Sportmedisch Coachen 1 - Theorie
Inhoudsopgave
1. HARTFYSIOLOGIE, BLOEDSOMLOOP EN CARDIOVASCULAIRE AANDOENINGEN ........................... 3
1.1 OPBOUW EN FUNCTIE VAN HET HART .................................................................................................... 3
1.2. BLOEDDRUK EN DOORBLOEDING ....................................................................................................... 3
1.3 REGELMECHANISMEN VAN DE BLOEDDRUK ............................................................................................ 4
1.4 CORONAIRE CIRCULATIE ................................................................................................................... 4
1.5 CORONAIRE HARTZIEKTEN EN ATHEROSCLEROSE ..................................................................................... 4
1.6 ANGINA PECTORIS ........................................................................................................................... 5
1.7 MYOCARDINFARCT (HARTINFARCT) ...................................................................................................... 5
1.8 DIAGNOSTISCHE EN THERAPEUTISCHE PROCEDURES ............................................................................... 5
1.9 ANEURYSMA VAN DE AORTA ............................................................................................................... 6
1.10 BLOEDDRUK EN BEWEGING ............................................................................................................. 6
1.11 LEEFSTIJL EN RISICOFACTOREN ......................................................................................................... 6
1.12 SAMENVATTING ............................................................................................................................ 7
2. THEORETISCHE KADERS EN MODELLEN BINNEN DE SPORTKUNDE ............................................. 7
2.1 MODEL VAN POSITIEVE GEZONDHEID ................................................................................................... 7
2.2 ICF-MODEL (INTERNATIONAL CLASSIFICATION OF FUNCTIONING, DISABILITY AND HEALTH) ............................... 7
2.3 OVEREENKOMSTEN EN VERSCHILLEN TUSSEN ICF EN POSITIEVE GEZONDHEID ............................................... 8
2.4 ASE-MODEL (ATTITUDE – SOCIALE INVLOEDEN – EIGEN EFFECTIVITEIT) ........................................................ 8
2.5 HET PAD-MODEL ........................................................................................................................... 9
2.6 PRE-SCREENING EN RISICO’S BIJ BEWEGEN ........................................................................................... 9
2.7 COM-B-MODEL (CAPABILITY – OPPORTUNITY – MOTIVATION – BEHAVIOR).................................................. 11
2.8 SAMENVATTEND OVERZICHT ............................................................................................................ 11
3. INSPANNINGSFYSIOLOGIE EN BEWEEGPRINCIPES ................................................................... 12
3.1 DE RELATIE TUSSEN BELASTING EN BELASTBAARHEID .............................................................................. 12
3.2 TRAININGSPRINCIPES..................................................................................................................... 12
3.3 VEILIGHEID EN PRE-SCREENING: DE PAR-Q ........................................................................................ 13
3.4 MEETMETHODEN VOOR TRAININGSBELASTING ...................................................................................... 13
3.5 ENERGIEVERBRUIK EN CALORIEVERBRANDING ...................................................................................... 13
3.6 BEWEEGRICHTLIJNEN .................................................................................................................... 14
3.7 BEWEEGPARTICIPATIE BIJ MENSEN MET BEPERKINGEN ............................................................................. 15
3.8 GEZONDHEIDSWINST: ELKE STAP TELT ................................................................................................ 15
4. BEWEEGNORMEN EN RICHTLIJNEN IN NEDERLAND .................................................................. 16
4.1 INLEIDING ................................................................................................................................... 16
4.2 DE NEDERLANDSE NORM GEZOND BEWEGEN (NNGB) ......................................................................... 16
4.3 MATIG INTENSIEVE INSPANNING ........................................................................................................ 16
4.4 DE 10.000-STAPPENRICHTLIJN ........................................................................................................ 16
4.5 NNGB PER LEEFTIJDSGROEP ........................................................................................................... 17
4.6 GEZONDHEID VERSUS FITHEID.......................................................................................................... 17
