Inhoud
1 Huid, subcu*s & oppervlakkige lymfeknopen .......................................................................................................... 3
1.1 Koudvuur, gasgangreen of maligne oedeem ................................................................................................... 3
1.2 Boutvuur .......................................................................................................................................................... 5
1.3 Dermatomycose .............................................................................................................................................. 6
2 Ademhalingsstelsel ................................................................................................................................................... 9
2.1 Bacteriële bronchopneumonie ........................................................................................................................ 9
2.2 Necrobacillose van muil, keel, neus en larynx ............................................................................................... 14
3 Oog .......................................................................................................................................................................... 15
3.1 Infec*euze keratoconjunc*vi*s .................................................................................................................... 15
4 Spijsverteringsstelsel ............................................................................................................................................... 16
4.1 E. coli .............................................................................................................................................................. 16
4.2 Enterotoxigene colibacillose .......................................................................................................................... 16
4.3 Enterohemorrhagische & enteropathogene colibacillose............................................................................. 20
4.4 Paratuberculose ............................................................................................................................................. 22
4.5 Ac*nobacillose ............................................................................................................................................... 27
4.6 Clostridium perfringens type A enterotoxaemie bij kalveren........................................................................ 28
5 Centraal zenuwstelsel ............................................................................................................................................. 30
5.1 Listeriose ........................................................................................................................................................ 30
5.2 Botulisme ....................................................................................................................................................... 34
Bacteriële en myco/sche
5.3 Tetanus .......................................................................................................................................................... 39
6 Beenderen & gewrichten ........................................................................................................................................ 40
6.1 Panari*um ..................................................................................................................................................... 40
6.2 S*nkpoot ....................................................................................................................................................... 40
6.3 Mortellaro ...................................................................................................................................................... 40
ziekten en zoönosen
6.4 Vlekziekte artri*s ........................................................................................................................................... 40
6.5 Ac*nomycose ................................................................................................................................................ 41
6.6 Purulente artri*s na een wonde .................................................................................................................... 41
7 Genitaal stelsel ........................................................................................................................................................ 42
7.1 Brucellose ...................................................................................................................................................... 42
7.2 Leptospirose .................................................................................................................................................. 46
7.3 Enzoö*sche steriliteit .................................................................................................................................... 47
7.4 Q koorts ......................................................................................................................................................... 47
7.5 Mas**s .......................................................................................................................................................... 47
7.6 Myco*sche abortus ....................................................................................................................................... 48
8 Algemene aandoeningen ........................................................................................................................................ 49
8.1 Neonatale E. coli sep*cemie ......................................................................................................................... 49
