H1:Levensloopppsychologie of ontwikkelingspsychologie
1.1 Wat is levenslooppsychologie
Omvat wetenschappelijke studie v/d evolutie v/h normale functioneren & gedrag v/h individu in
loop v/h leven
Bestudeert ook manier waarop: lichamelijke, motorische , neurologische, cognitieve, morele,
affectieve, sociale ontw,.. groeit & veranderingen ondergaat
Gericht van dus NIET maatschappij
- Geen exacte wetenschap (zoals scheidkunde) maar wel menswetenschap
Probeert gedrag zo objectief gestructureerd & gestandaardiseerd te bestuderen
Gedrag => de 3 G’s: gedrag, geest & geheugen, doorheen het leven elke fase
(plusje v/docent aanwijzing cursus)Verzorgingsfiguren= significant other (mama, papa ,oma, opa,
pleegmama/papa, pleegouder, adoptieouders,..)
Evolutie van normaal functioneren vanuit ≠ perspectieven: gedrag verandert doorheen het leven:
Nature & nurture
In algemene psychologie: gaat het bij functieleer over waarneming, geheugen, leerprocessen,
emoties, waarnemen & denken
Het ‘normale’ functioneren beschrijven hoe het gemiddelde individu zich gedraagt of evolueert
Ontwikkelingstaken: datgene wat iemand op bepaalde leeftijd zou moeten kunnen/bereiken
Evolutie: niet alleen gaat om ontw in + zin voorlopen, groot deel evolutie functioneren op hoger
niveau
Leven: gaat in ontw v/d psychologie van individu namelijk proces dat heel leven lang doorgaat (stopt
niet naar adolescentie)
Dingen passen aan: maatschappelijk visie op kindertijd & wat aangepaste verwachtingen mogen zijn
tav kinderen is veranderd door de tijd
(bv: begin 1900 werkte kinderen fulltime in mijnen)
Verschillende ontwikkelingsdomeinen beïnvloedde elkaar:
Biologische factoren (lichaamsveranderingen, hormonenhuishouding, hersenrijping, fysieke groei,..)
invloed op: cognitieve vooruitgang, motoriek emoties & sociale relaties
Levenslooppsychologie stelt de vraag ‘hoe & wrm?’ niet enkel beschrijven ook verklaren
Biopsychosociaal model (alles heeft invloed op elkaar)
,1.2 Kernconcepten uit de levenslooppsychologie
Descriptieve wetenschappen = theorieën & modellen houden zich bij het beschrijven van wat men
ziet op welk moment (wat, wnr & hoe?)
- Gebruik van observatie & meting
Verklarende wetenschap = opzoek naar het waarom van die veranderingen & welke werkzame
processen de motor vormen van gedragsveranderingen
- Gebruik van correlationele studies (waarbij verbanden worden gezocht)
Eveneens: predictie van ontwikkelingsfenomenen = voorstellen
(wat mogen we ervan verwachten?..)
1.2.2 De nomothetisch en iodografische kijk
nog onderscheid (mens)wetenschap is dat beschrijven van algemeenheden & specifieke individuele
stand v/ zaken & evoluties
1. Het eerste nomothetische aanpak Griekse ‘nomos’ = wet-stelling
beschrijven van algemene wetmatigheden
2. Tweede soort wetenschappelijke beschrijving idiografisch Griekse ‘idios’ = eigen
beschrijving gegeven aan eigenheid
Complementair
1.2.3 processen van verfijning, samenwerking & organisatie
Ontw in loop van leven of groot stuk ervan: gekenmerkt door 3 progressieve processen:
1. verfijning of differentiatie: functies voortdurend preciezer & genuanceerd &
situatiegerichter
bv: van grove fijne motoriek een handschrift van kriebelig meer regelmatig & vloeiender
2. samenwerking of integratie: ≠ functies meer & meer op elkaar afgestemd geraken &
samenwerken
bv: fijne motoriek oog-hand coördinatie = visus + motoriek
3. organisatie : complexere gedragsvormen
bv: kind leert realistischere & dus moeilijkere tekeningen maken met perspectief & verhouding of
tennis = lopen + zien + grijpen
,!toch kan bij verloop van tijd weer een terugval plaatsvinden, in ouderdom kan verfijning weer
wegvallen (bv: fijne motoriek wordt moeilijker, autorijden moeilijker)
1.2.4 Het nature-nurturedebat belangrijke controverse in LL-psychologie
Nature-nurturedebat :
- nature (endogeen): gaat ervan uit dat onze persoonlijkheid & vaardigheden (bv: talenten &
intelligentie) Charles Darwin overgeërfd zijn van onze ouders & voorouders pedagogisch
pessimisme
- nurture(exogeen): alles verworven uit ervaring, leerprocessen & opvoeding, mens word
geboren met ‘tabula rasa’ & groeit via omgeving pedagogische optimisme
!kritiek= samen opvoeden = identieke omgevingsinvloeden?
