Samenvatting - Inleiding tot de Griekse en Romeinse archeologie en kunst (A003302)

lOMoAR cPSD| 18956594




Geschiedenis van de Griekse en Romeinse archeologie en
kunst

Prof. Roald Docter
Prof. Sadi Maréchal
Lic. Sophie Dralans

,Louise Marie De Gent Ba2 Geschiedenis




Deel 1: Griekse archeologie en kunst................................................................................................................................ 5
1. Griekenland ............................................................................................................................................................... 5
2. Minoisch Griekenland ............................................................................................................................................... 5
Chronologie ............................................................................................................................................................... 5
Schrift ........................................................................................................................................................................ 6
Cultuur ....................................................................................................................................................................... 6
Het Paleis van Minos ................................................................................................................................................. 6
Overige paleizen ........................................................................................................................................................ 9
Dorpje op Terra met Muurschilderingen ................................................................................................................ 10
Ondergang van paleizen.......................................................................................................................................... 11
3. Myceens Griekenland.............................................................................................................................................. 11
Chronologie ............................................................................................................................................................. 12
Mykene.................................................................................................................................................................... 12
Verwoesting van paleizen ....................................................................................................................................... 16
Chronologie ............................................................................................................................................................. 16
Dark Ages................................................................................................................................................................. 17
Geometrisch Griekenland ....................................................................................................................................... 18
5. Achtste- tot zesde-eeuws Griekenland (vanaf nu wordt het leuk guys) ................................................................. 18
Chronologie ............................................................................................................................................................. 19
Ceramiek ................................................................................................................................................................. 20
Beeldhouwkunst...................................................................................................................................................... 22
Bronssculptuur ........................................................................................................................................................ 22
Steensculptuur ........................................................................................................................................................ 23
Tempels ................................................................................................................................................................... 23
Chronologie ............................................................................................................................................................. 26
Metoopplaat van steen ........................................................................................................................................... 27
Thermon in Aetolië.................................................................................................................................................. 27
Aigina ....................................................................................................................................................................... 28
Losstaande Archaïsche beelden .............................................................................................................................. 29
Aardewerk: vormen ................................................................................................................................................ 31
7. Klassiek Griekenland ............................................................................................................................................... 33
Historische context van Athene .............................................................................................................................. 33
Chronologie ............................................................................................................................................................. 33
Keramiek ................................................................................................................................................................. 34
Theater .................................................................................................................................................................... 35
2

, lOMoAR cPSD| 18956594




Sculptuur ................................................................................................................................................................. 35
Tempels ................................................................................................................................................................... 37
8. Hellenistisch Griekeland .......................................................................................................................................... 40
Sculptuur ................................................................................................................................................................. 40
Deel 2: Etruskische archeologie en kunst ....................................................................................................................... 42
1. Inleiding ................................................................................................................................................................... 42
Pre-etruskische / villanova periode: 900-720 v.C. .................................................................................................. 45
Orientaliserende periode: 720-580 v.C. .................................................................................................................. 46
Archaïsche periode (580-480 v.C.) .......................................................................................................................... 48
Klassieke periode (480-320 v.C.) ............................................................................................................................. 53
Hellenistische periode & definitief verval (320-27 v.C.) ......................................................................................... 56
Deel 3: Romeinse archeologie en kunst .......................................................................................................................... 58
Chronologie ............................................................................................................................................................. 60
Algemene kenmerken van Romeinse kunst ............................................................................................................ 60
Invloeden................................................................................................................................................................. 61
1. Romeinse architectuur ............................................................................................................................................ 62
Algemene kenmerken van de architectuur............................................................................................................. 62
Vroege ontwikkelingen ........................................................................................................................................... 63
Grote tendensen ..................................................................................................................................................... 64
Bouworden en decoraties ....................................................................................................................................... 64
Bouwmaterialen en bouwtechnieken ..................................................................................................................... 66
Ontwerp & algemene evolutie ................................................................................................................................ 70
Gebouwtypes .......................................................................................................................................................... 74
2. Stadsplanning .......................................................................................................................................................... 79
3. Beeldhouwkunst...................................................................................................................................................... 79
Vroege tendensen ................................................................................................................................................... 79
Algemene kenmerken ............................................................................................................................................. 81
Portretkunst ............................................................................................................................................................ 81
Historisch reliëf ....................................................................................................................................................... 89
Grafkunst ................................................................................................................................................................. 97
Bronssculpturen .................................................................................................................................................... 102
4. Schilderkunst ......................................................................................................................................................... 103
Vroege ontwikkeling ............................................................................................................................................. 104
Latere ontwikkelingen: decoratiestijlen van de 2de tot de 4de eeuw n.C. ............................................................. 113
5. Mozaiekkunst ........................................................................................................................................................ 115
Invloed en vroege ontwikkeling ............................................................................................................................ 115

