ADEMHALINGSSTELSEL ALGEMEEN
INLEIDING
1. ALGEMEEN
x pathologie of ziekteleer = kern vd ‘geneeskunde’
x nuttige kennis voor vdv?
- prof. begeleidster vd P met artsen & betrokken paramedici kunnen overleggen therapeutisch beleid
- inschatten van ernst klinisch beeld (= klinisch redeneren)
- interpreteren van medische verslagen
2. ZIEKTE
1. Aandoening vh L dat normaal functioneren belemmert
- door afsterven van cellen
- door verstoring van functioneren van cellen
2. Secundaire verstoring van homeostase
3. Deze verstoring veroorzaakt (meestal) symptomen
4. fysieke en/of psychische symptomen: grote onderlinge beïnvloeding!
5. Niet altijd scherpe grens tussen ziekte en gezondheid 100% gezond
3. OORZAKEN VAN (SOMATISCHE) ZIEKTE
1. Biologische oorzaken (virussen, bacteriën)
2. Fysische oorzaken
- Mechanisch geweld: contusie, torsie, avulsie, perforatie, …
- Extreme temperaturen: hitte, koude
- Ioniserende straling: alfa-, beta-, gamma-, RX-, UV-stralen
3. Chemische oorzaken
- Reactieve stoffen (bijtende zuren, logen, oxidantia, radikalen)
- Giftige (enzyme-ontregelende) exogene/ endogene stoffen
- Hypoxie (zuurstoftekort), hypoglycemie, hypoK+, … & Vit-deficiënties
4. Auto-immuniteit
5. Genetische oorzaken
6. Veroudering, slijtage
NB: “iatrogene” oorzaak = door behandeling --- “ideopathische ziekte” = oorzaak onbekend
,PATHOLOGIE VH ADEMHALINGSSTELSEL
ALGEMENE INLEIDING
1. FYSIOLOGIE VD TRACTUS RESPIRATORIUS
x ventilatie
- inspiratie & expiratie
- aan & afvoer van O2 & CO² nr alveolen
x diffusie
- Uitwisseling van O2 en CO2 door alveolo-cappillairmm
x perfusie
- doorbloeding vh weefsel
- Longen hebben dubbele bloedvoorziening!
2. VENTILATIE (NODIG)
a) Goede AH-spieren & goede aansturing dr AH-centrum inde hersenstam
- Degeneratieve spier- en zenuwziekten, hoge dwarslaesie (boven C4)
- CVA (hersenstam), overdosis opiaten/alcohol
b) Soepele thorax en longen
x rigide borstkas:
- kyfoscoliose, gibbus, schotelborst hoogstand van diafragma
- obesitas, ascites, meerlingzwangerschap stijve longen
- longfibrose (o.a. stoflongen) of tekort aan surfactant (= prematuurtjes)
c) Voldoende terugveerkracht vd longen
- emfysemateuze (= te slappe) longen (door roken)
d) Lege pleuraholte
- klaplong (pneumothorax)
- pleura-uitstorting (bloed, pus, ex/transsudaat
3. DIFFUSIE (NODIG)
a) Voldoende alveolaire 02 spanning: pneumonie, longoedeem, COVID
b. Voldoende perfusie: Longembool, rechter hartdecompensatie
c. Voldoende alveolen
- emfysemateuze (= te slappe) longen
- operatieve verwijdering
,KLACHTEN VH ADEMHALINGSSTELSEL
1. (HETERO)ANAMNESE == MEENEMEN NAAR DE ANDERE STELSELS!!!!
x aard vd klachten
x Ontstaan & beloop
- hoe lang bestaan de klachten?
- geleidelijk, plots ontstaan?
- beïnvloedende factoren (tijdstip v. dag, bep. locatie, weertype, ...)?
x Ernst van de klachten
- frequentie
- belemmerend (inspanningen, werk, sociaal leven)?
x Andere klachten (buiten de luchtwegen)?