8.2 Salmonellose .................................................................................................................................................. 52
8.3 Histophilus somni infec*es ............................................................................................................................ 56
8.4 Mycoplasma bovis infec*es ........................................................................................................................... 57
8.5 Tuberculose ................................................................................................................................................... 60
8.6 Miltvuur ......................................................................................................................................................... 63 8.7
Anaplasma phagocytophilum infec*es ......................................................................................................... 65
1
,1 Huid, subcu+s & oppervlakkige lymfeknopen Pathogenese
Koudvuur, gasgangreen of maligne oedeem ➢ Mogelijks perorale opname van sporen of eventueel via tandalveolen bij tandwisseling
Defini&e en voorkomen ➢ Sporen via bloed naar organen (lever) & blijven ‘in rust’ aanwezig
➢ Wondinfec,es veroorzaakt door histotoxische (schadelijk voor weefsel) Clostridium spp. ➢ Sporen ontkiemen bij kneuzingen of kleine spierscheuringen (verlaging zuurstofspanning)
➢ Menginfec+es van meerdere bacteriële species maar Clostridia snel belangrijkste pathogenen ➢ Vermeerdering, produc,e toxines en gas → Zie koudvuur
E&ologie en epidemiologie Klinische tekens
➢ Gram-posi+eve bacteriën, strikt anaëroob & vorming sub- ➢ Zie koudvuur
terminale deformerende sporen ➢ Geen aanwijsbare verwonding
➢ Faculta,ef symbio,sch → Vrijlevend in bodem & sommige
Diagnose
species in spijsverteringsstelsel
➢ Klinische diagnose → Klinische verschijnselen zijn karakteris,ek
➢ Produc,e toxines (exotoxines) ➢ Autopsie → Aangetaste spieren donkerrood-zwart, droog, sponzig, gasbelletjes & zoete geur
➢ Kiem aantonen via isola+e (kweek bacterie) of PCR
Pathogenese
➢ Intredepoorten → Bevuilde wonde, steekwonde of navel kort na geboorte Therapie
➢ Menginfec,es met aerobe of faculta,eve anaerobe kiemen → Zuurstof verbruikt & anaeroob milieu ➢ Symptoma,sche behandeling tegen shock
ontstaat ➢ Goede & lokale wondverzorging (reinigen & desinfecteren)
➢ Behandeling met penicilline lokaal rond wonde of systemisch
➢ Clostridia sporen ontluiken in anaeroob milieu → Vermeerdering vegeta,eve Clostridia
➢ Clostridia produceren toxines en gas Bestrijding
• Celverval → Weefselnecrose ➢ Goede wondverzorging en eventueel preven,ef penicilline bij erns,ge wonden
• Verhoging permeabiliteit bloedvaten → Oedeem ➢ Vaccina,e mogelijk op risicobedrijven maar rela,ef weinig gedaan Dermatofyten zijn schimmels
• Toxinemie (toxines in bloed) → Shock & sterBe
Klinische tekens
➢ Begin stadium → Zeer pijnlijke, warme & cyano,sche zwelling
➢ Later stadium → Pijnloze, koude & zwarte zwelling met crepita,es
➢ Algemeen → Shock & sterNe
Diagnose & behandeling
➢ Klinische diagnose → Klinische verschijnselen zijn karakteris,ek
➢ Behandeling met penicilline
Boutvuur
Defini&e en voorkomen
➢ Vorm van gasgangreen veroorzaakt door Clostridium chauvoei
➢ Mogelijk bij alle zoogdieren maar herkauwers veel gevoeliger
➢ Gasgangreen in zware spiermassa’s van achterhand (‘blackleg’) zonder uitwendige verwonding
➢ Vooral dieren tussen 6 maand en 3 jaar
2 3
, Dermatomycose Diagnose
Defini&e en e&ologie ➢ Diagnose stellen op basis van letsels
➢ Aantas,ng van opp hoornhoudende lagen van huid en haren door ➢ Staalname → Contaminanten beperken, letsel reinigen met zeep & ontsmeben met ethanol
dermatofyten ➢ Staal → Haren (uibrekken), korsten (diep in korst) & huidschilfers aan randen van letsels
➢ Dermatomycose bij rund vooral door Trichophyton verrucosum ➢ Microscopie → Kera,ne verweken & sporen onder microscoop bekijken
• Groeit beter bij 37°C dan bij kamertemperatuur
(weinig gevoelig & ervaring nodig)
• Produc,e sporen
➢ Cultuur (meest betrouwbaar) → Nega,ef pas na incuba,e periode van minimaal 2 weken
Epidemiologie
➢ Vorming zeer grote aantallen sporen op plaats van schimmelontwikkeling & sporen zeer resistent in omgeving Behandeling
➢ Zoöfiele dermatofyten (obligaat symbio,sch) → Rund natuurlijke gastheer voor T. verrucosum Zoönose
➢ Zie eerder
Zoöno&sch aspect ➢ Nodige voorzorgsmaatregelen
➢ Weinig gastheer specifiek → Mens ook gevoelig
Behandeling dieren
➢ Soorten
• T. verrucosum (rund) ➢ Zelflimiterend → Spontaan herstel na 3 – 4 maand (3 weken – 9 maand)
• M. canis (zie hond en kat) ➢ Lokale behandeling met an+myco+ca topicaal (enilconazole)
• T. mentagrophytes complex (knaagdieren) • Dieren scheren
• Korsten verwijderen met harde borstel gedrenkt in an,myco,cum
Pathogenese
• Alle dieren in stal wassen met an,myco,cum (3 – 4 x wassen met telkens 3 – 4 dagen tussen)
➢ Schimmel woekert aan oppervlakkige huidlagen &
dringt haarfollikels binnen Behandeling omgeving
➢ Schimmels hydrolyseren kera,ne, beschadigen ➢ Schimmelsporen kunnen lang overleven in omgeving → Omgeving dier reinigen & ontsmeben is belangrijk
epidermis & haarfollikels → Ontstekingsreac+e ➢ Lokalen behandelen met enilconazole als spray, rookkaars of bleekwater
➢ Centrifugale groei weg van ontsteking →
Katrienenwielen / ringvuur (centraal heling & perifeer ontsteking) Vaccina&e
➢ Commerciële levend verzwakt vaccin beschikbaar
Klinische tekens
➢ Incuba,eperiode varieert tussen 1 – 6 weken ➢ Lokale nevenreac,es komen frequent voor
➢ Alopecie → Kleine, ronde & kale plekken / korstvorming → Vorming van korsten ➢ Preven+eve vaccina+e → Vermindering klinische symptomen
➢ Exsudaat → Soms purulent exsudaat onder verse korsten ➢ Cura+eve vaccina+e → Versnelling genezingsproces
