Strafrecht – lesweek 9
3. MAATREGELEN
Worden opgelegd “Naar aanleiding van” een strafbaar feit (i.p.v.
“wegens” (= strafrechtelijke straffen))
ze zijn niet repressief – ze beogen geen leedtoevoeging t.a.v. de
persoon die er het voorwerp van uitmaakt
Doel: opvoeding/verzorging v/d betrokkene & bescherming maatschappij
door gevaarlijke personen te isoleren of gevaarlijke producten aan het
verkeer te onttrekken
Meestal uitgesproken door de strafrechter; soms automatisch verbonden
aan strafrechtelijke veroordeling
Bv. wettelijke ontzeggingen
A. MAATREGELEN T.A.V. MINDERJARIGEN
Tweesporenstelsel:
alleen voor de gewone delinquenten blijft het ‘normale’ strafrecht
behouden
minderjarigen & geestesgestoorden worden aan een vervangend,
niet-repressief controlesysteem onderworpen
└ cf. ideeëngoed nieuw sociaal verweer –
positivisme
Wet Kinderbescherming 1912 jeugdbeschermingswet 1965:
opteren voor gelijkschakeling MJ delinquenten en MJ’n i/e
verontrustende opvoedingssituatie (minderjarige in gevaar)
└ vandaag jeugddelinquentie steeds grotere proporties in
de totale delinquentie waardoor vraag naar bescherming
van de maatschappij meer dan vroeger op de voorgrond is
komen te staan
nood aan repenalisering v/h jeugdsanctierecht waarin
de jongere op een meer opbouwende en positieve wijze
dan i/h klassieke strafrecht op zijn verantwoordelijkheid
wordt gewezen?
Door de staatshevorming werd het jeugdrechter een bevoegdheid
v/d deelstaten
boodt Vlaanderen een nieuwe kans om een eigentijdse aanpak
van jeugddelinquentie te realiseren Decreet betreffende het
jeugddelinquentierecht
Toepassingsgebied Vlaams jeugddelinquentierecht: eerder
besproken
, Mogelijke reacties als maatschappelijk antwoord op jeugddelict:
• ‘Maatregelen’: genomen in fase van
voorbereidende rechtspleging
• ‘Sancties’: opgelegd in de rechtspleging ten
gronde
• Afhandelingsmogelijkheden OM buiten
jeugdrechter om
1) de afhandeling op het niveau v/h Openbaar Ministerie
art. 8 t.e.m. 13 Decreet: geven een opsomming v/d actiemogelijkheden v/h OM
- Seponering (geen verder gevolg verlenen aan de zaak)
- Verval strafvordering na de uitvoering v/d voorwaarden
(voorwaarden aan de seponering – MJ moet gedurende een bepaalde
termijn bijzondere voorwaarden naleven)
- Bemiddeling (aanbod om deel te nemen aan bemiddeling door een
erkende dienst)
- het positief project (gericht op het herstel v/d gevolgen v/h
jeugddelicht en/of de voorzaakte schade – als het project met succes werd
uitgevoerd, vervalt de strafvordering)
2) De afhandeling op het niveau v/d jeugdrechter of jeugdrechtbank
• rechter treedt op enkel na vordering OM (parket heeft
‘monopolie van saisine’) noch het slachtoffer, noch de
jeugdrechtbank ambtsbehalve kan de zaak aanhangig maken
• Gepaste reactie jeugdrechter? Rekening houden met factoren
in art. 16 §1 (ernst, schade & gevolgen v.d. feiten, recidive,
veiligheid maatschappij …)
• Voorbereidende rechtspleging (max. 6 maand vanaf de
vordering)
• MJ heeft nog het statuut van verdachte, maar er kunnen
wel al maategelen worden genomen
• voorkeur aan herstelrechtelijk aanbod (+maatregelen)
└ bv. positief project, ambulante maatregel, naleving voorwaarden (≤1m),
gesloten begeleiding (≤3m)
, combinatie is mogelijk maar zonder het proportionaliteitsbeginsel en
het subsidiariteitsbeginsel uit het oog te verliezen
• MJ komt steeds onder het toezicht v.d. sociale dienst
