Organisatie van de hulpverlening
Inhoud:
Contextualisering.........................................................................................2
De bestuurlijke organisatie van het zorg- en welzijnsbeleid in Vlaanderen
...................................................................................................................20
De integrale hulpverlening.........................................................................37
Beleid en ondersteuning voor mensen met een handicap.........................69
Beleid en ondersteuning in de Geestelijke gezondheidszorg (GGZ)...........96
Ouderenzorg............................................................................................113
Gedwongen hulpverlening.......................................................................126
Transities: Schakelmomenten in en verlaten van de hulpverlening: De BJB
(bijzondere jeugdbijstand) als exemplarisch voorbeeld...........................147
Trends en uitdagingen..............................................................................161
,Contextualisering
Leerdoelen:
- De organisatie van de hulpverlening kunnen definiëren
(conceptafbakening)
- Historische sleutelmomenten in de hulpverlening kunnen
benoemen
- Inzicht hebben in de werking en types van de verzorgingsstaat
- De rol van actoren in de bestuurlijke organisatie begrijpen
Conceptafbakening
Waarom aandacht voor de organisatie van de hulpverlening?
De mythe van de “individuele hulpverlener”= Hulpverlening is geen solo-
actie. Wat een hulpverlener doet, wordt altijd mee bepaald door collega’s,
regels, beleid, middelen en cultuur.
Hulpverlening is geen eiland = Ze staat nooit los van de organisatie of
de maatschappij. Beslissingen en handelen zijn ingebed in een groter
geheel.
Inbedding in ‘systemen’ = Een organisatie is een systeem:
verschillende onderdelen (mensen, procedures, structuren) die met
elkaar verbonden zijn en samen een doel nastreven. Veranderingen
op één plek hebben effect elders.
Belang van contextualisering
o In de tijd: hulpverlening evolueert historisch (andere normen,
inzichten, wetten).
o In de plaats: ze gebeurt binnen een bredere
maatschappelijke context (cultuur, beleid, economie).
Basis voor reflectie = Je kijkt niet alleen naar wat je doet, maar ook
naar wat je niet doet en waarom. Dat helpt om bewuster, kritischer
en professioneler te handelen.
Een definitie van organisatie van de hulpverlening: “health
system”
Definitie ‘health system’ (WHO)
A health system is the sum total of all organizations, institutions and
resources whose primary purpose is to impove health (and wellbeing).
Belangrijk onderscheid:
- Health system = breed begrip. Het gaat niet alleen over de zorg
die effectief wordt aangeboden, maar ook over de sociale en
, economische factoren die bepalen of mensen hulp nodig
hebben en toegang krijgen tot zorg
(bv. armoede, opleiding, werk, huisvesting).
- Health care system = enger begrip. Focus op de concrete zorg
en diensten die geleverd worden (artsen, ziekenhuizen, therapie,
hulpverlening).
Een definitie (2)
Organisatie van de hulpverlening = Het geheel van maatschappelijke
inspanningen, al dan niet georganiseerd, privaat of publiek die (een
aspect van) de gezondheid of het welzijn van burgers trachten te
bevorderen (preventie) of te garanderen (curatie en rehabilitatie of
herstel) door maatregelen of diensten te verstrekken en te financieren.
Kan niet los gezien worden van het systeem waarin die hulpverlening tot
stand komt. (Donev, Kovacic & Lasser, 2013)
Een gezondheidssysteem (health system)
Een gezondheidssysteem bestaat volgens de WHO uit 6 samenhangende
bouwblokken. Samen bepalen ze hoe goed zorg werkt.
1. Aanbod van zorg (Service delivery): De manier waarop zorg wordt
georganiseerd en aangeboden: toegankelijk, kwaliteitsvol, continu
en afgestemd op noden.
2. Het personeel (health workforce): Alle zorg- en hulpverleners:
voldoende in aantal, goed opgeleid, gemotiveerd en juist ingezet.
3. Informatie: Gegevens over gezondheid, zorggebruik en kwaliteit (bv.
dossiers, statistieken, monitoring) die nodig zijn voor beslissingen en
beleid.
4. (Medische) producten, vaccins en technologie: Beschikbaarheid en
correcte inzet van geneesmiddelen, hulpmiddelen, vaccins en
medische technologie.
5. Financiering: Hoe zorg wordt betaald: voldoende middelen,
betaalbaarheid voor de gebruiker en eerlijke verdeling van kosten.
