschrift geeft info over persoonlijkheid)
👍
↪ vb: DISC model (inschatting van persoonlijkheid reduceren tot kleur)
psychologie: de wetenschap van het gedrag & de mentale processen
↪ gedragsevidentie= bestuderen van meetbaar externe gedrag om info over onmeetbare
interne mentale processen te begrijpen (vb: intelligentie: door gedrag, testen, observatie)
↪ comparatieve psychologie: dierlijk onderzoek gebruiken om menselijk gedrag te begrijpen
l ONTWIKKELINGEN DIE DE PSYCHOLOGIE MOGELIJK GEMAAKT HEBBEN
-’psychologie heeft een lang verleden maar een korte geschiedenis’ - Ebbinghaus
↪ lang verleden: wortels in filosofie, nadenken over menselijke geest
↪ korte geschiedenis: 1879: officiële start (oprichting 1ste labo, Wundt)
waarom zo laat?
-wetenschappelijke studie van menselijke geest eiste verandering in mensbeeld
-immateriële ziel → studieobject (filosofisch nadenken → wetenschappelijk onderzoek)
ONTWIKKELINGEN IN DE FILOSOFIE
oud-Griekse filosofen (500-400vc)
-dualisme (Plato) = mens bestaat uit twee delen (lichaam & geest)
-geocentrisme = aarde is middelpunt van universum
-universum is geschapen voor de mens
-mens = enig wezen dat universum & rol van mens kan begrijpen via rede (= nadenken)
-kennis = product van rede, goddelijke ingeving, intuïtie
tot en met 15e eeuw
-vertaling van Griekse geschriften door theologen/religie (kerk heeft kennis in handen)
-God (Bijbel) = waarheid (niet mens centraal, maar God)
-kennis = vanuit het geloof de mens proberen begrijpen via rede
, psychologie VUB (eerste bachelor) - Roos Van Hoof
wetenschappelijke revolutie (16e eeuw)
-oude wijsheden bleken niet noodzakelijk correct
↪ katalysator/aanleiding: heliocentrisme Copernicus (zon ipv aarde middelpunt universum)
-nieuwe kennis door reformatie, boekdrukkunst, ontdekkingsreizen, geleerden, contacten…
-autoriteit & traditie (filosofen, Bijbel) → observeren/meten/experimenteren (natuur, bewijs)
-klassieke religieuze ideeen → modern wetenschappelijk denken
-kennis = product van wetenschappelijk onderzoek (observatie & experimenten)
rationalisme (17e eeuw)
1. rationalisme (René Descartes) = waarheid achterhalen door reden ‘cogito ergo sum’
↪ = ‘je pense donc je suis’ → je kan aan alles twijfelen, behalve aan het twijfelen zelf
2. nativisme = kennis is deels aangeboren bij mens
3. dualisme (Plato) = opsplitsing tussen fysiek lichaam & immateriële geest
↪ wetenschappelijk onderzoek naar lichaam als machine
↪ fysieke gedeelte kan onderzocht worden, bij geest enkel denken mogelijk
↪ 2 delen kunnen elkaar beïnvloeden (ondanks verschil substantie) => mind-body problem
-wetenschappelijk onderzoek naar menselijk lichaam
-kennis = product van aangeboren ideeën & via rede afgeleide inzichten
empirisme (17-18e eeuw)
-Descartes (kennis aangeboren) <-> Hobbes, Locke, Hume (kennis via zintuiglijke ervaring)
↪ bij geboorte: blanco blad (tabula rasa) → kennis opdoen door observatie → associaties
-wetenschappelijk onderzoek naar menselijke geest
-kennis = product van ervaring
nature vs nurture (rationalisme vs empirisme)
↪ eigenschappen bepaald door aanleg ‘nature’ OF omgevingsfactoren ‘nurture’
ONTWIKKELINGEN IN DE EVOLUTIETHEORIE
Darwin (19e eeuw)
-’survival of the fittest’: succesvolle voortplanting bij kenmerken aangepast aan omgeving