- koorts, nachtzweten, anorexie, vermagering, ooglast, ...
x Al remedies uitgeprobeerd?
- medicatie, …
2. DYSPNOE = DYSPNEU = DYSPNEE
= beangstigend gevoel van luchttekort/luchthonger “op de adem trappen”, “benauwd, “kortademigheid”
x Soorten:
- Dyspnée d’effort = tijdens inspanning
- Dyspnée de repos = in rust
- Orthopnee* = bij platliggen
- Paroxysmale nachtelijke dyspnee* = ‘s nachts plots ontwaken snakkend naar lucht
* suggestief voor hartfalen (longstuwing = longoedeem)
x Dyspnée d’effort
- Graad 1: kortademig bij zware inspanning
- Graad 2: kortademig bij normale lichamelijke act. (= bv. snel stappen op vlak terrein of lichte helling)
- Graad 3: kortademigheid minder dan normale L act.
(= vlak terrein langzamer stappen (ngl leeftijd),
= moeten stoppen om op adem te komen bij in eigen tempo stappen op vlak terrein)
- Graad 4: kortademigheid bij minimale lichamelijke activiteit of in rust (= dyspnée de repos)
(= bv. te kortademig om het huis uit te gaan, of bij aan-of uitkleden.)
- Vanaf graad = respiratoire handicap
o 70% van de gezonde zwangeren ervaart dyspnee o. a. door
- In begin door progesteron: maakt AH centrum gevoeliger voor CO2
- ↑ ademminuutvolume: chronische respiratoire alkalose
- ↓ ERV bij gevorderde zwangerschap
, 3. HOESTEN + FLUIMEN (= SPUTUM)
- Door irritatie van keel, larynx, trachea, bronchus mucosa of pleura
- Droge (prikkel)hoest (kuchhoest) productieve hoest (fluimen)
x Fluimen = sputum
- waterig met bloedstreepjes / rozig schuim (= acuut longoedeem bij hartfalen)
⁃ taaie slijmproppen (‘mucoïd’) (= transparant => astma-aanval, grijs tot zwart => stoflongen)
⁃ etterig: bronchitis/pneumonie
⁃ vloeiende pus: geruptureerd abces of open TBC
x Hemoptoe = bloed ophoesten
- bloedend bronchusgezwel (longkanker)
- geruptureerd longabces
- open TBC (tering)
- longinfarct door een longembool
- bloeding door een stollingsstoornis
- kwetsuur door vreemd voorwerp of trauma,…
4. LUIDRUCHTIGE AH
x Piepende AH
- Stridor bij inademen (inspiratie) dr vernauwing grote luchtwegen
(= epiglottitis, valse kroep, tumor, vreemd voorwerp, ...)
- Wheezing bij uitademen (expiratie) door vernauwing van de kleinste luchtwegen
(= bronchiolitis, astma, longoedeem, COPD, ..)
x Snurken
- dr verslappen van keelwand, huig en/of tong
- dr ouderdom, rugligging, alcohol, obesitas
- kan OSAS: ‘obstructief slaap apnee syndroom’
5. PIJN AAN DE BORST
x door geïrriteerde luchtwegen
- retrosternaal schurend gevoel
- raspend gevoel tijdens het hoesten
x door geïrriteerde longvliezen = wandpijn (vgl. met gebroken ribben)
- gemene, scherpe (snijdende) pijn in de flank
x ademhalingsgebonden
- diep inademen => pijn
- hoesten => pijn +++
- patiënt tracht zo min mogelijk te ademen/hoesten (ondersteunt flank)
6. BOVENSTE LUCHTWEGEN
- Verstopte neus, neusloop, niezen (= allergische rhinitis)
- (Unilaterale) hoofd/gelaatspijn
- Keelpijn (= GI reflux)
- heesheid door stembandirritatie
- Chronische heesheid (= N. Vagus beschadiging, long of larynxkanker)
INLEIDING
1. ALGEMEEN
x pathologie of ziekteleer = kern vd ‘geneeskunde’
x nuttige kennis voor vdv?
