Hoorcollege 1
__________________________________________________________________________________
_____
Deel 1: algemene oriëntatie
Hoofdstuk 1: wat is strafrecht?
1. Het verschijnsel ‘strafrecht’
Fenomeen Straffen maakt deel uit van dagelijks leven en is
straffen onvermijdelijk
In greep van o Strafrecht ontstaan om wraak en geweld te beperken
recht o Regels en grenzen opleggen aan straffen zoals lex
talionis (‘oog om oog, tand om tand’)
Als Strafrecht als middel om gedrag te sturen en sociale
beleidsinstrume controle uit te oefenen (= instrumentele en
nt rechtsbeschermende functie)
2. Het begrip ‘strafrecht’
Definitieprobleem Begrip is meerduidig
Strafrecht in ruime Materieel + formeel strafrecht
zin
Materieel strafrecht o regels over tijd, plaats, personen
o belangrijkste bron: NSw
Formeel strafrecht o regels over opsporing, vervolging en berechting
o belangrijkste bron: Sv + bijzondere wetten
Samenhang o Sanctionering vereist procedurele waarborgen
o Beide beschermen tegen ongerechtvaardigd
overheidsoptreden en legitimeren aanpak
criminaliteit
Hoofdstuk 2: codificatie
1. Het Belgisch Strafwetboek
Sw 1867 Vaak gewijzigd
NSw 2024 o Eenvoudig, coherent en adequaat
o Afschaffing klassieke driedeling door
eenheidsbegrip ‘misdrijven’, verdeeld in acht
strafniveaus
2. Het Belgische Wetboek van Strafvordering
Strafvordering Evenwicht tussen efficiëntie strafrechtelijk apparaat en
als compromis bescherming individuele rechten
Inquisitoire vs. o Inquisitoir: overheid vervolgt, rechter actief, geheim en
accusatoir schriftelijk
o Accusatoir: slachtoffer klaagt aan, rechter =
scheidsrechter, mondeling en openbaar
Gemengd Ons systeem combineert beide: onderzoek = geheim,
, systeem berechting = openbaar
Hoofdstuk 3: situering van strafrecht tussen andere rechtsdisciplines
1. Autonomie van strafrecht
§1 functionele autonomie
o Autonome rechtsvorming: strafrecht schept eigen gedragsnormen
o Autonome rechtshandhaving: strafrecht sanctioneert normschending en
schending zelf als inbreuk op rechtsorde (zie art 27, 1° NSw)
§2 conceptuele autonomie
o Strafrechters zijn niet gebonden aan definities uit andere rechtstakken
o Efficiëntie en bescherming fundamentele waarden vereisen eigen
interpretatie
o Uitzonderingen: soms wel gebonden (vb. art 16 VT.Sv)
§3 autonomie strafprocesrecht t.a.v. gerechtelijk recht
Regels Ger.W. gelden enkel aanvullend tenzij onverenigbaar met fundamentele
beginselen strafprocesrecht
2. Publiekrechtelijk karakter
Publiekrecht o Strafrecht creëert rechtsverhouding tussen dader en
Staat
o Burgerlijke schadevordering is privaatrechtelijk
‘aanhangsel’ van Sv
Openbare o Strafwetten zijn van openbare orde
orde o Contracten die strafrecht proberen te omzeilen zijn
nietig
(art 5.51, 5.56 en 5.57 BW)
Hoofdstuk 4: indelingen van strafrecht
1. Algemeen en bijzonder strafrecht
§1 algemeen strafrecht
Begrip o Regels die normaal gelden voor alle misdrijven
o Kernbron: boek I NSw, aangevuld met
complementaire strafwetten
Complementaire o Materieel strafrecht: vb. Jeugddelinquentiedecreet 15
wetten feb. 2019, Interneringswet 5 mei 2014, Wet 29 feb.
