Sociologie – Module 1
Cursus pg 2-5
1.1. Inleiding: niet iedereen leeft even lang
Meestal gaan we ervan uit dat ziekte, leven en dood gewone biologische fenomenen zijn.
Niet alle mensen zijn even krachtig. Wat betekent dat laatste echter? Worden mensen
geboren als krachtige of minder krachtige wezens of zijn er ook kenmerken uit de
samenleving die ertoe leiden dat sommige mensen meer worden dan anderen? Zijn er
ook krachten in de samenleving die ervoor zorgen dat sommigen mensen minder lang
leven dan andere?
- Vrouwen hebben een hogere
levensverwachting dan mannen
- Mannen en vrouwen met een diploma hoger
onderwijs hebben een hogere levensverwachting
dan zij met een lager onderwijsniveau
- Gezonde levensverwachting = het aantal jaren
dat een gemiddelde persoon mag verwachten te
leven in een goede gezondheid
- Mensen die een hoger diploma hebben
behaald, mogen een betere gezondheid
verwachten
De verklaring …relaties tussen mensen
We gaan uit van het idee dat opleidingsverschillen leiden tot sociale ongelijkheid, met
andere woorden dat ze leiden tot verschillen in levenskansen
- Een hoge opleiding stimuleert het vermogen om ingewikkelde problemen in te
schatten
o Bv. Inzake de eigen medische problemen
- Lange scholingstijd heeft een impact op de vorming van de persoonlijkheid
- Studeren betekent planmatig kunnen werken en met uitdagingen overweg
kunnen
- Een diploma leidt naar een job
o Hoe hoger het diploma, hoe groter de kans dat een goede job gevonden
wordt
1
, ▪ Je krijgt een hoge loon → je kan wonen in betere buurten, ver
verwijderd van vervuilende en stresserende omgevingen → betere
gezondheid → je kan uitgebreide medische verzorging bekostigen
o Bij een goede job is de kans ook zeer groot dat er meer variatie in het werk
is en dat de arbeidsomstandigheden gezonder zijn. → de kans op hogere
arbeidstevredenheid neemt toe naar gelang het opleidingsniveau → beter
voelen in je vel
o Kenmerken van de werkomstandigheden kunnen het doen en laten
bepalen van mensne buiten het werk
o Wie nooit initiatief moet nemen in de werksituatie, heeft minder kans op
vaardigheden te ontwikkelen die helpen om situaties te controleren
▪ Bv. Stressbestendigheid, maken van vergelijkende analyses, het
synthetiseren van externe expertise, oog voor precisie en
langetermijndenken
▪ → er is dan ook kans dat die vaardigheden of het gebrek eraan, tot
uiting komen in andere domeinen van het dagelijkse leven.
• Slagen mensen erin te kiezen tss gezonde en minder
gezonde voeding? Beseffen ze dat voldoende bewegen
essentieel is voor een goede gezondheid?,…
Samengevat: een hogere opleiding tot materiele voordelen en bepaalt ook de
persoonlijke vorming. Beide zorgen ervoor dat men het eigen leven beter in de hand
heeft. Men heeft de mogelijkheden en vaardigheden ontwikkeld om gezonder te leven en
om met bedreigingen om te gaan. Dit komt finaal duidelijk tot uiting in een hogere
levensverwachting.
De bovenstaande redenering is een typisch sociologische redenering. Centraal staat de
idee dat de wijze waarop mensen samen iets doen – zoals het volgen van onderwijs, het
concurreren voor jobs, de taken verdelen op de werkvloer – een invloed uitoefent op het
leven van die mensen. Met samen iets doen verwijzen we dus naar alledaagse interactie
tussen mensen binnen menselijke omgevingen zoals gezinnen, markten en staten.
Hierbij gaan mensen ook in interactie met collectieve actoren zoals bedrijven, NGO’s en
overheden. Anders gesteld, ondanks de aanwezigheid van een eigen lichaam en een
eigen vrije wil, heeft de sociale omgeving waarin mensen verkeren, een grote invloed op
wat die mensen in hun leven meemaken.
Sociologen erkennen uiteraard het belang van de biologische en psychologische
component van een individu, maar voegen eraan toe dat de sociale omgeving een
cruciale factor is.