interactie-effecten: beide invloed uitoefenen op elkaar
factoren die ontw mee richting geven, worden ontwikkelingsdeterminanten genoemd (deel
aangeboren, deel aangeleerd)
Maar binnen beïnvloedende factoren nog ander onderscheid maken:
1. ten eerste: normatieve ontwikkelingsdeterminanten = invloeden die iedereen in dezelfde
groep ervaart of ondergaat niet -persoonsgebonden bv: leeftijdsgebonden of historisch
leeftijdsgebonden ontwikkelingsdeterminanten= zijn factoren die samenhangen met biologische
groei of rijping in hele populatie of in bepaalde groep bv: verouderingsprocessen senioren aantal
gebieden achteruitgang veroorzaken => primaire veroudering (later H9)
socioculturele determinanten = invloeden vanuit sociale of maatschappelijke omgeving bv: tijd die
kids spendere aan gsm of tablet verstandelijke ontw stuk afremmen
historische ontwikkelingsdeterminanten = zijn biologisch of omgevingsinvloeden die gelinkt worden
aan tijdskader waarin prsn opgroeit bv: COVID-19 in 2020 op sociaal-emo ontw jongeren op
schoolresultaten op leervermogen van jongeren
2. niet- normatieve ontwikkelingsdeterminanten = persoonsgebonden & verschillen van
persoon tot persoon bv: of een moeder al dan niet heeft gerookt tijdens zwangerschap of
warmte van een gezin , overlijden, migratie, ook secundaire veroudering (H9)
ook zelfbepaling: bepalende factor voor ontw naast nature & nurture
we bepalen zelf in meerdere of in mindere mate hoe we met alle invloeden omgaan ( zelf ons
levenspad bepalen) => ‘kunnen maar niet willen’
geeft niet alleen vrijheid aan individu hij of zijn immer los van gedetermineerdheid door
ervaring opvoeding of door erfelijkheidsfactoren
zelfdeterminatievisie = zelf het eigen levenspad bewandelen (keuze maken)
1.2.5 De kritische periode
Bv: kind heeft een talent maar als ouders niet in investeren (conservatorium sturen talent
ondersteunen) kans groot dat dit talent nooit tot uiting komt
, Kritische periodes
Wolfskind / wilde kinderen van jongs af aan zonder menselijk contact zijn opgegroeid & hebben ten
gevolge nauwelijks of geen kennis van menselijk gedrag & taal
Gevoelige periodes
- Biologische rijping & noodzakelijke omgevingsinvloeden voor ontw v/ sommige
vaardigheden is er bepaald tijdsvenster waarbinnen rijping zich op ideaal punt bevindt om
door:
omgevingsstimulatie die vaardigheid tot zijn ideale ontwikkeling te laten komen bv: lezen & schrijven
in lagere school omdat dan je motorische & cognitieve vaardigheden op ideaal niveau zitten
(niet noodzakelijk omkeerbaar)
1.2.6 Plasticiteit van de hersenen
Vr ontwikkeling v/vaardigheden zeker aanleg nodig hersenstructuren, die hiervoor instaan, moeten
voldoende ontwikkeld zijn belangrijke beïnvloede factor in dit is plasticiteit van de hersenen
Of Neuroplasticiteit = vermogen van de hersenen om zich gaan te herstellen & herstructureren
(hersenen kunnen erg flexibel zijn & zich soms verbazend makkelijk te kunnen aanpassen aan
bepaalde tekorten)
- Waarbij we op anatomisch niveau zowel herstel van zenuwen nieuwe neuronverbindingen
worden gelegd
Bv: zo zal rechtshandig prsn die rechterhand kwijtraakt na verloop van tijd al bijna even vlot met
linkerhand te leren schrijven of mensen die blind zijn andere hersengebieden vaak gebrek
