Samenvatting inleiding
psychologische dienstverlening
Toegepaste psychologie 2025-2026
Inhoudsopgave
1
,H1 Inleiding van de
psychologische dienstverlening
(iPDV)
Inleiding van de inleiding
De psychologische bril
= een grote samenhang die gebaseerd is op het bio-psycho-sociaal model.
1.1 Een brede kijk op vele stromingen
Vossen vs. egels (vossen weten veel, hebben brede kennis en egels zijn specialisten)
belangrijk om eerst als vos te kijken naar dit vak en naar de verschillende stromingen binnen
de psychologie.
We zien het als stroming (als een rivier), want je hebt dus de hoofdstroming waaruit ook
soms substromingen ontstaan. Rivieren zijn veranderlijk, ze kunnen zich soms verleggen, zo is
dat ook bij psychologische stromingen. “The map is not the territory” een kijk of een
stroming is niet per se dé stroming of de juiste kijk.
1.2 De filosofische roots van psychologie
Zelfbewustzijn
= de beleving van een eigen identiteit, dus van wie wij zijn en wat wij doen, denken, voelen
of hebben meegemaakt. Het kunnen reflecteren over ons mens-zijn.
Anil Seth; breinwetenschapper (ted talk): “zonder een levend lichaam, hoe slim een machine
ook mag zijn of kan worden, het zou nooit ‘zelfbewust’ worden.” Zelfbewustzijn is een
complexe wisselwerking tussen waarnemen en weergeven van signalen uit omgeving en uit
lichaam.
J.A Deelder; “de omgeving van de mens is de medemens.” Hoe we onszelf zien en
begrijpen hangt af van de relatie tot de ander. De ander als omgeving, als ander lichaam, als
persoonlijkheid en als psyché.
Lacan: “Extimiteit”= onze psychische zelfervaring die zowel vertrouwd als vreemd kan
aanvoelen.
2
,Kunst en kennis
Kunst zorgt voor een psychologische ervaring, het heeft effect op die die het maakt, maar
ook op de mensen die met een kunstwerk in contact komen. Er is geen 1 op 1 verband
tussen ervaring van kunstenaar – bedoeling van kunstenaar – middel waarmee uitgedrukt –
effect dat het heeft op anderen – hoe andere het begrijpen.
Hoe we de ware aard van de werkelijkheid kunnen doorgronden, daar is veel onderzoek naar.
Epistemologie, een tak uit de filosofie, houdt zich daarmee bezig. We hebben volgens de
epistemologie geen rechtstreekse toegang tot de waarheid, dat omdat onze waarneming van
de externe wereld niet betrouwbaar is. Ook hebben we geen rechtstreekse toegang tot de
werkelijkheid, omdat we ook geen rechtstreekse toegang hebben tot de ervaring van de
ander.
Handelen is niet enkel vanuit onze kennis en weten, maar ook vanuit
overtuigingen, ervaringen, herinneringen, opvoeding, geloof,..
Maar ook denkprocessen die zich onder de radar afspelen, waarvan
we ons niet altijd even bewust zijn. Dit noemen we “bias” of
“waandenkbeelden”.
Woorden doen ertoe
De manier waarop iets gezegd w, zorgt voor interpretatie en bij
beeldvorming voor iemand anders. Vb. Trump die over corona sprak
als ‘chinavirus’, dat stigmatiseert meteen de volledige bevolking.
Hierdoor kunnen we bedenken dat men beter spreekt over
“onbegrepen gedrag” dan over “probleemgedrag” bij mensen met
dementie vb.
‘Cliënten’ i.p.v. ‘patiënten’ in ortho is ook een voorbeeld hiervan.
Zijnsvragen en negative capability
We zijn niet geboren als harmonieus wezen, we zijn geboren met een
‘zijnstekort’. De instincten waarmee we geboren zijn vertellen ons hoe we overleven, niet
hoe we het leven moeten leven. Dat niet-weten is een centrale kwetsbaarheid van ons
allemaal.