2
,Om te weten te komen of de sociale omgeving al dan niet belangrijk is voor het verklaren
van verschillen tussen mensen, dan vergelijk je best het voorkomen van dat kenmerk in
tijd en ruimte en voor verschillende deelgroepen van de samenleving.
1.2. De sociologische verbeelding
Het startpunt van een sociologische verklaring zou je de sociologische verbeelding
kunnen noemen. Dit is een specifieke wijze van kijken nr wat met mensen in hun leven
gebeurt. Alles wat mensen ervaren, maakt deel uit van hun levensloop of biografie. Met
de sociologische verbeelding beantwoorden ze vragen zoals hoe komt het dan een groep
mensen zonder werk zit, hoe komt het dat in ons land ouderen op het einde van hun
leven meestal in speciale tehuizen ondergebracht worden. Dit betekent dat
gebeurtenissen die het leven van mensen typeren, gezien worden vanuit het ruimere
geheel waarbinnen mensen met elkaar samenleven. Onze biografie ondergaat de
invloed van het geheel van de sociale relaties waarvan we deel uitmaken. Voor de
socioloog zijn de gebeurtenissen die deel uitmaken van een individuele biografie niet zo
individueel.
Het geheel van sociale relaties waarvan we deel uitmaken, noemen we onze
samenleving. Dit geheel van sociale relaties is echter het resultaat van een historische
ontwikkeling. Dus het historische verloop bepaalt het uitzicht van een specifieke
samenleving
➔ Sociale relaties bepalen de biografieën van mensen; die sociale relaties zijn
echter zelf het resultaat van een historische proces.
Bijvoorbeeld: Het gegeven dat een groot deel van de hedendaagse jongeren universitair
onderwijs ( een biografisch kenmerk) volgt is niet louter het resultaat van de intelligentie
van die jongeren (zijnde een individueel biografisch kenmerk). De samenleving (en haar
beroepenstructuur) beïnvloedt de aspiraties van jongeren om universitair onderwijs te
volgen. Dit komt tot uiting in de vraag van bedrijven naar hooggeschoolde werknemers.
De productie van en het omgaan met kennis staat centraal in de laatkapitalistische
samenleving. Zonder het 19de-eeuwse industrialisatieproces zou die kennisbehoefte
nooit ontstaan zijn.
50-plussers van nu vinden het zeer moeilijk om aan een nieuwe job te geraken wanneer
ze nu werkloos geraken. Vroeger was het zeer gebruikelijk dat je stopte met studeren
vanaf je 18 was. Met je hoger secundair onderwijs kon je veel op de arbeidsmarkt. Maar
nu door de technologische veranderingen heb je al vaker een universitair diploma nodig.
Met als gevolg dat de 50-plussers met een hoger secundair onderwijs diploma amper
3
, nog keuzemogelijkheden hebben op de arbeidsmarkt. Het is voor hun zeer moeilijk om
weer economisch actief te geraken. Dus de levensloop oudere werklozen met een niet-
specialistische scholing kun je beter begrijpen door de sociologische verbeelding toe te
passen.
Filmpje - De vrije wil …. En de sociologische verbeelding
1. Hebben mensen een vrije wil
- Heeft een pasgeboren baby, een volwassenen een vrije wil?
- Doen wij dingen bewust? Weten wij wat wij doen?
Van waar komt onze ontwikkeling?
Persoon x: geboren in middenklasse-familie in Vlaanderen
- Zal hij studeren?
o De kans dat iemand hoog opgeleid is, is 80% kans wanneer de vader ook
hoog opgeleid is. Is die niet opgeleid dan is dit maar 30% kans.
▪ We geven onze opleidingsniveaus door aan onze kinderen.
- Zal hij werk vinden?
o Werkloosheid is geen vrije keuze
o Het land waarin je geboren bent bepaald jouw kans op het hebben van
een job
o Je kans om een job te krijgen met een migratie achtergrond is kleiner
- Wordt hij ruimdenkend?
o Tolerantie 18-34 jarigen
▪ Welk gedrag is aanvaardbaar?
▪ Schaal van 1-10
HANDELING BELGIE NEDERLAND
OVERSPEL 3,3 3,4
ZELFDODING 3,4 5,1
PROSTITUTIE 4,1 6,1
HOMOSEKS 4,8 7,9
SEKS ONDER 18 5,2 6,3
- Hoe zal hij met zijn partner omgaan?
- Hoe lang zal hij leven?