4.7 DE FITNORM ................................................................................................................................ 17
4.8 NNGB BIJ CHRONISCHE AANDOENINGEN ........................................................................................... 17
4.9 SAMENVATTEND OVERZICHT ............................................................................................................ 18
4.10 CONCLUSIE ............................................................................................................................... 18
5. MONITOREN VAN TRAININGSBELASTING EN PRESTATIE ............................................................ 18
5.1 DOEL EN BELANG VAN TRAININGSBELASTINGMONITORING ....................................................................... 18
5.2 KERNBEGRIPPEN: BELASTING EN RESPONS .......................................................................................... 18
5.3 VORMEN VAN MONITORING ............................................................................................................. 19
1
, 5.4 COMBINEREN VAN MEETMETHODEN................................................................................................... 19
6. PRESTATIEMONITORING........................................................................................................... 19
6.1 DOEL......................................................................................................................................... 19
6.2 EISEN AAN EEN GOEDE TEST ............................................................................................................. 20
6.3 PRAKTISCHE UITVOERING ................................................................................................................ 20
7. SPIER-, BOT- EN BALANSOEFENINGEN...................................................................................... 21
8. FUNCTIONEEL TRAINEN EN MOTORISCH LEREN ....................................................................... 22
9. WERKZAME ELEMENTEN VAN INTERVENTIES ............................................................................ 23
10. PERSOONLIJKE, SOCIALE EN FYSIEKE FACTOREN ................................................................... 23
2
, 1. Hartfysiologie, bloedsomloop en cardiovasculaire
aandoeningen
1.1 Opbouw en functie van het hart
Het hart (myocard) is een holle spier die fungeert als pomp en zorgt voor de voortdurende circulatie van bloed door het
lichaam. Het hart bestaat uit twee helften:
§ De rechterharthelft, die het zuurstofarme bloed naar de longen pompt (kleine bloedsomloop of
longcirculatie).
§ De linkerharthelft, die het zuurstofrijke bloed via de aorta naar het lichaam pompt (grote bloedsomloop of
systemische circulatie).
Het tussenschot tussen beide helften heet het septum.
Elke harthelft bestaat uit een atrium (boezem) en een ventrikel (kamer).
Hartkleppen
Het hart bevat vier kleppen die zorgen voor eenrichtingsverkeer van het bloed:
§ Mitralisklep – tussen het linker atrium en ventrikel.
§ Tricuspidalisklep – tussen het rechter atrium en ventrikel.
→ Deze twee vormen samen de atrioventriculaire (AV)-kleppen, die terugstroming naar de boezems
voorkomen.
§ Aortaklep – tussen het linkerventrikel en de aorta.
§ Pulmonalisklep – tussen het rechterventrikel en de arteria pulmonalis.
→ Deze twee vormen de semilunaire kleppen, die terugstroming vanuit de slagaders verhinderen.
Bloedsomloop
De aorta is de grootste slagader van het lichaam en vervoert zuurstofrijk bloed naar alle organen en weefsels.
Zuurstofarm bloed keert via de vena cava superior (bovenste holle ader) en vena cava inferior (onderste holle ader)
terug naar het hart.
Daarna wordt dit bloed via de arteria pulmonalis (na splitsing: dextra en sinistra) naar de longen gepompt.
Na zuurstofopname stroomt het bloed via de venae pulmonales terug naar het linker atrium.
1.2. Bloeddruk en doorbloeding
De bloeddruk (RR) is de druk die het bloed uitoefent op de vaatwand. Deze druk zorgt ervoor dat het bloed blijft stromen
en weefsels continu zuurstof en voedingsstoEen ontvangen.
Hartcyclus
De hartslag bestaat uit twee fasen:
Systole: samentrekking van de kamers → hoogste druk.
Diastole: ontspanning van het hart → laagste druk.
De gemiddelde arteriële druk (MAP) bestaat uit ongeveer één derde systolische en twee derde diastolische druk.
Normaalwaarden:
120/80 mmHg = optimale bloeddruk
≥140/90 mmHg = hypertensie
≤90/60 mmHg = hypotensie
Fysiologische basis
De bloeddruk wordt bepaald door de volgende formule:
\text{Bloeddruk} = \text{Perifere weerstand} \times \text{Hartminuutvolume (CO)}
§ Perifere weerstand: tegendruk van de bloedvaten, afhankelijk van de diameter.
o Vasodilatatie → verwijding → bloeddruk daalt.
o Vasoconstrictie → vernauwing → bloeddruk stijgt.
§ Hartminuutvolume (Cardiac Output): hoeveelheid bloed die het hart per minuut rondpompt.
CO = HF \times SV
Waarbij HF = hartfrequentie en SV = slagvolume = einddiastolisch volume − eindsystolisch volume.