4 5
1 Huid, subcu*s & oppervlakkige lymfeknopen .......................................................................................................... 3
1.1 Koudvuur, gasgangreen of maligne oedeem ................................................................................................... 3
1.2 Boutvuur .......................................................................................................................................................... 5
1.3 Dermatomycose .............................................................................................................................................. 6
2 Ademhalingsstelsel ................................................................................................................................................... 9
2.1 Bacteriële bronchopneumonie ........................................................................................................................ 9
2.2 Necrobacillose van muil, keel, neus en larynx ............................................................................................... 14
3 Oog .......................................................................................................................................................................... 15
3.1 Infec*euze keratoconjunc*vi*s .................................................................................................................... 15
4 Spijsverteringsstelsel ............................................................................................................................................... 16
4.1 E. coli .............................................................................................................................................................. 16
4.2 Enterotoxigene colibacillose .......................................................................................................................... 16
4.3 Enterohemorrhagische & enteropathogene colibacillose............................................................................. 20
4.4 Paratuberculose ............................................................................................................................................. 22
4.5 Ac*nobacillose ............................................................................................................................................... 27
4.6 Clostridium perfringens type A enterotoxaemie bij kalveren........................................................................ 28
5 Centraal zenuwstelsel ............................................................................................................................................. 30
5.1 Listeriose ........................................................................................................................................................ 30
5.2 Botulisme ....................................................................................................................................................... 34
Bacteriële en myco/sche
5.3 Tetanus .......................................................................................................................................................... 39
6 Beenderen & gewrichten ........................................................................................................................................ 40
6.1 Panari*um ..................................................................................................................................................... 40
6.2 S*nkpoot ....................................................................................................................................................... 40
6.3 Mortellaro ...................................................................................................................................................... 40
ziekten en zoönosen
6.4 Vlekziekte artri*s ........................................................................................................................................... 40
6.5 Ac*nomycose ................................................................................................................................................ 41
6.6 Purulente artri*s na een wonde .................................................................................................................... 41
7 Genitaal stelsel ........................................................................................................................................................ 42
7.1 Brucellose ...................................................................................................................................................... 42
7.2 Leptospirose .................................................................................................................................................. 46
7.3 Enzoö*sche steriliteit .................................................................................................................................... 47
7.4 Q koorts ......................................................................................................................................................... 47
7.5 Mas**s .......................................................................................................................................................... 47
7.6 Myco*sche abortus ....................................................................................................................................... 48
8 Algemene aandoeningen ........................................................................................................................................ 49
8.1 Neonatale E. coli sep*cemie ......................................................................................................................... 49