2024 beveiligingsmaatregel
o Formeel strafrecht: vb. Wet Voorlopige Hechtenis 20
juli 1990, Wet Huiszoeking 1969, Wet Europees
Aanhoudingsbevel 2002
o Strafuitvoering: vb. Wet 17 mei 2006 externe
, rechtspositie veroordeelden en slachtoffers
§2 bijzonder strafrecht
Begrip o Alle strafwetten die specifieke gedragingen strafbaar stellen
+ de daaraan gekoppelde straffen
o Kernbron: boek II NSw, aangevuld met bijzondere strafwetten
buiten NSw
Diversitei o Kan gericht zijn op: specifieke personen, gebieden of
t algemene materies
o Maar vooral: sanctiebepalingen verbonden aan wetten die in
hoofdzaak andere regels bevatten (belastingen, milieu,
wegverkeer, …)
§3 toepasselijkheid van algemeen strafrecht op bijzonder strafrecht
Boek I en oArt 77 NSw: boek I geldt voor boek II NSw en
complementair bijzondere wetten/verordeningen
e wetten o Art 11 BWHI: uitbreiding naar communautair en
toepasselijk op regionaal strafrecht
alle strafwetten o Art 78 NSw: overgangsregeling voor bijzondere
strafwetten waarvan straffen nog niet aangepast zijn
aan 8 strafniveaus
Andersluidende o Art 77 NSw: bijzondere wet/verordening kan
bepalingen uitdrukkelijk afwijken
o Art 11 BWHI herneemt dit: deelstaten kunnen daar
slechts na ingewikkelde procedure eigen regels van AS
maken
Definities boek Art 79 NSw: deze gelden enkel voor boek II maar afwijkende
II definities in andere wetten zijn weinig zinvol
2. Buitenlands en internationaal strafrecht
§1 buitenlands strafrecht
Belang voor Soms noodzakelijk
rechtsvergelijkin
g
Toepassing oBasisregel: Belgische vervolging = Belgische strafwet
buitenlandse (art 3, lid 1 NSw en art 14/15 VT.Sv)
rechtsregel o Uitzondering: dubbele strafbaarheid vereist (rekening
houden met buitenlands recht)
Wederzijdse België moet steeds meer beslissingen uit andere EU-
erkenning lidstaten uitvoeren, ook al zijn die naar Belgisch recht niet
strafbaar/onmogelijk
§2 internationaal strafrecht
a) probleem van definitie
meervoudig o Droit internationaal pénal: strafrechtelijke aspecten van
e begrip intenationaal recht
, o Droit pénal international: internationale aspecten van
nationaal strafrecht
b) deeldomeinen
materieel internationaal strafrecht
Begrip Strafbaarstelling van internationale misdrijven
Evolutie o Ontwikkeling na WOII
o Ontwikkeling internationale tribunalen en ISH
Europeaniseri Raad van EU + EU steeds meer invloed op strafrecht en
ng strafproces richting Europees strafrecht
Rechtsmachtsrecht
Begrip Bepaalt ruimtelijke geldingssfeer van strafwetten
Toelichting o Basis: territorialiteitsbeginsel (art 3 NSw)
en evolutie o Extraterritoriale uitbreiding: art 3, lid 2 NSw en art 6-
14/15 VT.Sv
o Redenen: bescherming eigen en universele belangen,
solidariteit
Internationale rechtshulp
Begrip Samenwerking tussen staten om strafzaken af te
handelen, vaak verdragsrechtelijk
Primaire rechtshulp Overdracht/overname vervolgingen of tenuitvoerlegging
vonnissen
Secundaire Uitlevering (verdachten of veroordeelden)
rechtshulp
Instrumenten Bilaterale en multilaterale verdragen
Deel 2: de strafwet
Hoofdstuk 1: het legaliteitsbeginsel
Materieelrechteli o Strafrecht = wettelijk recht
jk beginsel o Kern: nullum crimen, nulla poena sine lege
o Enkel wet bepaalt misdrijven en straffen
Lex-certa beginsel: alleen wet mag bepalen
welk gedrag strafbaar is en dit moet duidelijk
genoeg zijn voor mensen
Alleen wet mag straffen vastleggen
Strafwetten moet strikt worden geïnterpreteerd
Nieuwe strafwetten of straffen gelden niet met
terugwerkende kracht
Grondslag Bestraffing is verregaande inbreuk op rechten en vrijheden
van individu, dit beginsel zorgt voor bescherming tegen
willekeur en tegen macht van overheid
Fundamenteel GW en internationale verdragen zorgen ervoor dat geen
__________________________________________________________________________________
_____
Deel 1: algemene oriëntatie
Hoofdstuk 1: wat is strafrecht?