- prof. begeleidster vd P met artsen & betrokken paramedici kunnen overleggen therapeutisch beleid
- inschatten van ernst klinisch beeld (= klinisch redeneren)
- interpreteren van medische verslagen
2. ZIEKTE
1. Aandoening vh L dat normaal functioneren belemmert
- door afsterven van cellen
- door verstoring van functioneren van cellen
2. Secundaire verstoring van homeostase
3. Deze verstoring veroorzaakt (meestal) symptomen
4. fysieke en/of psychische symptomen: grote onderlinge beïnvloeding!
5. Niet altijd scherpe grens tussen ziekte en gezondheid 100% gezond
3. OORZAKEN VAN (SOMATISCHE) ZIEKTE
1. Biologische oorzaken (virussen, bacteriën)
2. Fysische oorzaken
- Mechanisch geweld: contusie, torsie, avulsie, perforatie, …
- Extreme temperaturen: hitte, koude
- Ioniserende straling: alfa-, beta-, gamma-, RX-, UV-stralen
3. Chemische oorzaken
- Reactieve stoffen (bijtende zuren, logen, oxidantia, radikalen)
- Giftige (enzyme-ontregelende) exogene/ endogene stoffen
- Hypoxie (zuurstoftekort), hypoglycemie, hypoK+, … & Vit-deficiënties
4. Auto-immuniteit
5. Genetische oorzaken
6. Veroudering, slijtage
NB: “iatrogene” oorzaak = door behandeling --- “ideopathische ziekte” = oorzaak onbekend
,PATHOLOGIE VH ADEMHALINGSSTELSEL
ALGEMENE INLEIDING
1. FYSIOLOGIE VD TRACTUS RESPIRATORIUS
x ventilatie
- inspiratie & expiratie
- aan & afvoer van O2 & CO² nr alveolen
x diffusie
- Uitwisseling van O2 en CO2 door alveolo-cappillairmm
x perfusie
- doorbloeding vh weefsel
- Longen hebben dubbele bloedvoorziening!
2. VENTILATIE (NODIG)
a) Goede AH-spieren & goede aansturing dr AH-centrum inde hersenstam
- Degeneratieve spier- en zenuwziekten, hoge dwarslaesie (boven C4)
- CVA (hersenstam), overdosis opiaten/alcohol
b) Soepele thorax en longen
x rigide borstkas:
- kyfoscoliose, gibbus, schotelborst hoogstand van diafragma
- obesitas, ascites, meerlingzwangerschap stijve longen
- longfibrose (o.a. stoflongen) of tekort aan surfactant (= prematuurtjes)
c) Voldoende terugveerkracht vd longen
- emfysemateuze (= te slappe) longen (door roken)
d) Lege pleuraholte
- klaplong (pneumothorax)
- pleura-uitstorting (bloed, pus, ex/transsudaat
3. DIFFUSIE (NODIG)
a) Voldoende alveolaire 02 spanning: pneumonie, longoedeem, COVID
b. Voldoende perfusie: Longembool, rechter hartdecompensatie
c. Voldoende alveolen
- emfysemateuze (= te slappe) longen
- operatieve verwijdering
,KLACHTEN VH ADEMHALINGSSTELSEL
1. (HETERO)ANAMNESE == MEENEMEN NAAR DE ANDERE STELSELS!!!!
x aard vd klachten
x Ontstaan & beloop
- hoe lang bestaan de klachten?
- geleidelijk, plots ontstaan?
- beïnvloedende factoren (tijdstip v. dag, bep. locatie, weertype, ...)?
x Ernst van de klachten
- frequentie
- belemmerend (inspanningen, werk, sociaal leven)?
x Andere klachten (buiten de luchtwegen)?
