✏️
7 - Relaties met leeftijdsgenoten
Social Development H8
Literatuur
Berns H8
Theorie
Ontwikkeling
Sociometrische status
Peer invloed
Individuele verschillen → peer ervaringen
Peer ervaringen → individuele verschillen
Interactie individuele verschillen en peer ervaringen
Theorie
Psychoanalytische theorie (Blos) - Jongeren willen zich losmaken van ouders om onafhankelijk te worden.
Leeftijdsgenoten zijn een verlengstuk van ouder-kind relatie en bieden mogelijkheden om te experimenteren.
Sullivan’s theorie - Relaties met peers zijn belangrijk voor het gevoel van welzijn (van hetzelfde geslacht heten
chumships).
Symbolic interactionist theory (Mead) - Identiteit ontstaat door interactie met peers. Mensen definiëren
zichzelf op basis van hoe anderen hen zien.
Cognitieve ontwikkelingstheorie (Piaget) - Kinderen construeren actief kennis door interactie met hun
omgeving. Relaties met peers zijn gebalanceerd, egalitair en horizontaal, en daardoor anders dan die met
ouders. Meningsverschillen tussen peers zorgen voor het vergroten van kennis.
Zone van proximale ontwikkeling (Vygotsky) - Anderen helpen je om dingen te kunnen die je zelfstandig niet
had gekund. Dit kan ook door peers gedaan worden. Belang van sociale interactie.
Sociale leertheorie (Bandura & Walters) - Kinderen kunnen gedrag leren door observatie en imitatie. Dit kan
ook bij peers. Kinderen zien bekrachtiging en straffen door peers en op basis daarvan bepalen ze of zij ook
dat gedrag willen laten zien. Met sociaal adequaat gedrag ontwikkel je positieve relaties, sociaal inadequaat
gedrag leidt tot afwijzingen door peers.
Verschil mening Piaget en Vygotsky: Piaget stelt dat peers leren door conflict, Vygotsky stelt dat peers juist leren
door coöperatief te zijn.
Ontwikkeling
Niveaus van sociale complexiteit (Hinde): Individuen, interacties, relaties, groepen.
Midden kindertijd en
Kindertijd Adolescentie
preadolescentie
Toename sociale interactie en
Frequenter, complexer, Toename tijd spenderen met
sociale vaardigheden
communicatie, compromissen, peers
Interacties Verbale en relationele agressie
exploratie, toename sociaal en Minder ouderlijke begeleiding en
Acceptatie peergroep
agressief gedrag. controle
Pesten en gepest worden
Kinderen opzoeken die gelijk zijn, Zelfidentiteit
Drie fases van relaties (Bigelow)
one-way assistance (doet de Meer met peers dan met ouders
Perspectief-nemen
ander wat de ene wilt dat de ander Intimate, mutually shared
Relaties Two-way, fair-weather
doet), positieve sociale relationships
cooperation (geven en nemen,
uitwisselingen, wederkerigheid, Autonomous, interdependent
dezelfde interesse delen).
conflicten/vijandigheid. friendships
7 - Relaties met leeftijdsgenoten 1
, Midden kindertijd en
Kindertijd Adolescentie
preadolescentie
Degrouping
Sociale dominantie (dyadic
Integratie van geslachten
dominance=één op één
Organisatie van crowds
dominantie, dominance Populariteitshiërarchieën
Groepen (subculturen)
hierarchies=de volledige Ontwikkeling van cliques
Gedrag of dispositionele
dominantie in een groep),
eigenschappen
dominantie over objecten.
Peer invloed
Drie fases van relaties (Bigelow)
1. Reward-cost fase (7-8): Je bent vrienden met iemand, omdat je er voordelen bij hebt.
a. Bv: Je wilt vrienden worden met iemand omdat hij een zwembad in de tuin heeft en je dan lekker kan
zwemmen.
2. Normative stage (10-11): Je bent vrienden met iemand, omdat je dezelfde normen en waarden hebt.
a. Bv: Je vind allebei vertrouwen en eerlijkheid binnen de vriendschap belangrijk.
3. Empathetic stage (12-13): Je bent vrienden met iemand, omdat je empathie voelt voor elkaar en persoonlijke
verhalen deelt.
Sociometrische status
Sociometrische status - De sociale positie van een individu binnen een groep, gemeten naar hoe geliefd of
afgewezen ze zijn door leeftijdsgenoten.
Moreno:
Twee fundamentele aspecten: Aantrekking en afstoting. Bij afwezigheid van beide is het onverschillig.