Stijn Vanheule; 4 zijnsvragen
1 Man of vrouw zijn?
2 Relaties, onze seksualiteit?
3 Hoe ga je om met autoriteit? Ouder-kindrelatie
4 Hoe leven wetende dat je gaat sterven?
Hierop worden antwoorden geformuleerd vanuit cultuur, religie, wetenschap,.. maar het
blijft een onpeilbaar aspect hebben.
Je hebt dan dienstverleningspraktijken die aan de slag gaan met die onvoorspelbaarheid en
subjectiviteit om verandering na te streven of iets nieuws te openen. Of anderen die juist
zweren bij neutraliteit, afstandelijkheid en objectiviteit om onzekerheden te neutraliseren.
Binnen TP belangrijk om met die onzekerheden te leren omgaan, ze te kunnen verdragen.
Dat vermogen w ‘negative capability’ genoemd.
3
, Mensbeeld, religie en wetenschap
Een mensbeeld is moeilijk te bestuderen. Onze kennis komt van en hangt af van wat wijzelf,
maar ook wat anderen er zich bij voorstellen, hoe kunnen we als mens dit zelf doorgronden?
Vb. je kan geen ongerept gebied bestuderen zonder te betreden, maar dan is het niet meer
ongerept?
Wanneer je iets bestudeerd door een bril, in hoeverre heeft die bril dan effect op wat je
bestudeerd of ziet? Of hoe kan je dan die bril bestuderen waarmee je kijkt, terwijl je hem op
hebt?
Iedereen heeft op die manier wel een beetje een ander mensbeeld, de ene gaat dat gaan
verkondigen aan de wijde wereld religie en wetenschap. Zij geven onze maatschappij en
wereld vorm. Hoe iemand dus in het leven staat is hét onderwerp van psychologische
wetenschappen, daarover kennis ontwikkelen en toepassingen bedenken. Er bestaan heel
veel verschillende soorten psychologische opvattingen, met elk bijbehorende filosofische
vraagstukken: stromingen! En bij elke stroming is er wel een mensbeeld die we kunnen
situeren in een bepaalde tijdsgeest (historisch perspectief van die denkkaders van religie en
wetenschap).
2.1 Mechanistisch mensbeeld
Mensen = mechanieken, ingewikkeld dier
4
psychologische dienstverlening
Toegepaste psychologie 2025-2026
Inhoudsopgave
1
,H1 Inleiding van de
psychologische dienstverlening
(iPDV)
Inleiding van de inleiding
De psychologische bril
= een grote samenhang die gebaseerd is op het bio-psycho-sociaal model.
1.1 Een brede kijk op vele stromingen
Vossen vs. egels (vossen weten veel, hebben brede kennis en egels zijn specialisten)
belangrijk om eerst als vos te kijken naar dit vak en naar de verschillende stromingen binnen
de psychologie.
We zien het als stroming (als een rivier), want je hebt dus de hoofdstroming waaruit ook
soms substromingen ontstaan. Rivieren zijn veranderlijk, ze kunnen zich soms verleggen, zo is
dat ook bij psychologische stromingen. “The map is not the territory” een kijk of een
stroming is niet per se dé stroming of de juiste kijk.
1.2 De filosofische roots van psychologie
Zelfbewustzijn
= de beleving van een eigen identiteit, dus van wie wij zijn en wat wij doen, denken, voelen
of hebben meegemaakt. Het kunnen reflecteren over ons mens-zijn.
Anil Seth; breinwetenschapper (ted talk): “zonder een levend lichaam, hoe slim een machine
ook mag zijn of kan worden, het zou nooit ‘zelfbewust’ worden.” Zelfbewustzijn is een
complexe wisselwerking tussen waarnemen en weergeven van signalen uit omgeving en uit
lichaam.
J.A Deelder; “de omgeving van de mens is de medemens.” Hoe we onszelf zien en
begrijpen hangt af van de relatie tot de ander. De ander als omgeving, als ander lichaam, als
persoonlijkheid en als psyché.
Lacan: “Extimiteit”= onze psychische zelfervaring die zowel vertrouwd als vreemd kan
aanvoelen.
2
,Kunst en kennis
Kunst zorgt voor een psychologische ervaring, het heeft effect op die die het maakt, maar
ook op de mensen die met een kunstwerk in contact komen. Er is geen 1 op 1 verband
tussen ervaring van kunstenaar – bedoeling van kunstenaar – middel waarmee uitgedrukt –
effect dat het heeft op anderen – hoe andere het begrijpen.