voor gerechtelijke jeugdhulpverlening
• Jeugdrechter kan deze maatregel ten alle tijden
intrekken of wijzigen
• Eventuele verplichting aan ouders om delictgericht te
werken (= samen met de hulp van een onpartijdige
tussenpersoon, onder meer aan de relationale en
materiële gevolgen v/e jeugddelict tegemoet te komen &
tot herstel van gevolgen/breuken)
• Rechtspleging ten gronde
• Herstelrechtelijk aanbod nog steeds voorkeur
• Jeugdrechtbank verklaart MJ ‘schuldig’ → verschillende
sancties mogelijk (cumulatief), in opgaande graad v/h
ingrijpende karakter v/d sanctie
bv. berispen, gemeenschapsinstelling, …
• MJ ≥ 16j (op moment v/d feiten)→ eventuele
‘Uithandengeving’ van de minderjarige en verwijzing v/d
zaak naar het OM, met het oog op vervolging voor de
bevoegde rechtbank die het gemeen strafrecht en de
gemeenrechtelijke strafprocedure toeapst
(wettelijke voorwaarden in art. 38 Decreet moeten zijn
vervuld)
└ Wanneer MJ veroordeeld tot gevangenisstraf →
opgevangen in Vlaams detentiecentrum tot leeftijd 23j –
nadien overplaatsen naar een federale gevangenis voor
volwassenen
• MJ toevertrouwen aan open/gesloten afdeling van een
jeugdpsychiatrische dienst, indien blijkt dat zijn
oordeelsvermogen of zijn vermogen tot het beheersen
van zijn handeling ernstig is aangestast
MJ delictpleger verschijnt halfjaarlijks voor de
jeugdrechtbank met het oog op de evaluatie van de
genomen beslissing
= +/- internering meerderjarigen
B. DE INTERNERING VAN GEESTESGESTOORDE DELINQUENTEN
1) wettelijk kader en situering
, • Wet bescherming Maatschappij (1930) → interneringswet
2007 (nooit in werking gesteld
→ reeks aanpassingen door Potpourri III-wet vooraleer
nieuwe interneringswet in werking kon treden → nieuwe
Interneringswet 2014 (vervangt 1930)
• Tweesporenbeleid: bij ernstig GG delinquenten,
gepleegde misdrijf = symptoom van hun geestesstoornis
en uit het misdrijf blijkt het gevaar dat betrokkene vormt
voor de samenleving
└ Maatregelen ter bescherming maatschappij moeten worden genomen
i.p.v. bestraffing in verhouding tot ernst misdrijf
• Vrijheidsberoving o.b.v. art. 5.1.e EVRM: voldoende
sterke band vereist tussen reden v/d vrijheidsberoving
en de omstandigheden waarin opsluiting plaatsvindt
→ impliceert de nodige verzorging waar de
geïnterneerde recht op heeft (in België bleek dit vaak
onvoldoende het geval te zijn – werd zelfs veroordeeld
wegens onmenselijke behandeling en schending van het
recht op leven)
* Kritiek: Gevangenis ≠ aangepaste inrichting voor de opvang van
geestesgestoorde delinquenten en een gepaste behandeling bleef
vaak totaal achterwege
* Gepaste behandeling
• Voorwaarden EHRM: mentale stoornis
(a) = onomstotelijk bewezen dat de betrokkene aan een
mentale stoornis lijdt
(b) = mentale stoornis moet ernstig genoeg zijn om
betrokkene in bewaring te nemen
(c) bepaalt duur bewaring – bewaring kan maar zo lang
duren als de mentale stoornis bestaat
2) Definitie en doelstellingen v/d internering
• Art. 2 Interneringswet: internering van personen met
een geestesstoornis = veiligheidsmaatregel ter
bescherming maatschappij én zorgverstrekking aan
geïnterneerde met het oog op maximaal haalbare
maatschappelijke re-integratie
└ indien aangewezen en mogelijk via zorgtraject met
zorg op maat
3. MAATREGELEN
Worden opgelegd “Naar aanleiding van” een strafbaar feit (i.p.v.
