Samenvatting Seminarium Gedragstherapie – deeltoets 2
Boek: Geïntegreerde cognitieve gedragstherapie
Hoofdstuk 4 – Invloeden vanuit de wetenschap (II): informatieverwerking
en emotie
4.1 – Inleiding
Cognitie wordt vaak geïdentificeerd met bewuste kennis en processen,
daarom spreekt men liever van informatieverwerking. Dit gaat als
volgt:
- Er wordt iets waargenomen
o Gelijktijdig globale evaluatie of het belangrijk genoeg is
- Aandacht erop richten
o Gelijktijdig wordt informatie uit het geheugen opgehaald zodat
de waarde van de waarneming kan worden ingeschat
- Beslissing: ondernemen van actie of niet?
dit proces verschilt per persoon vanwege bias (persoonlijk gekleurde
selectiviteit). Als de selectieve keuzes heel disfunctioneel en habitueel zijn,
wordt er van pathologie gesproken.
4.2 – Onderscheid cognitieve therapie en cognitieve psychologie
1960: cognitieve revolutie
het hard core behaviorisme bood geen ruimte voor het onderzoek
naar cognities en cognitieve processen omdat het voor de objectieve
wetenschap ontoegankelijk was. Het werd door de cognitieve revolutie
mogelijk om te bestuderen hoe mensen informatie verwerken en betekenis
geven aan situaties en vervolgens erop reageren.
belang voor cognities als mogelijke oorzaak voor disfunctionele
gedragingen en emoties neemt toe
Informatieverwerking/cognitie: de interactie tussen mens en
omgeving; om zo optimaal mogelijk te kunnen functioneren, moet men zijn
omgeving en de eigen behoeften en gedragsmogelijkheden kennen. Twee
basale functies:
- Representatie capaciteit om zaken en gebeurtenissen in de wereld
symbolisch of niet-symbolisch vast te leggen, zodat we ons met die
zaken en gebeurtenissen bezighouden, zonder dat zij direct fysiek
aanwezig en waarneembaar behoeven te zijn.
o Symbolisch: bv. taal of beelden
o Niet-symbolisch: bv. neurale netwerken
- Calculatie het vermogen om dergelijke representaties te
manipuleren en te transformeren, opnieuw zonder dat die
transformaties en manipulaties concreet binnen ons
waarnemingsveld hoeven te worden uitgevoerd.
Cognitieve therapie: voornamelijk gericht op het inventariseren en
corrigeren van disfunctionele interpretaties, waarbij men bovendien
uitgaat van bewust verlopende, expliciete interpretatieprocessen.
,Cognitieve psychologie: biedt aanknopingspunten om therapeutische
interventies ook te richten op het beïnvloeden van andere onderdelen van
het informatieverwerkend proces, waaronder de meer impliciete of
onbewuste aspecten.
4.3 – Cognitie en emotie
Emotie beïnvloedt cognitief functioneren in een geëmotioneerde
toestand is de aandacht anders gericht (bias)
Cognitie beïnvloedt emotie appraisal (primair en secundair); emoties
zijn positief of negatief, afhankelijk of de betrokken gebeurtenis positief of
negatief wordt geëvalueerd + tweefactorentheorie Mowrer
Wie geëmotioneerd is, gedraagt en denkt anders emotie als
psychologisch proces waarin voelen, denken en gedrag nauw met elkaar in
verband staan
Drie aspecten in het emotionele proces volgens Frijda:
- Appel het persoonlijk belang dat een gebeurtenis/gedachte voor
iemand heeft
- Ervaren actiebereidheid (belangrijkste factor; onderscheidt
emotioneel beladen ervaring van niet-emotionele ervaringen)
neiging om iets aan of met de ontstane situatie te gaan doen of juist
niet
o Hier gaat het om; emoties bereiden ons voor om actie te
ondernemen
- Ervaren arousal opwinding of gebrek daarvan die de
emotionerende situatie bij ons teweegbrengt
Onbewuste emoties bestaan niet, men heeft altijd een gevoel erbij, ook
als de bron ervan onduidelijk is.