-mens = product van evolutie
-wetenschappelijk onderzoek naar menselijk gedrag (of dieronderzoek)
, psychologie VUB (eerste bachelor) - Roos Van Hoof
19e eeuw
-maatschappij klaar: menselijke geest als als studie-object op wetenschappelijke wijze
l DE BEGINJAREN VAN DE PSYCHOLOGIE (data ongeveer kennen)
-psychologische scholen = stromingen
structuralisme (EU) Wilhelm Wundt
= grondlegger academische psychologie (1e labo)
↪ eerste die experimenten uitvoert in labo => officiële start (1879)
→ onderzoek (focus op bewustzijn)
-eerste experiment met betrekking tot menselijke geest
↪ prikkels aanbieden & gedrag uitlokken (niet wachten op gedrag)
→ introspectieve methode (eerste methode)
= kijken naar eigen bewustzijn door objectieve/nauwkeurige
rapportering van gevoelens/gedachten/herinneringen
↪ vb: snel tikken van metronoom (gevoel van spanning)
Edward Titchener & Külpe
= geïnspireerd door Wundt
→ onderzoek (focus op structuur bewustzijn)
-Titchener & Külpe maken gebruik van introspectieve methode
↪ afgeleid via introspectie (atomisme = opdelen van waarneming
in deelelementen/bouwstenen, bewustzijn onderzoeken)
👎
problemen
introspectieve methode is subjectief & onbetrouwbaar
↪ geen reproduceerbaarheid
👎
↪ limieten bewustzijn
wat is het praktisch nut van structuralisme?
tegenreacties op structuralisme ↓↓↓
functionalisme (VS) onderzoek (focus op functie bewustzijn)
-maatschappelijk nuttig onderzoek
-hoe kan geest optimaal functioneren in zijn omgeving?
↪ vb: intelligentie (verschillen in omgeving?, verbetering?)
inspiratie
functionalisme is geïnspireerd door:
-evolutietheorie
-William James
, psychologie VUB (eerste bachelor) - Roos Van Hoof
↪ ‘stream of consciousness’ (stroom van bewustzijn = voortdurend
veranderende inhoud van bewustzijn & gedachten)
↪ toont aan dat atomisme van structuralisme weinig nut heeft
gestaltpsychologie Wertheimer, Köhler & Koffka
(EU, Duitsland) → onderzoek (focus op perceptie)
= waarnemingen (perceptie) sturen ons gedrag
geheel (gestalt) is meer dan de som van de delen = perceptie
opdelen is zinloos (spreekt atomisme van structuralisme tegen)
↪ vb: muziekstuk is meer dan enkel noten
-ondersteuning via visuele illusies (toont
belang aan van totaalconfiguratie)
↪ vb: hering illusie (volgens gestalt andere
perceptie)
behaviorisme (VS) John B. Watson
→ onderzoek (focus op observeerbaar gedrag)
-psychologie = wetenschap van gedrag
-enkel gedrag kan objectief gemeten worden
-geen introspectie maar objectieve observaties van gedrag in
gecontroleerde setting
inspiratie
behaviorisme geïnspireerd door:
-wetenschap moet streven naar objectief verifieerbare kennis
-kennis kan enkel verworven worden door toepassing
wetenschappelijke methode
S-R psychologie/black box psychologie
-S (input) = stimulus = prikkel
-R (output) = respons = gedrag
-blackbox = ons brein
-behavioristen verklaren gedrag dmv leerprincipes
-nurture perspectief (invloed omgeving)
↪ “je kan van elke mens om het even wat maken, als je de
omgeving er maar zo aan toepast” - Watson
👎
problemen
mechanische visie op mens (geen rekening met emoties)
psychoanalyse (EU, Sigmund Freud
Wenen) → onderzoek (focus op onbewuste processen & impulsen)
-bewustzijn en gedrag zijn oppervlakkige fenomenen
HOOFDSTUK 1: wat is psychologie?