3

,Louise Marie De Gent Ba2 Geschiedenis


Laat-republikeinse mozaïeken op het Italisch Schiereiland .................................................................................. 118
Keizertijd op het Italisch schiereiland ................................................................................................................... 119
Late oudheid.......................................................................................................................................................... 119
Mozaiekkunst in de provincies .............................................................................................................................. 120
Opus sectile ........................................................................................................................................................... 124




4

, lOMoAR cPSD| 18956594




Deel 1: Griekse archeologie en kunst
1. Griekenland
‘Typisch mediterraan landschap’

 Terrasbouw vanaf de bronstijd vr het gebruik v landbouweconommie
o Stockeren v water & vasthouden v grond in “ribbeltjes” op het landschap
 Agrarische trias
o 3 producten die vanaf de bronstijd belangrijkste bestaansmiddelen van de landbouw waren
 Olijfbouw, wijnbouw, graanbouw
 Veeproducten
o Geit, schaap, varken, rund
o Mens, rund, schaap, geit, varken
 Rivieren
o Zeer weinig, vooral winterrivieren  vloeien tijdens de winter, drogen op tijdens de zomer
o Enige die heel het jaar door stroomt  Peineios (Pinios) rivier
 Vervoer
o Ezel en kar  trager dr slingerende paden maar wel het populairste
o Snelst via schip


2. Minoisch Griekenland
Griekenland had vier grote paleiscomplexen in het midden en oosten v Kreta  Knossos, Mallia, Kato Zakro en
Phaistos
Chronologie
 Heel lang was de chronologie doorgaans Vroeg Minoïsch, Midden Minoïsch, Laat Minoïsch  te abstract,
wordt nu voornamelijk gebruikt voor de datering v aardewerk, ceramiek
 Biers’ chronologisch systeem
o Pre-Paleisperiode: 3000-2000 vot
 Men begint na werken met steen te werken met metalen  snelle ontwikkelingen in kort tijd
mbt kunst + overzeese contacten
o Oude-Paleisperiode: 2000-1700 vot
 Verscheidende artistieke stijlen in cultuur (zowel buitenlandse invloed als eigen uitvinding) te
zien in grote paleizen  aardbeving in 1700  veel herbouwen
 Akrotiri uitbarsting 1600-1510 vot
o Nieuwe Paleisperiode: 1700-1380 vot
 Grootste en rijkste periode, weinig verandering in cultuur
o Post-Paleisperiode: 1380-1100 vot
 Ontdekking v nieuwe thema’s in kunst + nieuwe stijl aardewerk
 Nieuwste chronologie
o Pre-Palatiaal: 2650-1900 vot
o Proto-Palatiaal: 1900-1700 vot
o Neo-Palatiaal: 1700-1430 vot
o Einde Palatiaal: 1430-1360 vot
o Post-Palatiaal: 1360-1190 vot
o Subminoïsch: 1190-1070 vot




5

,Louise Marie De Gent Ba2 Geschiedenis


Schrift
 Linear A: gesimplificeerde hierogliefen, nieuwe paleisperiode
 Linear B: laatste paleisdagen, vooral lijsten v voorraden/militaire lijsten, bewijs v de laatste dagen v Knossos,
complexe/hoog beschaafde samenleving & administratie van deze cultuur
o Schrift vooral op kleitabletjes  werden gebakken toen het paleis v Minos in brand stond




Cultuur
 Godsdienst
o Nadruk op vruchtbaarheid/vrouwelijkheid & de moedergodin met haar aanbidders, bepaalde dieren
(stieren!) van belang, heilige bomen & vogels, demonen…
 Muurtekeningen  buitenlandse contacten
 Kunst
o Zeer belangrijk
o Vaak beeltenissen van de natuur
o Minitiatuurkunst
 Architectuur
o Platte dakken
o Veel lichttunnels om licht te krijgen in diepere kamers
o Badkamerplaatsen
o Gangen, trappenhallen
 Aardewerkstijlen
o Kamares-stijl (Oude Paleisperiode) = dunwandig, licht, elegant
o Marine stijl (Nieuwe Paleisperiode) = octopusdecoratie, levendig, asymmetrisch


Het Paleis van Minos




 Ontdekt dr hobby-archeoloog Minos Kalokairinos
o Expeditie werd stopgezet, tot Arthur Evans toestemming kreeg tot verdere opgravingen
6