Onbewuste cognities bestaan wel, zoals in de inleiding uitgelegd. Echter is
de schaal van onbewust naar bewust is niet zo dichotoom, meer glijdend.
4.4 – Waarneming
Bewust zijn is geen noodzakelijke voorwaarde voor verdere toelating tot
het informatieverwerkende proces, dat blijkt uit het cocktailparty-
fenomeen; je hebt geen idee van de gesprekken om je heen op een
feestje tot je je naam hoort of iets dat je interesseert. Blijkbaar was er een
pre-attentief proces continu bezig om de omgeving in de gaten te
houden op mogelijke relevante gebeurtenissen.
Prikkels die buiten bepaalde waarnemingsdrempels vallen, kunnen niet
worden geïnterpreteerd. Toch is er binnen subliminale
waarnemingsexperimenten een schemergebied gevonden hierin.
Hoe meet je het?
Perceptual defense: psychologische mechanismen zoals schaamte
zorgen voor vertraging van (rapporteren van) herkenning van
taboewoorden ver onder de waarnemingsdrempel vergeleken met gewone
woorden.
, Verborgen co-variatiedetectie: waarnemingen worden al in een heel
vroeg stadium op onbewust niveau geïnterpreteerd door impliciete
waarneming en interpretatie.
Phi-fenomeen: twee niet al te ver van elkaar staande lichtbronnen gaan
snel maar alternerend aan en uit. Hierdoor ontstaat de indruk dat het licht
tussen de twee lichtbronnen heen en weer beweegt.
Vaas van Rubin: afwisseling tussen de vaas op een zwarte achtergrond
en twee gezichten op een witte achtergrond.
Waarneming is geen passief proces en bestaat uit elkaar aanvullende
processen:
- Bottom-upproces ruwe gegevens komen via onze zintuigen tot
ons
- Top-downproces kennis legt een interpretatief raster over de
waargenomen gegevens. Hier spelen aandachtsbias, geheugenbias
en interpretatiebias.
o Des te sterker het ene proces, des te minder invloed er uitgaat
van het andere proces
Tot dusverre lijkt psychopathologie maar beperkt door het
informatieverwerkend proces te worden beïnvloed. Twee therapeutsiche
ingrepen die wel de globale waarneming beïnvloeden:
- Medicamenten die waarneming van bepaalde stimuli beïnvloeden,
zoals bètablokkers bij faalangst
- Stimulus-controle als onderdeel van zelfcontroleprocedures
4.5 – Aandacht
Aandacht richten op iets: doelbewust met de situatie bezighouden, kan
zowel op externe als interne percepties. Alle zintuigen kunnen aandacht
opeisen en kan ook buiten de eigen wil om getrokken worden.
- Selectieaspect beperkt deel wordt uitgekozen om de aandacht op
de richten
- Concentratieaspect de aandacht wordt enig tijd door de eenmaal
geselecteerde informatie vastgehouden, sterke aandacht, ook wel
trance
o Doel: de betrokkene optimaal in de gelegenheid stellen om
zich doelbewust bezig te houden met wat op dat moment het
belangrijkst voor diegene lijkt te zijn
Aandacht vraagt energie en legt daarmee druk op het cognitieve systeem.
Bewuste aandacht kan slecht aan een ding tegelijk worden gegeven. Een
persoonlijke selectie kan daarbij disfunctioneel zijn, wat mogelijk leidt tot
emotionele stoornissen.
Hoe meet je het?
Dichotische luistertaak: twee verschillende boodschappen worden
gegeven aan twee oren door een koptelefoon. De proefpersoon moet zich
focussen op één boodschap en dit nazeggen. De andere boodschap wordt
alleen gehoord als er voor hem relevante dingen worden genoemd
(cocktailparty-fenomeen).