l DEFINITIE
psyche (= geest) + logie < logos (woord/gedachte/rede = gebied van studie)
=> wetenschappelijke studie van de geest & het gedrag
👎 lekenpsychologie: onder volk, gezond verstand, intuïtie, speculeren
👎 pseudopsychologie: niet-onderbouwd, doet zich voor als wetenschappelijk
↪ vb: grafologie (leesbaarheid van handschrift geeft info over persoonlijkheid)
👍
↪ vb: DISC model (inschatting van persoonlijkheid reduceren tot kleur)
psychologie: de wetenschap van het gedrag & de mentale processen
↪ gedragsevidentie= bestuderen van meetbaar externe gedrag om info over onmeetbare
interne mentale processen te begrijpen (vb: intelligentie: door gedrag, testen, observatie)
↪ comparatieve psychologie: dierlijk onderzoek gebruiken om menselijk gedrag te begrijpen
l ONTWIKKELINGEN DIE DE PSYCHOLOGIE MOGELIJK GEMAAKT HEBBEN
-’psychologie heeft een lang verleden maar een korte geschiedenis’ - Ebbinghaus
↪ lang verleden: wortels in filosofie, nadenken over menselijke geest
↪ korte geschiedenis: 1879: officiële start (oprichting 1ste labo, Wundt)
waarom zo laat?
-wetenschappelijke studie van menselijke geest eiste verandering in mensbeeld
-immateriële ziel → studieobject (filosofisch nadenken → wetenschappelijk onderzoek)
ONTWIKKELINGEN IN DE FILOSOFIE
oud-Griekse filosofen (500-400vc)
-dualisme (Plato) = mens bestaat uit twee delen (lichaam & geest)
-geocentrisme = aarde is middelpunt van universum
-universum is geschapen voor de mens
-mens = enig wezen dat universum & rol van mens kan begrijpen via rede (= nadenken)
-kennis = product van rede, goddelijke ingeving, intuïtie
tot en met 15e eeuw
-vertaling van Griekse geschriften door theologen/religie (kerk heeft kennis in handen)
-God (Bijbel) = waarheid (niet mens centraal, maar God)
-kennis = vanuit het geloof de mens proberen begrijpen via rede
, psychologie VUB (eerste bachelor) - Roos Van Hoof
wetenschappelijke revolutie (16e eeuw)
-oude wijsheden bleken niet noodzakelijk correct
↪ katalysator/aanleiding: heliocentrisme Copernicus (zon ipv aarde middelpunt universum)
-nieuwe kennis door reformatie, boekdrukkunst, ontdekkingsreizen, geleerden, contacten…
-autoriteit & traditie (filosofen, Bijbel) → observeren/meten/experimenteren (natuur, bewijs)
-klassieke religieuze ideeen → modern wetenschappelijk denken
-kennis = product van wetenschappelijk onderzoek (observatie & experimenten)
rationalisme (17e eeuw)
1. rationalisme (René Descartes) = waarheid achterhalen door reden ‘cogito ergo sum’
↪ = ‘je pense donc je suis’ → je kan aan alles twijfelen, behalve aan het twijfelen zelf
2. nativisme = kennis is deels aangeboren bij mens
3. dualisme (Plato) = opsplitsing tussen fysiek lichaam & immateriële geest
↪ wetenschappelijk onderzoek naar lichaam als machine
↪ fysieke gedeelte kan onderzocht worden, bij geest enkel denken mogelijk
↪ 2 delen kunnen elkaar beïnvloeden (ondanks verschil substantie) => mind-body problem
-wetenschappelijk onderzoek naar menselijk lichaam
-kennis = product van aangeboren ideeën & via rede afgeleide inzichten
empirisme (17-18e eeuw)
-Descartes (kennis aangeboren) <-> Hobbes, Locke, Hume (kennis via zintuiglijke ervaring)
↪ bij geboorte: blanco blad (tabula rasa) → kennis opdoen door observatie → associaties
-wetenschappelijk onderzoek naar menselijke geest
-kennis = product van ervaring
nature vs nurture (rationalisme vs empirisme)
↪ eigenschappen bepaald door aanleg ‘nature’ OF omgevingsfactoren ‘nurture’