Bij veel aantrekking heeft de peer een hoge status, bij veel afstoting lage status. Hiertussen zit de
gemiddelde status.
Peery:
Twee dimensies.
Sociale preferentie: Hoe aardig een kind wordt gevonden.
Sociale impact: Hoe zichtbaar een kind is.
Vier groepen:
Sociale
Sociale impact
preferentie
Populair Hoog Hoog
Afgewezen Laag Hoog
Vriendelijk Hoog Laag
Geïsoleerd Laag Laag
Coie et al. en Newcomb & Bukowski.
Vijf groepen: Populair, afgewezen, genegeerd, controversieel, gemiddeld.
7 - Relaties met leeftijdsgenoten 2
, Op korte termijn zijn de groepen stabiel (vooral populair, afgewezen en gemiddeld). Op lange termijn
minder stabiel.
Afgewezen kinderen vormen een risicogroep voor latere problemen. Hun sociale informatieverwerking
verloopt heel anders.
Afgewezen agressieve kinderen:
Motieven: Ze willen liever sociale relaties ondermijnen dan dat ze die opbouwen of verbeteren.
Attributiestijl: Negatieve gebeurtenissen komen door anderen in plaats van door henzelf.
Probleem oplossing: Ze hebben minder strategieën om problemen op te lossen.
Afgewezen teruggetrokken kinderen:
Attributiestijl: Negatieve gebeurtenissen komen door henzelf.
Peer invloed
Differential-association theorie (Sutherland) - Stelt dat delinquent gedrag aangeleerd gedrag is en geleerd wordt
door sociale interactie met anderen.
Als een kind omgaat met delinquente peers, is het waarschijnlijk dat het kind zelf ook delinquent gedrag zal
vertonen.
Social bonding theorie (Hirschi) - Sterke sociale banden verkleinen de kans op delinquent gedrag.
Twee perspectieven:
Social bonding perspectief: Positieve impact van vriendschappen.
Social interaction perspectief: Negatieve impact van vriendschappen.
Deviante peers hebben een negatief effect en prosociale peers een positief effect.
Magnification hypothesis (Berndt) - De invloed van vrienden kan worden vergroot door de kwaliteit van de
vriendschap.
Afwijkend onderzoek: Een lage kwaliteit vriendschap met delinquente vrienden zorgt voor meer delinquent
gedrag. Dit komt doordat die kinderen er graag bij willen horen.
Individuele verschillen → peer ervaringen
Individuele verschillen → Interacties en gedrag (hierbij spelen bepaalde mechanismen een rol) → Ervaringen
peers.
7 - Relaties met leeftijdsgenoten 3
, Temperament - Individuele verschillen in
gedragstendensen.
Individuele verschillen:
1. Effortful control / zelfregulatie (top-down).
2. Reactive control:
Negatieve emotionaliteit (bottum-up).
Positieve emotionaliteit (bottum-up).
3. Behavioral inhibition - Verhoogde neiging tot
angst en terugtrekking in onbekende situaties.
Slecht temperament heeft veel negatieve gevolgen
(zie plaatje).
Drie mechanismen:
1. Inadequate sociale vaardigheden.
→ Leidt bv tot minder empathie en minder gepast gedrag.
2. Atypisch gedrag (psychopathologie).
Bv: Depressie.
→ Leidt bv tot behavioral inhibition en afwijzing peers.
3. Zelfselectie-effect - Kinderen kiezen hun vrienden zelf. Dit doen ze op basis van fysieke nabijheid, leeftijd,
geslacht, etniciteit en gelijkenis.
Bv: Een kind met een teruggetrokken temperament kan moeilijk vrienden vinden.
→ Leidt tot weinig vriendschappen.
Bv: Een kind met een agressief temperament kiest ook agressieve peers uit.
→ Leidt tot meer agressie in de vriendschap.
Als je niet zelf je vrienden uitkiest, hebben je vrienden geen invloed op externaliserend gedrag of
depressie.
Ervaringen peers:
Peer status.
Peer victimization.
Vriendschappen.
Peer ervaringen → individuele verschillen
Onderzoek Oh et al.: Friendliness (geen vrienden), friendship instability (instabiele vriendschappen) en peer
exclusion (uitgesloten worden door peers) leiden tot een toename in social withdrawal.
Onderzoek Adrian et al.: Peer victimization zorgt voor minder goede omgang met stress en minder goede
regulatie van emoties en gedrag. Dit verhoogt het risico op internaliserende problemen.