1. Het verschijnsel ‘strafrecht’
Fenomeen Straffen maakt deel uit van dagelijks leven en is
straffen onvermijdelijk
In greep van o Strafrecht ontstaan om wraak en geweld te beperken
recht o Regels en grenzen opleggen aan straffen zoals lex
talionis (‘oog om oog, tand om tand’)
Als Strafrecht als middel om gedrag te sturen en sociale
beleidsinstrume controle uit te oefenen (= instrumentele en
nt rechtsbeschermende functie)
2. Het begrip ‘strafrecht’
Definitieprobleem Begrip is meerduidig
Strafrecht in ruime Materieel + formeel strafrecht
zin
Materieel strafrecht o regels over tijd, plaats, personen
o belangrijkste bron: NSw
Formeel strafrecht o regels over opsporing, vervolging en berechting
o belangrijkste bron: Sv + bijzondere wetten
Samenhang o Sanctionering vereist procedurele waarborgen
o Beide beschermen tegen ongerechtvaardigd
overheidsoptreden en legitimeren aanpak
criminaliteit
Hoofdstuk 2: codificatie
1. Het Belgisch Strafwetboek
Sw 1867 Vaak gewijzigd
NSw 2024 o Eenvoudig, coherent en adequaat
o Afschaffing klassieke driedeling door
eenheidsbegrip ‘misdrijven’, verdeeld in acht
strafniveaus
2. Het Belgische Wetboek van Strafvordering
Strafvordering Evenwicht tussen efficiëntie strafrechtelijk apparaat en
als compromis bescherming individuele rechten
Inquisitoire vs. o Inquisitoir: overheid vervolgt, rechter actief, geheim en
accusatoir schriftelijk
o Accusatoir: slachtoffer klaagt aan, rechter =
scheidsrechter, mondeling en openbaar
Gemengd Ons systeem combineert beide: onderzoek = geheim,
, systeem berechting = openbaar
Hoofdstuk 3: situering van strafrecht tussen andere rechtsdisciplines
1. Autonomie van strafrecht
§1 functionele autonomie
o Autonome rechtsvorming: strafrecht schept eigen gedragsnormen
o Autonome rechtshandhaving: strafrecht sanctioneert normschending en
schending zelf als inbreuk op rechtsorde (zie art 27, 1° NSw)
§2 conceptuele autonomie
o Strafrechters zijn niet gebonden aan definities uit andere rechtstakken
o Efficiëntie en bescherming fundamentele waarden vereisen eigen
interpretatie
o Uitzonderingen: soms wel gebonden (vb. art 16 VT.Sv)
§3 autonomie strafprocesrecht t.a.v. gerechtelijk recht
Regels Ger.W. gelden enkel aanvullend tenzij onverenigbaar met fundamentele
beginselen strafprocesrecht
2. Publiekrechtelijk karakter
Publiekrecht o Strafrecht creëert rechtsverhouding tussen dader en
Staat
o Burgerlijke schadevordering is privaatrechtelijk
‘aanhangsel’ van Sv
Openbare o Strafwetten zijn van openbare orde
orde o Contracten die strafrecht proberen te omzeilen zijn
nietig
(art 5.51, 5.56 en 5.57 BW)
Hoofdstuk 4: indelingen van strafrecht
1. Algemeen en bijzonder strafrecht
§1 algemeen strafrecht
Begrip o Regels die normaal gelden voor alle misdrijven
o Kernbron: boek I NSw, aangevuld met
complementaire strafwetten
Complementaire o Materieel strafrecht: vb. Jeugddelinquentiedecreet 15
wetten feb. 2019, Interneringswet 5 mei 2014, Wet 29 feb.