compenseren met andere zintuigen zoals gehoor & tastzin sterker ontwikkeld & gevoeliger worden
Hoe jonger patiënt hoe hoger de kans op neuroplasticiteit
- maar ook bij vlwsn blijkt verschuiving van de functies van taalcentra van linkerhersenhelft
naar rechter soms erg vlot verlopen
Een discontinue kijk op de menselijke levensloop
Elke nieuwe functie bouwt voort op wat al was bereikt waardoor ontwikkeling gestaag verloopt
volgens almaar hoger klimmende curve => continu ontwikkelingsverloop = ontw verloopt gestaag &
geleidelijk in een continu opbouwende lijn
- ≠ verloopt van prsn tot prsn: tempo van die ontw zal vaak kind tot kind verschillen
- nieuwe vaardigheid bouwt voort op vorige
Verschillende ontwikkelingsdomeinen ontwikkelen niet synchroon
Discontinu ontwikkelingsverloop => hele ontwikkeling in opeenvolgende fasen wordt opgedeeld
= ontw verloopt in sprongen met soms abrupte veranderingen
Embryo & foetus( of algemeen de vrucht)baby, peuter, kleuter, schoolkind, adolescent, volwassene &
oudere (paar opmerkingen bij deze fasen)
Geheel nieuwe gedragsvaardigheden
Stadie, fasen, kritische periodes, overgangsperiodes
1.1 Wat is levenslooppsychologie
Omvat wetenschappelijke studie v/d evolutie v/h normale functioneren & gedrag v/h individu in
loop v/h leven
Bestudeert ook manier waarop: lichamelijke, motorische , neurologische, cognitieve, morele,
affectieve, sociale ontw,.. groeit & veranderingen ondergaat
Gericht van dus NIET maatschappij
- Geen exacte wetenschap (zoals scheidkunde) maar wel menswetenschap
Probeert gedrag zo objectief gestructureerd & gestandaardiseerd te bestuderen
Gedrag => de 3 G’s: gedrag, geest & geheugen, doorheen het leven elke fase
(plusje v/docent aanwijzing cursus)Verzorgingsfiguren= significant other (mama, papa ,oma, opa,
pleegmama/papa, pleegouder, adoptieouders,..)
Evolutie van normaal functioneren vanuit ≠ perspectieven: gedrag verandert doorheen het leven:
Nature & nurture
In algemene psychologie: gaat het bij functieleer over waarneming, geheugen, leerprocessen,
emoties, waarnemen & denken
Het ‘normale’ functioneren beschrijven hoe het gemiddelde individu zich gedraagt of evolueert
Ontwikkelingstaken: datgene wat iemand op bepaalde leeftijd zou moeten kunnen/bereiken
Evolutie: niet alleen gaat om ontw in + zin voorlopen, groot deel evolutie functioneren op hoger
niveau
Leven: gaat in ontw v/d psychologie van individu namelijk proces dat heel leven lang doorgaat (stopt
niet naar adolescentie)
Dingen passen aan: maatschappelijk visie op kindertijd & wat aangepaste verwachtingen mogen zijn
tav kinderen is veranderd door de tijd
(bv: begin 1900 werkte kinderen fulltime in mijnen)
Verschillende ontwikkelingsdomeinen beïnvloedde elkaar:
Biologische factoren (lichaamsveranderingen, hormonenhuishouding, hersenrijping, fysieke groei,..)
invloed op: cognitieve vooruitgang, motoriek emoties & sociale relaties
Levenslooppsychologie stelt de vraag ‘hoe & wrm?’ niet enkel beschrijven ook verklaren
Biopsychosociaal model (alles heeft invloed op elkaar)
,1.2 Kernconcepten uit de levenslooppsychologie
Descriptieve wetenschappen = theorieën & modellen houden zich bij het beschrijven van wat men
ziet op welk moment (wat, wnr & hoe?)