6. Leadership and governance: Sturing, beleid, regelgeving en toezicht:
wie beslist wat, en op basis van welke waarden en doelen.
doelen en functies van een gezondheidssysteem:
Algemeen doel: Het gezondheidssysteem heeft als hoofddoel de
gezondheid van de bevolking te verbeteren, in te spelen op de behoeften
van de bevolking op dit vlak, bescherming te bieden tegen risico’s die
samenhangen met een slechte gezondheid (bv financieel) en dit zo
efficiënt mogelijk te doen
, Elk bouwblok vervult een functie om tot dit doel bij te dragen, door
specifieke subdoelen te verwezelijken:
1. Het zorg aanbod moet:
a. Omvattend (comprehensive) zijn: alle nodige vormen van
zorg omvatten.
b. Passend (appropriate) zijn: aansluiten bij de noden van de
doelgroep.
c. Toegankelijk zijn: fysiek, financieel en organisatorisch
bereikbaar.
2. Health workforce (personeel): Dit bouwblok focust op de mensen die
zorg organiseren en verlenen:
a. beschikken over voldoende kennis en vaardigheden,
b. zijn gemotiveerd en tonen inzet,
c. zijn correct verdeeld en inzetbaar binnen het systeem.
3. Information (gezondheidsinformatie):
a. Er is een goed uitgewerkt gezondheidsinformatiesysteem dat
de basis vormt voor de besluitvorming. Dit systeem heeft 4
sleutelfuncties:
i. Gegevens of data genereren
ii. Verzamelen en samenvoegen
iii. Analyseren en samenvatten
iv. Communiceren
4. Medische producten, vaccins en technologie
a. Equity: er is eerlijke toegang tot essentiële producten en
diensten, vaccins en technologieën die kwaliteitsvol zijn,
veilig, doeltreffend en kosteneffectief
5. Financiering: Hier draait het om:
a. het vrijmaken van voldoende financiële middelen,
b. juiste financiële prikkels voor hulp- en zorgverleners,
c. ervoor zorgen dat iedereen toegang heeft tot effectieve
zorg, zonder financiële drempels.
6. Leadership & governance (sturing en beleid)
a. Er is een nationaal (of regionaal) beleid, er zijn normen,
richtlijnen en voorschriften die het beleid ondersteunen en een
evidence-based selectie van geneesmiddelen, vaccins,
werkwijzen en technologieën volgens internationale normen
omvatten (inclusief prijsafspraken)
Een gezondheidssysteem: een complex kluwen
Een gezondheidssysteem is geen strak afgelijnd geheel, maar een
complex en historisch gegroeid netwerk van actoren, regels en
praktijken.
Inhoud:
Contextualisering.........................................................................................2
De bestuurlijke organisatie van het zorg- en welzijnsbeleid in Vlaanderen
...................................................................................................................20
De integrale hulpverlening.........................................................................37
Beleid en ondersteuning voor mensen met een handicap.........................69
Beleid en ondersteuning in de Geestelijke gezondheidszorg (GGZ)...........96
Ouderenzorg............................................................................................113
Gedwongen hulpverlening.......................................................................126
Transities: Schakelmomenten in en verlaten van de hulpverlening: De BJB
(bijzondere jeugdbijstand) als exemplarisch voorbeeld...........................147
Trends en uitdagingen..............................................................................161
,Contextualisering
Leerdoelen:
- De organisatie van de hulpverlening kunnen definiëren
(conceptafbakening)
- Historische sleutelmomenten in de hulpverlening kunnen
benoemen
- Inzicht hebben in de werking en types van de verzorgingsstaat
- De rol van actoren in de bestuurlijke organisatie begrijpen
Conceptafbakening
Waarom aandacht voor de organisatie van de hulpverlening?
De mythe van de “individuele hulpverlener”= Hulpverlening is geen solo-
actie. Wat een hulpverlener doet, wordt altijd mee bepaald door collega’s,
regels, beleid, middelen en cultuur.
Hulpverlening is geen eiland = Ze staat nooit los van de organisatie of
de maatschappij. Beslissingen en handelen zijn ingebed in een groter
geheel.
Inbedding in ‘systemen’ = Een organisatie is een systeem:
verschillende onderdelen (mensen, procedures, structuren) die met
elkaar verbonden zijn en samen een doel nastreven. Veranderingen
op één plek hebben effect elders.
Belang van contextualisering
o In de tijd: hulpverlening evolueert historisch (andere normen,
inzichten, wetten).
o In de plaats: ze gebeurt binnen een bredere
maatschappelijke context (cultuur, beleid, economie).
Basis voor reflectie = Je kijkt niet alleen naar wat je doet, maar ook
naar wat je niet doet en waarom. Dat helpt om bewuster, kritischer
en professioneler te handelen.
Een definitie van organisatie van de hulpverlening: “health
system”
Definitie ‘health system’ (WHO)
A health system is the sum total of all organizations, institutions and
resources whose primary purpose is to impove health (and wellbeing).