7 - Relaties met leeftijdsgenoten 4
7 - Relaties met leeftijdsgenoten
Social Development H8
Literatuur
Berns H8
Theorie
Ontwikkeling
Sociometrische status
Peer invloed
Individuele verschillen → peer ervaringen
Peer ervaringen → individuele verschillen
Interactie individuele verschillen en peer ervaringen
Theorie
Psychoanalytische theorie (Blos) - Jongeren willen zich losmaken van ouders om onafhankelijk te worden.
Leeftijdsgenoten zijn een verlengstuk van ouder-kind relatie en bieden mogelijkheden om te experimenteren.
Sullivan’s theorie - Relaties met peers zijn belangrijk voor het gevoel van welzijn (van hetzelfde geslacht heten
chumships).
Symbolic interactionist theory (Mead) - Identiteit ontstaat door interactie met peers. Mensen definiëren
zichzelf op basis van hoe anderen hen zien.
Cognitieve ontwikkelingstheorie (Piaget) - Kinderen construeren actief kennis door interactie met hun
omgeving. Relaties met peers zijn gebalanceerd, egalitair en horizontaal, en daardoor anders dan die met
ouders. Meningsverschillen tussen peers zorgen voor het vergroten van kennis.
Zone van proximale ontwikkeling (Vygotsky) - Anderen helpen je om dingen te kunnen die je zelfstandig niet
had gekund. Dit kan ook door peers gedaan worden. Belang van sociale interactie.
Sociale leertheorie (Bandura & Walters) - Kinderen kunnen gedrag leren door observatie en imitatie. Dit kan
ook bij peers. Kinderen zien bekrachtiging en straffen door peers en op basis daarvan bepalen ze of zij ook
dat gedrag willen laten zien. Met sociaal adequaat gedrag ontwikkel je positieve relaties, sociaal inadequaat
gedrag leidt tot afwijzingen door peers.
Verschil mening Piaget en Vygotsky: Piaget stelt dat peers leren door conflict, Vygotsky stelt dat peers juist leren
door coöperatief te zijn.
Ontwikkeling
Niveaus van sociale complexiteit (Hinde): Individuen, interacties, relaties, groepen.
Midden kindertijd en
Kindertijd Adolescentie
preadolescentie
Toename sociale interactie en
Frequenter, complexer, Toename tijd spenderen met
sociale vaardigheden
communicatie, compromissen, peers
Interacties Verbale en relationele agressie
exploratie, toename sociaal en Minder ouderlijke begeleiding en
Acceptatie peergroep
agressief gedrag. controle
Pesten en gepest worden
Kinderen opzoeken die gelijk zijn, Zelfidentiteit
Drie fases van relaties (Bigelow)
one-way assistance (doet de Meer met peers dan met ouders
Perspectief-nemen
ander wat de ene wilt dat de ander Intimate, mutually shared
Relaties Two-way, fair-weather
doet), positieve sociale relationships
cooperation (geven en nemen,
uitwisselingen, wederkerigheid, Autonomous, interdependent
dezelfde interesse delen).
conflicten/vijandigheid. friendships
7 - Relaties met leeftijdsgenoten 1
, Midden kindertijd en
Kindertijd Adolescentie
preadolescentie
Degrouping
Sociale dominantie (dyadic
Integratie van geslachten
dominance=één op één
Organisatie van crowds
dominantie, dominance Populariteitshiërarchieën
Groepen (subculturen)
hierarchies=de volledige Ontwikkeling van cliques
Gedrag of dispositionele
dominantie in een groep),
eigenschappen
dominantie over objecten.
Peer invloed
Drie fases van relaties (Bigelow)
1. Reward-cost fase (7-8): Je bent vrienden met iemand, omdat je er voordelen bij hebt.
a. Bv: Je wilt vrienden worden met iemand omdat hij een zwembad in de tuin heeft en je dan lekker kan
zwemmen.
2. Normative stage (10-11): Je bent vrienden met iemand, omdat je dezelfde normen en waarden hebt.
a. Bv: Je vind allebei vertrouwen en eerlijkheid binnen de vriendschap belangrijk.
3. Empathetic stage (12-13): Je bent vrienden met iemand, omdat je empathie voelt voor elkaar en persoonlijke
verhalen deelt.
Sociometrische status
Sociometrische status - De sociale positie van een individu binnen een groep, gemeten naar hoe geliefd of
afgewezen ze zijn door leeftijdsgenoten.
Moreno:
Twee fundamentele aspecten: Aantrekking en afstoting. Bij afwezigheid van beide is het onverschillig.