8.2 Salmonellose .................................................................................................................................................. 52
8.3 Histophilus somni infec*es ............................................................................................................................ 56
8.4 Mycoplasma bovis infec*es ........................................................................................................................... 57
8.5 Tuberculose ................................................................................................................................................... 60
8.6 Miltvuur ......................................................................................................................................................... 63 8.7
Anaplasma phagocytophilum infec*es ......................................................................................................... 65
1
,1 Huid, subcu+s & oppervlakkige lymfeknopen Pathogenese
Koudvuur, gasgangreen of maligne oedeem ➢ Mogelijks perorale opname van sporen of eventueel via tandalveolen bij tandwisseling
Defini&e en voorkomen ➢ Sporen via bloed naar organen (lever) & blijven ‘in rust’ aanwezig
➢ Wondinfec,es veroorzaakt door histotoxische (schadelijk voor weefsel) Clostridium spp. ➢ Sporen ontkiemen bij kneuzingen of kleine spierscheuringen (verlaging zuurstofspanning)
➢ Menginfec+es van meerdere bacteriële species maar Clostridia snel belangrijkste pathogenen ➢ Vermeerdering, produc,e toxines en gas → Zie koudvuur
E&ologie en epidemiologie Klinische tekens
➢ Gram-posi+eve bacteriën, strikt anaëroob & vorming sub- ➢ Zie koudvuur
terminale deformerende sporen ➢ Geen aanwijsbare verwonding
➢ Faculta,ef symbio,sch → Vrijlevend in bodem & sommige
Diagnose
species in spijsverteringsstelsel
➢ Klinische diagnose → Klinische verschijnselen zijn karakteris,ek
➢ Produc,e toxines (exotoxines) ➢ Autopsie → Aangetaste spieren donkerrood-zwart, droog, sponzig, gasbelletjes & zoete geur
➢ Kiem aantonen via isola+e (kweek bacterie) of PCR
Pathogenese
➢ Intredepoorten → Bevuilde wonde, steekwonde of navel kort na geboorte Therapie
➢ Menginfec,es met aerobe of faculta,eve anaerobe kiemen → Zuurstof verbruikt & anaeroob milieu ➢ Symptoma,sche behandeling tegen shock
ontstaat ➢ Goede & lokale wondverzorging (reinigen & desinfecteren)
➢ Behandeling met penicilline lokaal rond wonde of systemisch
➢ Clostridia sporen ontluiken in anaeroob milieu → Vermeerdering vegeta,eve Clostridia
➢ Clostridia produceren toxines en gas Bestrijding
• Celverval → Weefselnecrose ➢ Goede wondverzorging en eventueel preven,ef penicilline bij erns,ge wonden
• Verhoging permeabiliteit bloedvaten → Oedeem ➢ Vaccina,e mogelijk op risicobedrijven maar rela,ef weinig gedaan Dermatofyten zijn schimmels
• Toxinemie (toxines in bloed) → Shock & sterBe
Klinische tekens
➢ Begin stadium → Zeer pijnlijke, warme & cyano,sche zwelling
➢ Later stadium → Pijnloze, koude & zwarte zwelling met crepita,es
➢ Algemeen → Shock & sterNe
Diagnose & behandeling
➢ Klinische diagnose → Klinische verschijnselen zijn karakteris,ek
➢ Behandeling met penicilline
Boutvuur
Defini&e en voorkomen
➢ Vorm van gasgangreen veroorzaakt door Clostridium chauvoei
➢ Mogelijk bij alle zoogdieren maar herkauwers veel gevoeliger
➢ Gasgangreen in zware spiermassa’s van achterhand (‘blackleg’) zonder uitwendige verwonding
➢ Vooral dieren tussen 6 maand en 3 jaar
2 3
, Dermatomycose Diagnose
Defini&e en e&ologie ➢ Diagnose stellen op basis van letsels
➢ Aantas,ng van opp hoornhoudende lagen van huid en haren door ➢ Staalname → Contaminanten beperken, letsel reinigen met zeep & ontsmeben met ethanol
dermatofyten ➢ Staal → Haren (uibrekken), korsten (diep in korst) & huidschilfers aan randen van letsels
➢ Dermatomycose bij rund vooral door Trichophyton verrucosum ➢ Microscopie → Kera,ne verweken & sporen onder microscoop bekijken
• Groeit beter bij 37°C dan bij kamertemperatuur
(weinig gevoelig & ervaring nodig)
• Produc,e sporen
➢ Cultuur (meest betrouwbaar) → Nega,ef pas na incuba,e periode van minimaal 2 weken
Epidemiologie
➢ Vorming zeer grote aantallen sporen op plaats van schimmelontwikkeling & sporen zeer resistent in omgeving Behandeling
➢ Zoöfiele dermatofyten (obligaat symbio,sch) → Rund natuurlijke gastheer voor T. verrucosum Zoönose
➢ Zie eerder
Zoöno&sch aspect ➢ Nodige voorzorgsmaatregelen
➢ Weinig gastheer specifiek → Mens ook gevoelig
Behandeling dieren
➢ Soorten
• T. verrucosum (rund) ➢ Zelflimiterend → Spontaan herstel na 3 – 4 maand (3 weken – 9 maand)
• M. canis (zie hond en kat) ➢ Lokale behandeling met an+myco+ca topicaal (enilconazole)
• T. mentagrophytes complex (knaagdieren) • Dieren scheren
• Korsten verwijderen met harde borstel gedrenkt in an,myco,cum
Pathogenese
• Alle dieren in stal wassen met an,myco,cum (3 – 4 x wassen met telkens 3 – 4 dagen tussen)
➢ Schimmel woekert aan oppervlakkige huidlagen &
dringt haarfollikels binnen Behandeling omgeving
➢ Schimmels hydrolyseren kera,ne, beschadigen ➢ Schimmelsporen kunnen lang overleven in omgeving → Omgeving dier reinigen & ontsmeben is belangrijk
epidermis & haarfollikels → Ontstekingsreac+e ➢ Lokalen behandelen met enilconazole als spray, rookkaars of bleekwater
➢ Centrifugale groei weg van ontsteking →
Katrienenwielen / ringvuur (centraal heling & perifeer ontsteking) Vaccina&e
➢ Commerciële levend verzwakt vaccin beschikbaar
Klinische tekens
➢ Incuba,eperiode varieert tussen 1 – 6 weken ➢ Lokale nevenreac,es komen frequent voor
➢ Alopecie → Kleine, ronde & kale plekken / korstvorming → Vorming van korsten ➢ Preven+eve vaccina+e → Vermindering klinische symptomen
➢ Exsudaat → Soms purulent exsudaat onder verse korsten ➢ Cura+eve vaccina+e → Versnelling genezingsproces
4 5