2024 beveiligingsmaatregel
o Formeel strafrecht: vb. Wet Voorlopige Hechtenis 20
juli 1990, Wet Huiszoeking 1969, Wet Europees
Aanhoudingsbevel 2002
o Strafuitvoering: vb. Wet 17 mei 2006 externe
, rechtspositie veroordeelden en slachtoffers
§2 bijzonder strafrecht
Begrip o Alle strafwetten die specifieke gedragingen strafbaar stellen
+ de daaraan gekoppelde straffen
o Kernbron: boek II NSw, aangevuld met bijzondere strafwetten
buiten NSw
Diversitei o Kan gericht zijn op: specifieke personen, gebieden of
t algemene materies
o Maar vooral: sanctiebepalingen verbonden aan wetten die in
hoofdzaak andere regels bevatten (belastingen, milieu,
wegverkeer, …)
§3 toepasselijkheid van algemeen strafrecht op bijzonder strafrecht
Boek I en oArt 77 NSw: boek I geldt voor boek II NSw en
complementair bijzondere wetten/verordeningen
e wetten o Art 11 BWHI: uitbreiding naar communautair en
toepasselijk op regionaal strafrecht
alle strafwetten o Art 78 NSw: overgangsregeling voor bijzondere
strafwetten waarvan straffen nog niet aangepast zijn
aan 8 strafniveaus
Andersluidende o Art 77 NSw: bijzondere wet/verordening kan
bepalingen uitdrukkelijk afwijken
o Art 11 BWHI herneemt dit: deelstaten kunnen daar
slechts na ingewikkelde procedure eigen regels van AS
maken
Definities boek Art 79 NSw: deze gelden enkel voor boek II maar afwijkende
II definities in andere wetten zijn weinig zinvol
2. Buitenlands en internationaal strafrecht
§1 buitenlands strafrecht
Belang voor Soms noodzakelijk
rechtsvergelijkin
g
Toepassing oBasisregel: Belgische vervolging = Belgische strafwet
buitenlandse (art 3, lid 1 NSw en art 14/15 VT.Sv)
rechtsregel o Uitzondering: dubbele strafbaarheid vereist (rekening
houden met buitenlands recht)
Wederzijdse België moet steeds meer beslissingen uit andere EU-
erkenning lidstaten uitvoeren, ook al zijn die naar Belgisch recht niet
strafbaar/onmogelijk
§2 internationaal strafrecht
a) probleem van definitie
meervoudig o Droit internationaal pénal: strafrechtelijke aspecten van
e begrip intenationaal recht
, o Droit pénal international: internationale aspecten van
nationaal strafrecht
b) deeldomeinen
materieel internationaal strafrecht
Begrip Strafbaarstelling van internationale misdrijven
Evolutie o Ontwikkeling na WOII
o Ontwikkeling internationale tribunalen en ISH
Europeaniseri Raad van EU + EU steeds meer invloed op strafrecht en
ng strafproces richting Europees strafrecht
Rechtsmachtsrecht
Begrip Bepaalt ruimtelijke geldingssfeer van strafwetten
Toelichting o Basis: territorialiteitsbeginsel (art 3 NSw)
en evolutie o Extraterritoriale uitbreiding: art 3, lid 2 NSw en art 6-
14/15 VT.Sv
o Redenen: bescherming eigen en universele belangen,
solidariteit
Internationale rechtshulp
Begrip Samenwerking tussen staten om strafzaken af te
handelen, vaak verdragsrechtelijk
Primaire rechtshulp Overdracht/overname vervolgingen of tenuitvoerlegging
vonnissen
Secundaire Uitlevering (verdachten of veroordeelden)
rechtshulp
Instrumenten Bilaterale en multilaterale verdragen
Deel 2: de strafwet
Hoofdstuk 1: het legaliteitsbeginsel
Materieelrechteli o Strafrecht = wettelijk recht
jk beginsel o Kern: nullum crimen, nulla poena sine lege
o Enkel wet bepaalt misdrijven en straffen
Lex-certa beginsel: alleen wet mag bepalen
welk gedrag strafbaar is en dit moet duidelijk
genoeg zijn voor mensen
Alleen wet mag straffen vastleggen
Strafwetten moet strikt worden geïnterpreteerd
Nieuwe strafwetten of straffen gelden niet met
terugwerkende kracht
Grondslag Bestraffing is verregaande inbreuk op rechten en vrijheden
van individu, dit beginsel zorgt voor bescherming tegen
willekeur en tegen macht van overheid
Fundamenteel GW en internationale verdragen zorgen ervoor dat geen