, lOMoAR cPSD| 18956594




o Evans vond een paleis met indrukwekkend grondplan + heeft 39j gegraven & gerestaureerd
 Bekende legende
o Koning Minos wil aan zijn vrouw bewijzen dat hij goddelijk is en vraagt Poseidon om een stier die hij
kan offeren. In plaats van hem te offeren, houdt hij de stier bij, wat Poseidon boos maakt. Pasiphaë
wordt verliefd op de stier en daaruit volgt een minotaurus baby die vervolgens wordt opgesloten in
een labyrinth. Theseus doodt de stier na het vallen van vele slachtoffers
o Koning Minos regeerde over de zeeën, maar het paleis lag toch 5 km landinwaarts
 Thalassocratie = maatschappij die macht op zee had of dit nastreefde
 Minos noemde het een paleis  eerder een paleiscomplex met veel functies
o Economisch, religieus, administratief… Aldus niet enkel residentie koning
o Vgl. vaticaanstad
 Post and lintel systeem = verticale palen om horizontale balken te laten ondersteunen
o Houten skelet, stenen uitbouw
 Structuur van een groot paleis
o Centraal punt + rechthoekig plein waarrond gebouwen stonden  dé plek vr processies, religieuze
rituelen
 Stratigrafie bij opgravingen onder Westhof (opeenvolging v lagen) waardoor de ontwikkeling v de site
zichtbaar is
o Neolitisch (verder gebouwd op restanten v neolitische nederzetting)  VMI  MMI  LMI
 Verwoest in 1360


Toegangswegen
 Vanuit het Noord-Westen ‘Royal Road’ (ceremonieel)
o Verhoogde weg, heeft de schijn van een processieweg (onderweg is er een tribune)
o In het midden een verhoging om modder en uitwerpselen te vermijden
 Westhof
o Officiële toegangsweg
o Magazijnen aan het Westfront
 Voorraadpotten olie en azijn (pitos = grote opslagpotten)
 Smalle kamertjes die grote productie v landbouw herbergen
 Paleis bewaarde, bewerkte en distributeerde landbouwgoederen uit de omgeving
o Administratieve toegang vr het aanvoer v goederen
 Vanuit het Zuiden (diplomatiek)
o Over een aquaduct en vallei
 Monumentale toegangspoorten (propyleeën)
o Plek waar mensen dure cadeaus brachten zoals kristallen, vazen, edelstenen…


Piano Nobile (westvleugel)
 Officieel gedeelte v het paleis waar gasten werden ontvangen & bijeenkomsten werden gehouden


Troonzaal (westvleugel)
 Troon heeft langs weerszijden afbeeldingen v fabeldieren (antithetisch) & bankjes
 Zwarte zuilen
 Uitzicht op schaft vr lucht & licht = lustral basin




7

, Louise Marie De Gent Ba2 Geschiedenis




Oostvleugel
 Resten v residenties gevonden  woonfuncties
 Ruimtes zijn an sich goed gereconstrueerd dr Evans, muurschilderingen niet (hoorden eigenlijk op de vloer
van de bovenverdieping en niet bovenaan de muur)
 ‘Queens Appartments’
o Evans noemde dit zo omdat er volgens hem een klein kamertje aan vasthing (vermoedelijk
badkamer)  heeft een bad gereconstrueerd dat niet zozeer in de kamer was maar wel dichtbij als
een soort gat in de grond met een putje
 Hall of the double axes
o < decoratiess met dubbelbijlen & achtvormige schilden vanuit militaire of rituele context
o Te bereiken na grote trappenhal
o Lager dan troonzaal  meer ondergronds
o Één van de woonvertrekken in het paleis, vooral gebruikt in de zomer dr koele temperatuur (meer
ondergronds)
o Pier-and-door-partition
 Speciale deuropening die je kon openzetten om luchtstroming te creëren  ventilatie, lucht,
temperatuurbeheersing
 In de winter draagbare vuurpotten om te verwarmen


Kunst in het paleis van Knossos
 Men schilderde ofwel natuurzaken ofwel leven aan het hof/religieuze dingen
o Vliegende vissen, dolfijnen, stierengevechten met dynamiek
o Processies, hofleven
 Voornamelijk op vlakke oppervlaktes, maar ook reliefschilderingen

“Bull vaulting fresco”
 Mannen w in Griekse kunst standaard donker afgebeeld
want zij werkten & liepen vooral buiten
 Vrouwen wit want zij waren altijd thuis & het was een
schoonheidsideaal
 Huid v de stier is gevlekt
 Vrouwen dragen geen plooijurk want het is niet praktisch
om acrobatiek te doen




8