3
Inhoudsopgave
1. HARTFYSIOLOGIE, BLOEDSOMLOOP EN CARDIOVASCULAIRE AANDOENINGEN ........................... 3
1.1 OPBOUW EN FUNCTIE VAN HET HART .................................................................................................... 3
1.2. BLOEDDRUK EN DOORBLOEDING ....................................................................................................... 3
1.3 REGELMECHANISMEN VAN DE BLOEDDRUK ............................................................................................ 4
1.4 CORONAIRE CIRCULATIE ................................................................................................................... 4
1.5 CORONAIRE HARTZIEKTEN EN ATHEROSCLEROSE ..................................................................................... 4
1.6 ANGINA PECTORIS ........................................................................................................................... 5
1.7 MYOCARDINFARCT (HARTINFARCT) ...................................................................................................... 5
1.8 DIAGNOSTISCHE EN THERAPEUTISCHE PROCEDURES ............................................................................... 5
1.9 ANEURYSMA VAN DE AORTA ............................................................................................................... 6
1.10 BLOEDDRUK EN BEWEGING ............................................................................................................. 6
1.11 LEEFSTIJL EN RISICOFACTOREN ......................................................................................................... 6
1.12 SAMENVATTING ............................................................................................................................ 7
2. THEORETISCHE KADERS EN MODELLEN BINNEN DE SPORTKUNDE ............................................. 7
2.1 MODEL VAN POSITIEVE GEZONDHEID ................................................................................................... 7
2.2 ICF-MODEL (INTERNATIONAL CLASSIFICATION OF FUNCTIONING, DISABILITY AND HEALTH) ............................... 7
2.3 OVEREENKOMSTEN EN VERSCHILLEN TUSSEN ICF EN POSITIEVE GEZONDHEID ............................................... 8
2.4 ASE-MODEL (ATTITUDE – SOCIALE INVLOEDEN – EIGEN EFFECTIVITEIT) ........................................................ 8
2.5 HET PAD-MODEL ........................................................................................................................... 9
2.6 PRE-SCREENING EN RISICO’S BIJ BEWEGEN ........................................................................................... 9
2.7 COM-B-MODEL (CAPABILITY – OPPORTUNITY – MOTIVATION – BEHAVIOR).................................................. 11
2.8 SAMENVATTEND OVERZICHT ............................................................................................................ 11
3. INSPANNINGSFYSIOLOGIE EN BEWEEGPRINCIPES ................................................................... 12
3.1 DE RELATIE TUSSEN BELASTING EN BELASTBAARHEID .............................................................................. 12
3.2 TRAININGSPRINCIPES..................................................................................................................... 12
3.3 VEILIGHEID EN PRE-SCREENING: DE PAR-Q ........................................................................................ 13
3.4 MEETMETHODEN VOOR TRAININGSBELASTING ...................................................................................... 13
3.5 ENERGIEVERBRUIK EN CALORIEVERBRANDING ...................................................................................... 13
3.6 BEWEEGRICHTLIJNEN .................................................................................................................... 14
3.7 BEWEEGPARTICIPATIE BIJ MENSEN MET BEPERKINGEN ............................................................................. 15
3.8 GEZONDHEIDSWINST: ELKE STAP TELT ................................................................................................ 15
4. BEWEEGNORMEN EN RICHTLIJNEN IN NEDERLAND .................................................................. 16
4.1 INLEIDING ................................................................................................................................... 16
4.2 DE NEDERLANDSE NORM GEZOND BEWEGEN (NNGB) ......................................................................... 16
4.3 MATIG INTENSIEVE INSPANNING ........................................................................................................ 16
4.4 DE 10.000-STAPPENRICHTLIJN ........................................................................................................ 16
4.5 NNGB PER LEEFTIJDSGROEP ........................................................................................................... 17
4.6 GEZONDHEID VERSUS FITHEID.......................................................................................................... 17