“wegens” (= strafrechtelijke straffen))
ze zijn niet repressief – ze beogen geen leedtoevoeging t.a.v. de
persoon die er het voorwerp van uitmaakt
Doel: opvoeding/verzorging v/d betrokkene & bescherming maatschappij
door gevaarlijke personen te isoleren of gevaarlijke producten aan het
verkeer te onttrekken
Meestal uitgesproken door de strafrechter; soms automatisch verbonden
aan strafrechtelijke veroordeling
Bv. wettelijke ontzeggingen
A. MAATREGELEN T.A.V. MINDERJARIGEN
Tweesporenstelsel:
alleen voor de gewone delinquenten blijft het ‘normale’ strafrecht
behouden
minderjarigen & geestesgestoorden worden aan een vervangend,
niet-repressief controlesysteem onderworpen
└ cf. ideeëngoed nieuw sociaal verweer –
positivisme
Wet Kinderbescherming 1912 jeugdbeschermingswet 1965:
opteren voor gelijkschakeling MJ delinquenten en MJ’n i/e
verontrustende opvoedingssituatie (minderjarige in gevaar)
└ vandaag jeugddelinquentie steeds grotere proporties in
de totale delinquentie waardoor vraag naar bescherming
van de maatschappij meer dan vroeger op de voorgrond is
komen te staan
nood aan repenalisering v/h jeugdsanctierecht waarin
de jongere op een meer opbouwende en positieve wijze
dan i/h klassieke strafrecht op zijn verantwoordelijkheid
wordt gewezen?
Door de staatshevorming werd het jeugdrechter een bevoegdheid
v/d deelstaten
boodt Vlaanderen een nieuwe kans om een eigentijdse aanpak
van jeugddelinquentie te realiseren Decreet betreffende het
jeugddelinquentierecht
Toepassingsgebied Vlaams jeugddelinquentierecht: eerder
besproken
, Mogelijke reacties als maatschappelijk antwoord op jeugddelict:
• ‘Maatregelen’: genomen in fase van
voorbereidende rechtspleging
• ‘Sancties’: opgelegd in de rechtspleging ten
gronde
• Afhandelingsmogelijkheden OM buiten
jeugdrechter om
1) de afhandeling op het niveau v/h Openbaar Ministerie
art. 8 t.e.m. 13 Decreet: geven een opsomming v/d actiemogelijkheden v/h OM
- Seponering (geen verder gevolg verlenen aan de zaak)
- Verval strafvordering na de uitvoering v/d voorwaarden
(voorwaarden aan de seponering – MJ moet gedurende een bepaalde
termijn bijzondere voorwaarden naleven)
- Bemiddeling (aanbod om deel te nemen aan bemiddeling door een
erkende dienst)
- het positief project (gericht op het herstel v/d gevolgen v/h
jeugddelicht en/of de voorzaakte schade – als het project met succes werd
uitgevoerd, vervalt de strafvordering)
2) De afhandeling op het niveau v/d jeugdrechter of jeugdrechtbank
• rechter treedt op enkel na vordering OM (parket heeft
‘monopolie van saisine’) noch het slachtoffer, noch de
jeugdrechtbank ambtsbehalve kan de zaak aanhangig maken
• Gepaste reactie jeugdrechter? Rekening houden met factoren
in art. 16 §1 (ernst, schade & gevolgen v.d. feiten, recidive,
veiligheid maatschappij …)
• Voorbereidende rechtspleging (max. 6 maand vanaf de
vordering)
• MJ heeft nog het statuut van verdachte, maar er kunnen
wel al maategelen worden genomen
• voorkeur aan herstelrechtelijk aanbod (+maatregelen)
└ bv. positief project, ambulante maatregel, naleving voorwaarden (≤1m),
gesloten begeleiding (≤3m)
, combinatie is mogelijk maar zonder het proportionaliteitsbeginsel en
het subsidiariteitsbeginsel uit het oog te verliezen
• MJ komt steeds onder het toezicht v.d. sociale dienst