Bij veel aantrekking heeft de peer een hoge status, bij veel afstoting lage status. Hiertussen zit de
gemiddelde status.
Peery:
Twee dimensies.
Sociale preferentie: Hoe aardig een kind wordt gevonden.
Sociale impact: Hoe zichtbaar een kind is.
Vier groepen:
Sociale
Sociale impact
preferentie
Populair Hoog Hoog
Afgewezen Laag Hoog
Vriendelijk Hoog Laag
Geïsoleerd Laag Laag
Coie et al. en Newcomb & Bukowski.
Vijf groepen: Populair, afgewezen, genegeerd, controversieel, gemiddeld.
7 - Relaties met leeftijdsgenoten 2
, Op korte termijn zijn de groepen stabiel (vooral populair, afgewezen en gemiddeld). Op lange termijn
minder stabiel.
Afgewezen kinderen vormen een risicogroep voor latere problemen. Hun sociale informatieverwerking
verloopt heel anders.
Afgewezen agressieve kinderen:
Motieven: Ze willen liever sociale relaties ondermijnen dan dat ze die opbouwen of verbeteren.
Attributiestijl: Negatieve gebeurtenissen komen door anderen in plaats van door henzelf.
Probleem oplossing: Ze hebben minder strategieën om problemen op te lossen.
Afgewezen teruggetrokken kinderen:
Attributiestijl: Negatieve gebeurtenissen komen door henzelf.
Peer invloed
Differential-association theorie (Sutherland) - Stelt dat delinquent gedrag aangeleerd gedrag is en geleerd wordt
door sociale interactie met anderen.
Als een kind omgaat met delinquente peers, is het waarschijnlijk dat het kind zelf ook delinquent gedrag zal
vertonen.
Social bonding theorie (Hirschi) - Sterke sociale banden verkleinen de kans op delinquent gedrag.
Twee perspectieven:
Social bonding perspectief: Positieve impact van vriendschappen.
Social interaction perspectief: Negatieve impact van vriendschappen.
Deviante peers hebben een negatief effect en prosociale peers een positief effect.
Magnification hypothesis (Berndt) - De invloed van vrienden kan worden vergroot door de kwaliteit van de
vriendschap.
Afwijkend onderzoek: Een lage kwaliteit vriendschap met delinquente vrienden zorgt voor meer delinquent
gedrag. Dit komt doordat die kinderen er graag bij willen horen.
Individuele verschillen → peer ervaringen
Individuele verschillen → Interacties en gedrag (hierbij spelen bepaalde mechanismen een rol) → Ervaringen
peers.
7 - Relaties met leeftijdsgenoten 3
, Temperament - Individuele verschillen in
gedragstendensen.
Individuele verschillen:
1. Effortful control / zelfregulatie (top-down).
2. Reactive control:
Negatieve emotionaliteit (bottum-up).
Positieve emotionaliteit (bottum-up).
3. Behavioral inhibition - Verhoogde neiging tot
angst en terugtrekking in onbekende situaties.
Slecht temperament heeft veel negatieve gevolgen
(zie plaatje).
Drie mechanismen:
1. Inadequate sociale vaardigheden.
→ Leidt bv tot minder empathie en minder gepast gedrag.
2. Atypisch gedrag (psychopathologie).
Bv: Depressie.
→ Leidt bv tot behavioral inhibition en afwijzing peers.
3. Zelfselectie-effect - Kinderen kiezen hun vrienden zelf. Dit doen ze op basis van fysieke nabijheid, leeftijd,
geslacht, etniciteit en gelijkenis.
Bv: Een kind met een teruggetrokken temperament kan moeilijk vrienden vinden.
→ Leidt tot weinig vriendschappen.
Bv: Een kind met een agressief temperament kiest ook agressieve peers uit.
→ Leidt tot meer agressie in de vriendschap.
Als je niet zelf je vrienden uitkiest, hebben je vrienden geen invloed op externaliserend gedrag of
depressie.
Ervaringen peers:
Peer status.
Peer victimization.
Vriendschappen.
Peer ervaringen → individuele verschillen
Onderzoek Oh et al.: Friendliness (geen vrienden), friendship instability (instabiele vriendschappen) en peer
exclusion (uitgesloten worden door peers) leiden tot een toename in social withdrawal.
Onderzoek Adrian et al.: Peer victimization zorgt voor minder goede omgang met stress en minder goede
regulatie van emoties en gedrag. Dit verhoogt het risico op internaliserende problemen.
7 - Relaties met leeftijdsgenoten 4