- Gebruik van observatie & meting
Verklarende wetenschap = opzoek naar het waarom van die veranderingen & welke werkzame
processen de motor vormen van gedragsveranderingen
- Gebruik van correlationele studies (waarbij verbanden worden gezocht)
Eveneens: predictie van ontwikkelingsfenomenen = voorstellen
(wat mogen we ervan verwachten?..)
1.2.2 De nomothetisch en iodografische kijk
nog onderscheid (mens)wetenschap is dat beschrijven van algemeenheden & specifieke individuele
stand v/ zaken & evoluties
1. Het eerste nomothetische aanpak Griekse ‘nomos’ = wet-stelling
beschrijven van algemene wetmatigheden
2. Tweede soort wetenschappelijke beschrijving idiografisch Griekse ‘idios’ = eigen
beschrijving gegeven aan eigenheid
Complementair
1.2.3 processen van verfijning, samenwerking & organisatie
Ontw in loop van leven of groot stuk ervan: gekenmerkt door 3 progressieve processen:
1. verfijning of differentiatie: functies voortdurend preciezer & genuanceerd &
situatiegerichter
bv: van grove fijne motoriek een handschrift van kriebelig meer regelmatig & vloeiender
2. samenwerking of integratie: ≠ functies meer & meer op elkaar afgestemd geraken &
samenwerken
bv: fijne motoriek oog-hand coördinatie = visus + motoriek
3. organisatie : complexere gedragsvormen
bv: kind leert realistischere & dus moeilijkere tekeningen maken met perspectief & verhouding of
tennis = lopen + zien + grijpen
,!toch kan bij verloop van tijd weer een terugval plaatsvinden, in ouderdom kan verfijning weer
wegvallen (bv: fijne motoriek wordt moeilijker, autorijden moeilijker)
1.2.4 Het nature-nurturedebat belangrijke controverse in LL-psychologie
Nature-nurturedebat :
- nature (endogeen): gaat ervan uit dat onze persoonlijkheid & vaardigheden (bv: talenten &
intelligentie) Charles Darwin overgeërfd zijn van onze ouders & voorouders pedagogisch
pessimisme
- nurture(exogeen): alles verworven uit ervaring, leerprocessen & opvoeding, mens word
geboren met ‘tabula rasa’ & groeit via omgeving pedagogische optimisme
!kritiek= samen opvoeden = identieke omgevingsinvloeden?