Boek: Geïntegreerde cognitieve gedragstherapie
Hoofdstuk 4 – Invloeden vanuit de wetenschap (II): informatieverwerking
en emotie
4.1 – Inleiding
Cognitie wordt vaak geïdentificeerd met bewuste kennis en processen,
daarom spreekt men liever van informatieverwerking. Dit gaat als
volgt:
- Er wordt iets waargenomen
o Gelijktijdig globale evaluatie of het belangrijk genoeg is
- Aandacht erop richten
o Gelijktijdig wordt informatie uit het geheugen opgehaald zodat
de waarde van de waarneming kan worden ingeschat
- Beslissing: ondernemen van actie of niet?
dit proces verschilt per persoon vanwege bias (persoonlijk gekleurde
selectiviteit). Als de selectieve keuzes heel disfunctioneel en habitueel zijn,
wordt er van pathologie gesproken.
4.2 – Onderscheid cognitieve therapie en cognitieve psychologie
1960: cognitieve revolutie
het hard core behaviorisme bood geen ruimte voor het onderzoek
naar cognities en cognitieve processen omdat het voor de objectieve
wetenschap ontoegankelijk was. Het werd door de cognitieve revolutie
mogelijk om te bestuderen hoe mensen informatie verwerken en betekenis
geven aan situaties en vervolgens erop reageren.
belang voor cognities als mogelijke oorzaak voor disfunctionele
gedragingen en emoties neemt toe
Informatieverwerking/cognitie: de interactie tussen mens en
omgeving; om zo optimaal mogelijk te kunnen functioneren, moet men zijn
omgeving en de eigen behoeften en gedragsmogelijkheden kennen. Twee
basale functies:
- Representatie capaciteit om zaken en gebeurtenissen in de wereld
symbolisch of niet-symbolisch vast te leggen, zodat we ons met die
zaken en gebeurtenissen bezighouden, zonder dat zij direct fysiek
aanwezig en waarneembaar behoeven te zijn.
o Symbolisch: bv. taal of beelden
o Niet-symbolisch: bv. neurale netwerken
- Calculatie het vermogen om dergelijke representaties te
manipuleren en te transformeren, opnieuw zonder dat die
transformaties en manipulaties concreet binnen ons
waarnemingsveld hoeven te worden uitgevoerd.
Cognitieve therapie: voornamelijk gericht op het inventariseren en
corrigeren van disfunctionele interpretaties, waarbij men bovendien
uitgaat van bewust verlopende, expliciete interpretatieprocessen.
,Cognitieve psychologie: biedt aanknopingspunten om therapeutische
interventies ook te richten op het beïnvloeden van andere onderdelen van
het informatieverwerkend proces, waaronder de meer impliciete of
onbewuste aspecten.
4.3 – Cognitie en emotie
Emotie beïnvloedt cognitief functioneren in een geëmotioneerde
toestand is de aandacht anders gericht (bias)
Cognitie beïnvloedt emotie appraisal (primair en secundair); emoties
zijn positief of negatief, afhankelijk of de betrokken gebeurtenis positief of
negatief wordt geëvalueerd + tweefactorentheorie Mowrer
Wie geëmotioneerd is, gedraagt en denkt anders emotie als
psychologisch proces waarin voelen, denken en gedrag nauw met elkaar in
verband staan
Drie aspecten in het emotionele proces volgens Frijda:
- Appel het persoonlijk belang dat een gebeurtenis/gedachte voor
iemand heeft
- Ervaren actiebereidheid (belangrijkste factor; onderscheidt
emotioneel beladen ervaring van niet-emotionele ervaringen)
neiging om iets aan of met de ontstane situatie te gaan doen of juist
niet
o Hier gaat het om; emoties bereiden ons voor om actie te
ondernemen
- Ervaren arousal opwinding of gebrek daarvan die de
emotionerende situatie bij ons teweegbrengt
Onbewuste emoties bestaan niet, men heeft altijd een gevoel erbij, ook
als de bron ervan onduidelijk is.