voor gerechtelijke jeugdhulpverlening
• Jeugdrechter kan deze maatregel ten alle tijden
intrekken of wijzigen
• Eventuele verplichting aan ouders om delictgericht te
werken (= samen met de hulp van een onpartijdige
tussenpersoon, onder meer aan de relationale en
materiële gevolgen v/e jeugddelict tegemoet te komen &
tot herstel van gevolgen/breuken)
• Rechtspleging ten gronde
• Herstelrechtelijk aanbod nog steeds voorkeur
• Jeugdrechtbank verklaart MJ ‘schuldig’ → verschillende
sancties mogelijk (cumulatief), in opgaande graad v/h
ingrijpende karakter v/d sanctie
bv. berispen, gemeenschapsinstelling, …
• MJ ≥ 16j (op moment v/d feiten)→ eventuele
‘Uithandengeving’ van de minderjarige en verwijzing v/d
zaak naar het OM, met het oog op vervolging voor de
bevoegde rechtbank die het gemeen strafrecht en de
gemeenrechtelijke strafprocedure toeapst
(wettelijke voorwaarden in art. 38 Decreet moeten zijn
vervuld)
└ Wanneer MJ veroordeeld tot gevangenisstraf →
opgevangen in Vlaams detentiecentrum tot leeftijd 23j –
nadien overplaatsen naar een federale gevangenis voor
volwassenen
• MJ toevertrouwen aan open/gesloten afdeling van een
jeugdpsychiatrische dienst, indien blijkt dat zijn
oordeelsvermogen of zijn vermogen tot het beheersen
van zijn handeling ernstig is aangestast
MJ delictpleger verschijnt halfjaarlijks voor de
jeugdrechtbank met het oog op de evaluatie van de
genomen beslissing
= +/- internering meerderjarigen
B. DE INTERNERING VAN GEESTESGESTOORDE DELINQUENTEN
1) wettelijk kader en situering
, • Wet bescherming Maatschappij (1930) → interneringswet
2007 (nooit in werking gesteld
→ reeks aanpassingen door Potpourri III-wet vooraleer
nieuwe interneringswet in werking kon treden → nieuwe
Interneringswet 2014 (vervangt 1930)
• Tweesporenbeleid: bij ernstig GG delinquenten,
gepleegde misdrijf = symptoom van hun geestesstoornis
en uit het misdrijf blijkt het gevaar dat betrokkene vormt
voor de samenleving
└ Maatregelen ter bescherming maatschappij moeten worden genomen
i.p.v. bestraffing in verhouding tot ernst misdrijf
• Vrijheidsberoving o.b.v. art. 5.1.e EVRM: voldoende
sterke band vereist tussen reden v/d vrijheidsberoving
en de omstandigheden waarin opsluiting plaatsvindt
→ impliceert de nodige verzorging waar de
geïnterneerde recht op heeft (in België bleek dit vaak
onvoldoende het geval te zijn – werd zelfs veroordeeld
wegens onmenselijke behandeling en schending van het
recht op leven)
* Kritiek: Gevangenis ≠ aangepaste inrichting voor de opvang van
geestesgestoorde delinquenten en een gepaste behandeling bleef
vaak totaal achterwege
* Gepaste behandeling
• Voorwaarden EHRM: mentale stoornis
(a) = onomstotelijk bewezen dat de betrokkene aan een
mentale stoornis lijdt
(b) = mentale stoornis moet ernstig genoeg zijn om
betrokkene in bewaring te nemen
(c) bepaalt duur bewaring – bewaring kan maar zo lang
duren als de mentale stoornis bestaat
2) Definitie en doelstellingen v/d internering
• Art. 2 Interneringswet: internering van personen met
een geestesstoornis = veiligheidsmaatregel ter
bescherming maatschappij én zorgverstrekking aan
geïnterneerde met het oog op maximaal haalbare
maatschappelijke re-integratie
└ indien aangewezen en mogelijk via zorgtraject met
zorg op maat