Hoe we de ware aard van de werkelijkheid kunnen doorgronden, daar is veel onderzoek naar.
Epistemologie, een tak uit de filosofie, houdt zich daarmee bezig. We hebben volgens de
epistemologie geen rechtstreekse toegang tot de waarheid, dat omdat onze waarneming van
de externe wereld niet betrouwbaar is. Ook hebben we geen rechtstreekse toegang tot de
werkelijkheid, omdat we ook geen rechtstreekse toegang hebben tot de ervaring van de
ander.
Handelen is niet enkel vanuit onze kennis en weten, maar ook vanuit
overtuigingen, ervaringen, herinneringen, opvoeding, geloof,..
Maar ook denkprocessen die zich onder de radar afspelen, waarvan
we ons niet altijd even bewust zijn. Dit noemen we “bias” of
“waandenkbeelden”.
Woorden doen ertoe
De manier waarop iets gezegd w, zorgt voor interpretatie en bij
beeldvorming voor iemand anders. Vb. Trump die over corona sprak
als ‘chinavirus’, dat stigmatiseert meteen de volledige bevolking.
Hierdoor kunnen we bedenken dat men beter spreekt over
“onbegrepen gedrag” dan over “probleemgedrag” bij mensen met
dementie vb.
‘Cliënten’ i.p.v. ‘patiënten’ in ortho is ook een voorbeeld hiervan.
Zijnsvragen en negative capability
We zijn niet geboren als harmonieus wezen, we zijn geboren met een
‘zijnstekort’. De instincten waarmee we geboren zijn vertellen ons hoe we overleven, niet
hoe we het leven moeten leven. Dat niet-weten is een centrale kwetsbaarheid van ons
allemaal.
Stijn Vanheule; 4 zijnsvragen
1 Man of vrouw zijn?
2 Relaties, onze seksualiteit?
3 Hoe ga je om met autoriteit? Ouder-kindrelatie
4 Hoe leven wetende dat je gaat sterven?
Hierop worden antwoorden geformuleerd vanuit cultuur, religie, wetenschap,.. maar het
blijft een onpeilbaar aspect hebben.
Je hebt dan dienstverleningspraktijken die aan de slag gaan met die onvoorspelbaarheid en
subjectiviteit om verandering na te streven of iets nieuws te openen. Of anderen die juist
zweren bij neutraliteit, afstandelijkheid en objectiviteit om onzekerheden te neutraliseren.
Binnen TP belangrijk om met die onzekerheden te leren omgaan, ze te kunnen verdragen.
Dat vermogen w ‘negative capability’ genoemd.
3
, Mensbeeld, religie en wetenschap
Een mensbeeld is moeilijk te bestuderen. Onze kennis komt van en hangt af van wat wijzelf,
maar ook wat anderen er zich bij voorstellen, hoe kunnen we als mens dit zelf doorgronden?
Vb. je kan geen ongerept gebied bestuderen zonder te betreden, maar dan is het niet meer
ongerept?
Wanneer je iets bestudeerd door een bril, in hoeverre heeft die bril dan effect op wat je
bestudeerd of ziet? Of hoe kan je dan die bril bestuderen waarmee je kijkt, terwijl je hem op
hebt?
Iedereen heeft op die manier wel een beetje een ander mensbeeld, de ene gaat dat gaan
verkondigen aan de wijde wereld religie en wetenschap. Zij geven onze maatschappij en
wereld vorm. Hoe iemand dus in het leven staat is hét onderwerp van psychologische
wetenschappen, daarover kennis ontwikkelen en toepassingen bedenken. Er bestaan heel
veel verschillende soorten psychologische opvattingen, met elk bijbehorende filosofische
vraagstukken: stromingen! En bij elke stroming is er wel een mensbeeld die we kunnen
situeren in een bepaalde tijdsgeest (historisch perspectief van die denkkaders van religie en
wetenschap).
2.1 Mechanistisch mensbeeld
Mensen = mechanieken, ingewikkeld dier
4