- koorts, nachtzweten, anorexie, vermagering, ooglast, ...
x Al remedies uitgeprobeerd?
- medicatie, …
2. DYSPNOE = DYSPNEU = DYSPNEE
= beangstigend gevoel van luchttekort/luchthonger “op de adem trappen”, “benauwd, “kortademigheid”
x Soorten:
- Dyspnée d’effort = tijdens inspanning
- Dyspnée de repos = in rust
- Orthopnee* = bij platliggen
- Paroxysmale nachtelijke dyspnee* = ‘s nachts plots ontwaken snakkend naar lucht
* suggestief voor hartfalen (longstuwing = longoedeem)
x Dyspnée d’effort
- Graad 1: kortademig bij zware inspanning
- Graad 2: kortademig bij normale lichamelijke act. (= bv. snel stappen op vlak terrein of lichte helling)
- Graad 3: kortademigheid minder dan normale L act.
(= vlak terrein langzamer stappen (ngl leeftijd),
= moeten stoppen om op adem te komen bij in eigen tempo stappen op vlak terrein)
- Graad 4: kortademigheid bij minimale lichamelijke activiteit of in rust (= dyspnée de repos)
(= bv. te kortademig om het huis uit te gaan, of bij aan-of uitkleden.)
- Vanaf graad = respiratoire handicap
o 70% van de gezonde zwangeren ervaart dyspnee o. a. door
- In begin door progesteron: maakt AH centrum gevoeliger voor CO2
- ↑ ademminuutvolume: chronische respiratoire alkalose
- ↓ ERV bij gevorderde zwangerschap
, 3. HOESTEN + FLUIMEN (= SPUTUM)
- Door irritatie van keel, larynx, trachea, bronchus mucosa of pleura
- Droge (prikkel)hoest (kuchhoest) productieve hoest (fluimen)
x Fluimen = sputum
- waterig met bloedstreepjes / rozig schuim (= acuut longoedeem bij hartfalen)
⁃ taaie slijmproppen (‘mucoïd’) (= transparant => astma-aanval, grijs tot zwart => stoflongen)
⁃ etterig: bronchitis/pneumonie
⁃ vloeiende pus: geruptureerd abces of open TBC
x Hemoptoe = bloed ophoesten
- bloedend bronchusgezwel (longkanker)
- geruptureerd longabces
- open TBC (tering)
- longinfarct door een longembool
- bloeding door een stollingsstoornis
- kwetsuur door vreemd voorwerp of trauma,…
4. LUIDRUCHTIGE AH
x Piepende AH
- Stridor bij inademen (inspiratie) dr vernauwing grote luchtwegen
(= epiglottitis, valse kroep, tumor, vreemd voorwerp, ...)
- Wheezing bij uitademen (expiratie) door vernauwing van de kleinste luchtwegen
(= bronchiolitis, astma, longoedeem, COPD, ..)
x Snurken
- dr verslappen van keelwand, huig en/of tong
- dr ouderdom, rugligging, alcohol, obesitas
- kan OSAS: ‘obstructief slaap apnee syndroom’
5. PIJN AAN DE BORST
x door geïrriteerde luchtwegen
- retrosternaal schurend gevoel
- raspend gevoel tijdens het hoesten
x door geïrriteerde longvliezen = wandpijn (vgl. met gebroken ribben)
- gemene, scherpe (snijdende) pijn in de flank
x ademhalingsgebonden
- diep inademen => pijn
- hoesten => pijn +++
- patiënt tracht zo min mogelijk te ademen/hoesten (ondersteunt flank)
6. BOVENSTE LUCHTWEGEN
- Verstopte neus, neusloop, niezen (= allergische rhinitis)
- (Unilaterale) hoofd/gelaatspijn
- Keelpijn (= GI reflux)
- heesheid door stembandirritatie
- Chronische heesheid (= N. Vagus beschadiging, long of larynxkanker)