ONTWIKKELINGEN IN DE EVOLUTIETHEORIE
Darwin (19e eeuw)
-’survival of the fittest’: succesvolle voortplanting bij kenmerken aangepast aan omgeving
-mens = product van evolutie
-wetenschappelijk onderzoek naar menselijk gedrag (of dieronderzoek)
, psychologie VUB (eerste bachelor) - Roos Van Hoof
19e eeuw
-maatschappij klaar: menselijke geest als als studie-object op wetenschappelijke wijze
l DE BEGINJAREN VAN DE PSYCHOLOGIE (data ongeveer kennen)
-psychologische scholen = stromingen
structuralisme (EU) Wilhelm Wundt
= grondlegger academische psychologie (1e labo)
↪ eerste die experimenten uitvoert in labo => officiële start (1879)
→ onderzoek (focus op bewustzijn)
-eerste experiment met betrekking tot menselijke geest
↪ prikkels aanbieden & gedrag uitlokken (niet wachten op gedrag)
→ introspectieve methode (eerste methode)
= kijken naar eigen bewustzijn door objectieve/nauwkeurige
rapportering van gevoelens/gedachten/herinneringen
↪ vb: snel tikken van metronoom (gevoel van spanning)
Edward Titchener & Külpe
= geïnspireerd door Wundt
→ onderzoek (focus op structuur bewustzijn)
-Titchener & Külpe maken gebruik van introspectieve methode
↪ afgeleid via introspectie (atomisme = opdelen van waarneming
in deelelementen/bouwstenen, bewustzijn onderzoeken)
👎
problemen
introspectieve methode is subjectief & onbetrouwbaar
↪ geen reproduceerbaarheid
👎
↪ limieten bewustzijn
wat is het praktisch nut van structuralisme?
tegenreacties op structuralisme ↓↓↓
functionalisme (VS) onderzoek (focus op functie bewustzijn)
-maatschappelijk nuttig onderzoek
-hoe kan geest optimaal functioneren in zijn omgeving?
↪ vb: intelligentie (verschillen in omgeving?, verbetering?)
inspiratie
functionalisme is geïnspireerd door:
-evolutietheorie
-William James
, psychologie VUB (eerste bachelor) - Roos Van Hoof
↪ ‘stream of consciousness’ (stroom van bewustzijn = voortdurend
veranderende inhoud van bewustzijn & gedachten)
↪ toont aan dat atomisme van structuralisme weinig nut heeft
gestaltpsychologie Wertheimer, Köhler & Koffka
(EU, Duitsland) → onderzoek (focus op perceptie)
= waarnemingen (perceptie) sturen ons gedrag
geheel (gestalt) is meer dan de som van de delen = perceptie
opdelen is zinloos (spreekt atomisme van structuralisme tegen)
↪ vb: muziekstuk is meer dan enkel noten
-ondersteuning via visuele illusies (toont
belang aan van totaalconfiguratie)
↪ vb: hering illusie (volgens gestalt andere
perceptie)
behaviorisme (VS) John B. Watson
→ onderzoek (focus op observeerbaar gedrag)
-psychologie = wetenschap van gedrag
-enkel gedrag kan objectief gemeten worden
-geen introspectie maar objectieve observaties van gedrag in
gecontroleerde setting
inspiratie
behaviorisme geïnspireerd door:
-wetenschap moet streven naar objectief verifieerbare kennis
-kennis kan enkel verworven worden door toepassing
wetenschappelijke methode
S-R psychologie/black box psychologie
-S (input) = stimulus = prikkel
-R (output) = respons = gedrag
-blackbox = ons brein
-behavioristen verklaren gedrag dmv leerprincipes
-nurture perspectief (invloed omgeving)
↪ “je kan van elke mens om het even wat maken, als je de
omgeving er maar zo aan toepast” - Watson
👎
problemen
mechanische visie op mens (geen rekening met emoties)
psychoanalyse (EU, Sigmund Freud
Wenen) → onderzoek (focus op onbewuste processen & impulsen)
-bewustzijn en gedrag zijn oppervlakkige fenomenen