4
Cursus pg 2-5
1.1. Inleiding: niet iedereen leeft even lang
Meestal gaan we ervan uit dat ziekte, leven en dood gewone biologische fenomenen zijn.
Niet alle mensen zijn even krachtig. Wat betekent dat laatste echter? Worden mensen
geboren als krachtige of minder krachtige wezens of zijn er ook kenmerken uit de
samenleving die ertoe leiden dat sommige mensen meer worden dan anderen? Zijn er
ook krachten in de samenleving die ervoor zorgen dat sommigen mensen minder lang
leven dan andere?
- Vrouwen hebben een hogere
levensverwachting dan mannen
- Mannen en vrouwen met een diploma hoger
onderwijs hebben een hogere levensverwachting
dan zij met een lager onderwijsniveau
- Gezonde levensverwachting = het aantal jaren
dat een gemiddelde persoon mag verwachten te
leven in een goede gezondheid
- Mensen die een hoger diploma hebben
behaald, mogen een betere gezondheid
verwachten
De verklaring …relaties tussen mensen
We gaan uit van het idee dat opleidingsverschillen leiden tot sociale ongelijkheid, met
andere woorden dat ze leiden tot verschillen in levenskansen
- Een hoge opleiding stimuleert het vermogen om ingewikkelde problemen in te
schatten
o Bv. Inzake de eigen medische problemen
- Lange scholingstijd heeft een impact op de vorming van de persoonlijkheid
- Studeren betekent planmatig kunnen werken en met uitdagingen overweg
kunnen
- Een diploma leidt naar een job
o Hoe hoger het diploma, hoe groter de kans dat een goede job gevonden
wordt
1
, ▪ Je krijgt een hoge loon → je kan wonen in betere buurten, ver
verwijderd van vervuilende en stresserende omgevingen → betere
gezondheid → je kan uitgebreide medische verzorging bekostigen
o Bij een goede job is de kans ook zeer groot dat er meer variatie in het werk
is en dat de arbeidsomstandigheden gezonder zijn. → de kans op hogere
arbeidstevredenheid neemt toe naar gelang het opleidingsniveau → beter
voelen in je vel
o Kenmerken van de werkomstandigheden kunnen het doen en laten
bepalen van mensne buiten het werk
o Wie nooit initiatief moet nemen in de werksituatie, heeft minder kans op
vaardigheden te ontwikkelen die helpen om situaties te controleren
▪ Bv. Stressbestendigheid, maken van vergelijkende analyses, het
synthetiseren van externe expertise, oog voor precisie en
langetermijndenken
▪ → er is dan ook kans dat die vaardigheden of het gebrek eraan, tot
uiting komen in andere domeinen van het dagelijkse leven.
• Slagen mensen erin te kiezen tss gezonde en minder
gezonde voeding? Beseffen ze dat voldoende bewegen
essentieel is voor een goede gezondheid?,…
Samengevat: een hogere opleiding tot materiele voordelen en bepaalt ook de
persoonlijke vorming. Beide zorgen ervoor dat men het eigen leven beter in de hand
heeft. Men heeft de mogelijkheden en vaardigheden ontwikkeld om gezonder te leven en
om met bedreigingen om te gaan. Dit komt finaal duidelijk tot uiting in een hogere
levensverwachting.
De bovenstaande redenering is een typisch sociologische redenering. Centraal staat de
idee dat de wijze waarop mensen samen iets doen – zoals het volgen van onderwijs, het
concurreren voor jobs, de taken verdelen op de werkvloer – een invloed uitoefent op het
leven van die mensen. Met samen iets doen verwijzen we dus naar alledaagse interactie
tussen mensen binnen menselijke omgevingen zoals gezinnen, markten en staten.
Hierbij gaan mensen ook in interactie met collectieve actoren zoals bedrijven, NGO’s en
overheden. Anders gesteld, ondanks de aanwezigheid van een eigen lichaam en een
eigen vrije wil, heeft de sociale omgeving waarin mensen verkeren, een grote invloed op
wat die mensen in hun leven meemaken.
Sociologen erkennen uiteraard het belang van de biologische en psychologische
component van een individu, maar voegen eraan toe dat de sociale omgeving een
cruciale factor is.