Belangrijk onderscheid:
- Health system = breed begrip. Het gaat niet alleen over de zorg
die effectief wordt aangeboden, maar ook over de sociale en
, economische factoren die bepalen of mensen hulp nodig
hebben en toegang krijgen tot zorg
(bv. armoede, opleiding, werk, huisvesting).
- Health care system = enger begrip. Focus op de concrete zorg
en diensten die geleverd worden (artsen, ziekenhuizen, therapie,
hulpverlening).
Een definitie (2)
Organisatie van de hulpverlening = Het geheel van maatschappelijke
inspanningen, al dan niet georganiseerd, privaat of publiek die (een
aspect van) de gezondheid of het welzijn van burgers trachten te
bevorderen (preventie) of te garanderen (curatie en rehabilitatie of
herstel) door maatregelen of diensten te verstrekken en te financieren.
Kan niet los gezien worden van het systeem waarin die hulpverlening tot
stand komt. (Donev, Kovacic & Lasser, 2013)
Een gezondheidssysteem (health system)
Een gezondheidssysteem bestaat volgens de WHO uit 6 samenhangende
bouwblokken. Samen bepalen ze hoe goed zorg werkt.
1. Aanbod van zorg (Service delivery): De manier waarop zorg wordt
georganiseerd en aangeboden: toegankelijk, kwaliteitsvol, continu
en afgestemd op noden.
2. Het personeel (health workforce): Alle zorg- en hulpverleners:
voldoende in aantal, goed opgeleid, gemotiveerd en juist ingezet.
3. Informatie: Gegevens over gezondheid, zorggebruik en kwaliteit (bv.
dossiers, statistieken, monitoring) die nodig zijn voor beslissingen en
beleid.
4. (Medische) producten, vaccins en technologie: Beschikbaarheid en
correcte inzet van geneesmiddelen, hulpmiddelen, vaccins en
medische technologie.
5. Financiering: Hoe zorg wordt betaald: voldoende middelen,
betaalbaarheid voor de gebruiker en eerlijke verdeling van kosten.
6. Leadership and governance: Sturing, beleid, regelgeving en toezicht:
wie beslist wat, en op basis van welke waarden en doelen.
doelen en functies van een gezondheidssysteem:
Algemeen doel: Het gezondheidssysteem heeft als hoofddoel de
gezondheid van de bevolking te verbeteren, in te spelen op de behoeften
van de bevolking op dit vlak, bescherming te bieden tegen risico’s die
samenhangen met een slechte gezondheid (bv financieel) en dit zo
efficiënt mogelijk te doen
, Elk bouwblok vervult een functie om tot dit doel bij te dragen, door
specifieke subdoelen te verwezelijken:
1. Het zorg aanbod moet:
a. Omvattend (comprehensive) zijn: alle nodige vormen van
zorg omvatten.
b. Passend (appropriate) zijn: aansluiten bij de noden van de
doelgroep.
c. Toegankelijk zijn: fysiek, financieel en organisatorisch
bereikbaar.
2. Health workforce (personeel): Dit bouwblok focust op de mensen die
zorg organiseren en verlenen:
a. beschikken over voldoende kennis en vaardigheden,
b. zijn gemotiveerd en tonen inzet,
c. zijn correct verdeeld en inzetbaar binnen het systeem.
3. Information (gezondheidsinformatie):
a. Er is een goed uitgewerkt gezondheidsinformatiesysteem dat
de basis vormt voor de besluitvorming. Dit systeem heeft 4
sleutelfuncties:
i. Gegevens of data genereren
ii. Verzamelen en samenvoegen
iii. Analyseren en samenvatten
iv. Communiceren
4. Medische producten, vaccins en technologie
a. Equity: er is eerlijke toegang tot essentiële producten en
diensten, vaccins en technologieën die kwaliteitsvol zijn,
veilig, doeltreffend en kosteneffectief
5. Financiering: Hier draait het om:
a. het vrijmaken van voldoende financiële middelen,
b. juiste financiële prikkels voor hulp- en zorgverleners,
c. ervoor zorgen dat iedereen toegang heeft tot effectieve
zorg, zonder financiële drempels.
6. Leadership & governance (sturing en beleid)
a. Er is een nationaal (of regionaal) beleid, er zijn normen,
richtlijnen en voorschriften die het beleid ondersteunen en een
evidence-based selectie van geneesmiddelen, vaccins,
werkwijzen en technologieën volgens internationale normen
omvatten (inclusief prijsafspraken)
Een gezondheidssysteem: een complex kluwen
Een gezondheidssysteem is geen strak afgelijnd geheel, maar een
complex en historisch gegroeid netwerk van actoren, regels en
praktijken.