4.7 DE FITNORM ................................................................................................................................ 17
4.8 NNGB BIJ CHRONISCHE AANDOENINGEN ........................................................................................... 17
4.9 SAMENVATTEND OVERZICHT ............................................................................................................ 18
4.10 CONCLUSIE ............................................................................................................................... 18
5. MONITOREN VAN TRAININGSBELASTING EN PRESTATIE ............................................................ 18
5.1 DOEL EN BELANG VAN TRAININGSBELASTINGMONITORING ....................................................................... 18
5.2 KERNBEGRIPPEN: BELASTING EN RESPONS .......................................................................................... 18
5.3 VORMEN VAN MONITORING ............................................................................................................. 19
1
, 5.4 COMBINEREN VAN MEETMETHODEN................................................................................................... 19
6. PRESTATIEMONITORING........................................................................................................... 19
6.1 DOEL......................................................................................................................................... 19
6.2 EISEN AAN EEN GOEDE TEST ............................................................................................................. 20
6.3 PRAKTISCHE UITVOERING ................................................................................................................ 20
7. SPIER-, BOT- EN BALANSOEFENINGEN...................................................................................... 21
8. FUNCTIONEEL TRAINEN EN MOTORISCH LEREN ....................................................................... 22
9. WERKZAME ELEMENTEN VAN INTERVENTIES ............................................................................ 23
10. PERSOONLIJKE, SOCIALE EN FYSIEKE FACTOREN ................................................................... 23
2
, 1. Hartfysiologie, bloedsomloop en cardiovasculaire
aandoeningen
1.1 Opbouw en functie van het hart
Het hart (myocard) is een holle spier die fungeert als pomp en zorgt voor de voortdurende circulatie van bloed door het
lichaam. Het hart bestaat uit twee helften:
§ De rechterharthelft, die het zuurstofarme bloed naar de longen pompt (kleine bloedsomloop of
longcirculatie).
§ De linkerharthelft, die het zuurstofrijke bloed via de aorta naar het lichaam pompt (grote bloedsomloop of
systemische circulatie).
Het tussenschot tussen beide helften heet het septum.
Elke harthelft bestaat uit een atrium (boezem) en een ventrikel (kamer).
Hartkleppen
Het hart bevat vier kleppen die zorgen voor eenrichtingsverkeer van het bloed:
§ Mitralisklep – tussen het linker atrium en ventrikel.
§ Tricuspidalisklep – tussen het rechter atrium en ventrikel.
→ Deze twee vormen samen de atrioventriculaire (AV)-kleppen, die terugstroming naar de boezems
voorkomen.
§ Aortaklep – tussen het linkerventrikel en de aorta.
§ Pulmonalisklep – tussen het rechterventrikel en de arteria pulmonalis.
→ Deze twee vormen de semilunaire kleppen, die terugstroming vanuit de slagaders verhinderen.
Bloedsomloop
De aorta is de grootste slagader van het lichaam en vervoert zuurstofrijk bloed naar alle organen en weefsels.
Zuurstofarm bloed keert via de vena cava superior (bovenste holle ader) en vena cava inferior (onderste holle ader)
terug naar het hart.
Daarna wordt dit bloed via de arteria pulmonalis (na splitsing: dextra en sinistra) naar de longen gepompt.
Na zuurstofopname stroomt het bloed via de venae pulmonales terug naar het linker atrium.
1.2. Bloeddruk en doorbloeding
De bloeddruk (RR) is de druk die het bloed uitoefent op de vaatwand. Deze druk zorgt ervoor dat het bloed blijft stromen
en weefsels continu zuurstof en voedingsstoEen ontvangen.
Hartcyclus
De hartslag bestaat uit twee fasen:
Systole: samentrekking van de kamers → hoogste druk.
Diastole: ontspanning van het hart → laagste druk.
De gemiddelde arteriële druk (MAP) bestaat uit ongeveer één derde systolische en twee derde diastolische druk.
Normaalwaarden:
120/80 mmHg = optimale bloeddruk
≥140/90 mmHg = hypertensie
≤90/60 mmHg = hypotensie
Fysiologische basis
De bloeddruk wordt bepaald door de volgende formule:
\text{Bloeddruk} = \text{Perifere weerstand} \times \text{Hartminuutvolume (CO)}
§ Perifere weerstand: tegendruk van de bloedvaten, afhankelijk van de diameter.
o Vasodilatatie → verwijding → bloeddruk daalt.
o Vasoconstrictie → vernauwing → bloeddruk stijgt.
§ Hartminuutvolume (Cardiac Output): hoeveelheid bloed die het hart per minuut rondpompt.
CO = HF \times SV
Waarbij HF = hartfrequentie en SV = slagvolume = einddiastolisch volume − eindsystolisch volume.
3