2
,Om te weten te komen of de sociale omgeving al dan niet belangrijk is voor het verklaren
van verschillen tussen mensen, dan vergelijk je best het voorkomen van dat kenmerk in
tijd en ruimte en voor verschillende deelgroepen van de samenleving.
1.2. De sociologische verbeelding
Het startpunt van een sociologische verklaring zou je de sociologische verbeelding
kunnen noemen. Dit is een specifieke wijze van kijken nr wat met mensen in hun leven
gebeurt. Alles wat mensen ervaren, maakt deel uit van hun levensloop of biografie. Met
de sociologische verbeelding beantwoorden ze vragen zoals hoe komt het dan een groep
mensen zonder werk zit, hoe komt het dat in ons land ouderen op het einde van hun
leven meestal in speciale tehuizen ondergebracht worden. Dit betekent dat
gebeurtenissen die het leven van mensen typeren, gezien worden vanuit het ruimere
geheel waarbinnen mensen met elkaar samenleven. Onze biografie ondergaat de
invloed van het geheel van de sociale relaties waarvan we deel uitmaken. Voor de
socioloog zijn de gebeurtenissen die deel uitmaken van een individuele biografie niet zo
individueel.
Het geheel van sociale relaties waarvan we deel uitmaken, noemen we onze
samenleving. Dit geheel van sociale relaties is echter het resultaat van een historische
ontwikkeling. Dus het historische verloop bepaalt het uitzicht van een specifieke
samenleving
➔ Sociale relaties bepalen de biografieën van mensen; die sociale relaties zijn
echter zelf het resultaat van een historische proces.
Bijvoorbeeld: Het gegeven dat een groot deel van de hedendaagse jongeren universitair
onderwijs ( een biografisch kenmerk) volgt is niet louter het resultaat van de intelligentie
van die jongeren (zijnde een individueel biografisch kenmerk). De samenleving (en haar
beroepenstructuur) beïnvloedt de aspiraties van jongeren om universitair onderwijs te
volgen. Dit komt tot uiting in de vraag van bedrijven naar hooggeschoolde werknemers.
De productie van en het omgaan met kennis staat centraal in de laatkapitalistische
samenleving. Zonder het 19de-eeuwse industrialisatieproces zou die kennisbehoefte
nooit ontstaan zijn.
50-plussers van nu vinden het zeer moeilijk om aan een nieuwe job te geraken wanneer
ze nu werkloos geraken. Vroeger was het zeer gebruikelijk dat je stopte met studeren
vanaf je 18 was. Met je hoger secundair onderwijs kon je veel op de arbeidsmarkt. Maar
nu door de technologische veranderingen heb je al vaker een universitair diploma nodig.
Met als gevolg dat de 50-plussers met een hoger secundair onderwijs diploma amper
3
, nog keuzemogelijkheden hebben op de arbeidsmarkt. Het is voor hun zeer moeilijk om
weer economisch actief te geraken. Dus de levensloop oudere werklozen met een niet-
specialistische scholing kun je beter begrijpen door de sociologische verbeelding toe te
passen.
Filmpje - De vrije wil …. En de sociologische verbeelding
1. Hebben mensen een vrije wil
- Heeft een pasgeboren baby, een volwassenen een vrije wil?
- Doen wij dingen bewust? Weten wij wat wij doen?
Van waar komt onze ontwikkeling?
Persoon x: geboren in middenklasse-familie in Vlaanderen
- Zal hij studeren?
o De kans dat iemand hoog opgeleid is, is 80% kans wanneer de vader ook
hoog opgeleid is. Is die niet opgeleid dan is dit maar 30% kans.
▪ We geven onze opleidingsniveaus door aan onze kinderen.
- Zal hij werk vinden?
o Werkloosheid is geen vrije keuze
o Het land waarin je geboren bent bepaald jouw kans op het hebben van
een job
o Je kans om een job te krijgen met een migratie achtergrond is kleiner
- Wordt hij ruimdenkend?
o Tolerantie 18-34 jarigen
▪ Welk gedrag is aanvaardbaar?
▪ Schaal van 1-10
HANDELING BELGIE NEDERLAND
OVERSPEL 3,3 3,4
ZELFDODING 3,4 5,1
PROSTITUTIE 4,1 6,1
HOMOSEKS 4,8 7,9
SEKS ONDER 18 5,2 6,3
- Hoe zal hij met zijn partner omgaan?
- Hoe lang zal hij leven?
4