Onbewuste cognities bestaan wel, zoals in de inleiding uitgelegd. Echter is
de schaal van onbewust naar bewust is niet zo dichotoom, meer glijdend.
4.4 – Waarneming
Bewust zijn is geen noodzakelijke voorwaarde voor verdere toelating tot
het informatieverwerkende proces, dat blijkt uit het cocktailparty-
fenomeen; je hebt geen idee van de gesprekken om je heen op een
feestje tot je je naam hoort of iets dat je interesseert. Blijkbaar was er een
pre-attentief proces continu bezig om de omgeving in de gaten te
houden op mogelijke relevante gebeurtenissen.
Prikkels die buiten bepaalde waarnemingsdrempels vallen, kunnen niet
worden geïnterpreteerd. Toch is er binnen subliminale
waarnemingsexperimenten een schemergebied gevonden hierin.
Hoe meet je het?
Perceptual defense: psychologische mechanismen zoals schaamte
zorgen voor vertraging van (rapporteren van) herkenning van
taboewoorden ver onder de waarnemingsdrempel vergeleken met gewone
woorden.
, Verborgen co-variatiedetectie: waarnemingen worden al in een heel
vroeg stadium op onbewust niveau geïnterpreteerd door impliciete
waarneming en interpretatie.
Phi-fenomeen: twee niet al te ver van elkaar staande lichtbronnen gaan
snel maar alternerend aan en uit. Hierdoor ontstaat de indruk dat het licht
tussen de twee lichtbronnen heen en weer beweegt.
Vaas van Rubin: afwisseling tussen de vaas op een zwarte achtergrond
en twee gezichten op een witte achtergrond.
Waarneming is geen passief proces en bestaat uit elkaar aanvullende
processen:
- Bottom-upproces ruwe gegevens komen via onze zintuigen tot
ons
- Top-downproces kennis legt een interpretatief raster over de
waargenomen gegevens. Hier spelen aandachtsbias, geheugenbias
en interpretatiebias.
o Des te sterker het ene proces, des te minder invloed er uitgaat
van het andere proces
Tot dusverre lijkt psychopathologie maar beperkt door het
informatieverwerkend proces te worden beïnvloed. Twee therapeutsiche
ingrepen die wel de globale waarneming beïnvloeden:
- Medicamenten die waarneming van bepaalde stimuli beïnvloeden,
zoals bètablokkers bij faalangst
- Stimulus-controle als onderdeel van zelfcontroleprocedures
4.5 – Aandacht
Aandacht richten op iets: doelbewust met de situatie bezighouden, kan
zowel op externe als interne percepties. Alle zintuigen kunnen aandacht
opeisen en kan ook buiten de eigen wil om getrokken worden.
- Selectieaspect beperkt deel wordt uitgekozen om de aandacht op
de richten
- Concentratieaspect de aandacht wordt enig tijd door de eenmaal
geselecteerde informatie vastgehouden, sterke aandacht, ook wel
trance
o Doel: de betrokkene optimaal in de gelegenheid stellen om
zich doelbewust bezig te houden met wat op dat moment het
belangrijkst voor diegene lijkt te zijn
Aandacht vraagt energie en legt daarmee druk op het cognitieve systeem.
Bewuste aandacht kan slecht aan een ding tegelijk worden gegeven. Een
persoonlijke selectie kan daarbij disfunctioneel zijn, wat mogelijk leidt tot
emotionele stoornissen.
Hoe meet je het?
Dichotische luistertaak: twee verschillende boodschappen worden
gegeven aan twee oren door een koptelefoon. De proefpersoon moet zich
focussen op één boodschap en dit nazeggen. De andere boodschap wordt
alleen gehoord als er voor hem relevante dingen worden genoemd
(cocktailparty-fenomeen).