interactie-effecten: beide invloed uitoefenen op elkaar
factoren die ontw mee richting geven, worden ontwikkelingsdeterminanten genoemd (deel
aangeboren, deel aangeleerd)
Maar binnen beïnvloedende factoren nog ander onderscheid maken:
1. ten eerste: normatieve ontwikkelingsdeterminanten = invloeden die iedereen in dezelfde
groep ervaart of ondergaat niet -persoonsgebonden bv: leeftijdsgebonden of historisch
leeftijdsgebonden ontwikkelingsdeterminanten= zijn factoren die samenhangen met biologische
groei of rijping in hele populatie of in bepaalde groep bv: verouderingsprocessen senioren aantal
gebieden achteruitgang veroorzaken => primaire veroudering (later H9)
socioculturele determinanten = invloeden vanuit sociale of maatschappelijke omgeving bv: tijd die
kids spendere aan gsm of tablet verstandelijke ontw stuk afremmen
historische ontwikkelingsdeterminanten = zijn biologisch of omgevingsinvloeden die gelinkt worden
aan tijdskader waarin prsn opgroeit bv: COVID-19 in 2020 op sociaal-emo ontw jongeren op
schoolresultaten op leervermogen van jongeren
2. niet- normatieve ontwikkelingsdeterminanten = persoonsgebonden & verschillen van
persoon tot persoon bv: of een moeder al dan niet heeft gerookt tijdens zwangerschap of
warmte van een gezin , overlijden, migratie, ook secundaire veroudering (H9)
ook zelfbepaling: bepalende factor voor ontw naast nature & nurture
we bepalen zelf in meerdere of in mindere mate hoe we met alle invloeden omgaan ( zelf ons
levenspad bepalen) => ‘kunnen maar niet willen’
geeft niet alleen vrijheid aan individu hij of zijn immer los van gedetermineerdheid door
ervaring opvoeding of door erfelijkheidsfactoren
zelfdeterminatievisie = zelf het eigen levenspad bewandelen (keuze maken)
1.2.5 De kritische periode
Bv: kind heeft een talent maar als ouders niet in investeren (conservatorium sturen talent
ondersteunen) kans groot dat dit talent nooit tot uiting komt
, Kritische periodes
Wolfskind / wilde kinderen van jongs af aan zonder menselijk contact zijn opgegroeid & hebben ten
gevolge nauwelijks of geen kennis van menselijk gedrag & taal
Gevoelige periodes
- Biologische rijping & noodzakelijke omgevingsinvloeden voor ontw v/ sommige
vaardigheden is er bepaald tijdsvenster waarbinnen rijping zich op ideaal punt bevindt om
door:
omgevingsstimulatie die vaardigheid tot zijn ideale ontwikkeling te laten komen bv: lezen & schrijven
in lagere school omdat dan je motorische & cognitieve vaardigheden op ideaal niveau zitten
(niet noodzakelijk omkeerbaar)
1.2.6 Plasticiteit van de hersenen
Vr ontwikkeling v/vaardigheden zeker aanleg nodig hersenstructuren, die hiervoor instaan, moeten
voldoende ontwikkeld zijn belangrijke beïnvloede factor in dit is plasticiteit van de hersenen
Of Neuroplasticiteit = vermogen van de hersenen om zich gaan te herstellen & herstructureren
(hersenen kunnen erg flexibel zijn & zich soms verbazend makkelijk te kunnen aanpassen aan
bepaalde tekorten)
- Waarbij we op anatomisch niveau zowel herstel van zenuwen nieuwe neuronverbindingen
worden gelegd
Bv: zo zal rechtshandig prsn die rechterhand kwijtraakt na verloop van tijd al bijna even vlot met
linkerhand te leren schrijven of mensen die blind zijn andere hersengebieden vaak gebrek
compenseren met andere zintuigen zoals gehoor & tastzin sterker ontwikkeld & gevoeliger worden
Hoe jonger patiënt hoe hoger de kans op neuroplasticiteit
- maar ook bij vlwsn blijkt verschuiving van de functies van taalcentra van linkerhersenhelft
naar rechter soms erg vlot verlopen
Een discontinue kijk op de menselijke levensloop
Elke nieuwe functie bouwt voort op wat al was bereikt waardoor ontwikkeling gestaag verloopt
volgens almaar hoger klimmende curve => continu ontwikkelingsverloop = ontw verloopt gestaag &
geleidelijk in een continu opbouwende lijn
- ≠ verloopt van prsn tot prsn: tempo van die ontw zal vaak kind tot kind verschillen
- nieuwe vaardigheid bouwt voort op vorige
Verschillende ontwikkelingsdomeinen ontwikkelen niet synchroon
Discontinu ontwikkelingsverloop => hele ontwikkeling in opeenvolgende fasen wordt opgedeeld
= ontw verloopt in sprongen met soms abrupte veranderingen
Embryo & foetus( of algemeen de vrucht)baby, peuter, kleuter, schoolkind, adolescent, volwassene &
oudere (paar opmerkingen bij deze fasen)
Geheel nieuwe gedragsvaardigheden
Stadie, fasen, kritische periodes, overgangsperiodes
