SOCIALE PSYCHOLOGIE
LES 1: Inleiding
(27/09/2024)
WOORD VOORAF
eerste bestemming
the negativity bias = negativiteitsdenkfout
= meer aandacht voor het negatieve dan voor het positieve
= logisch à voorouders nodig voor overlevingskansen zo groot mogelijk te houden
à bv. savannah geritsel horen, kan roofdier zijn à actie ondernemen/ kan ook vogeltje zijn
à evolutiepsychologisch kunnen verklaren
à media neemt er baat van = zoveel mogelijk negatieve informatie bv. vliegtuig dat neerstort
à komt niet overeen met wat realiteit toont
tweede bestemming
synesthesie = associatie tussen zintuigen
vooroordelen op basis van het horen van een naam
à minder laten doen door vooroordelen
aangeleerde hulpeloosheid (metafoor v/d olifant)
als je vanalles geprobeerd hebt en niks heeft effect à ik kom er niet beter uit
bv. depressieve mensen
olifant leert jaren aan een stuk ‘ik kan het niet/…’ à wnr hij het wel kan, weet hij niet meer hoe het
moet
Brug Mapo à extreem veel zelfdodingen:
Jaar nadien: meer doden à hoe kan dat?
o brug in de aandacht brengen à mensen op ideeën brengen
o citaten en quotes à bijna toxisch om positieve quotes te gebruiken
à kan omgekeerd effect hebben
ð wij hebben andere mensen nodig (geen quote/foto)
à veel mensen voelen zich alleen
sociale deprivatie: door wat mensen niet hebben à niet helemaal gezond kunnen zijn
wnr mensen niet kunnen connecteren met anderen à tot in hersenen effect hebben
à bij weeskinderen getest:
1990 à teveel kinderen in weeshuis geplaatst (geen sociale connectie)
à weinig affectie (degene die niet geadopteerd waren)
à verschil tss geadopteerde en niet geadopteerde
à delen in hersenen minder ontwikkeld (niet geadopteerde)
ð hersenen zijn gemaakt om sociaal contact te hebben
sociale paradox: er zit een tegenstelling i/d mens
à we weten en voelen dat we andere nodig hebben (voor overleving/gezondheid)
à andere kant: besluiten om geen contact te hebben (bv. in trein à nooit langs iemand gaan
zitten
)
als mensen verplicht worden om gedurende een kwartier een gesprek aan te gaan à achteraf
tevredener over zijn dan op voorhand gedacht
1
,SOCIALE PSYCHOLOGIE
invloed: andere hebben invloed op ons en wij beïnvloeden anderen (we hebben andere niet nodig)
BUBBELS:
de vier ruimtes die wij rond ons hebben om ons veilig te voelen:
1. intieme ruimte
a. voor mensen die dicht bij ons mogen komen
b. als mensen daar in komen à kan ongemakkelijk worden
à cultureels
à neurologisch: amygdala
= orgaan dat instaat vr reguleren van emoties (bv. angst) + reguleert afstand die we
hebben t.o.v. andere mensen à mensen die hersenschade hebben opgelopen à
amygdala beschadigd (kon niet meer beseffen dat ze in een intieme ruimte kwam)
2. persoonlijke ruimte
a. vrienden
3. sociale ruimte
4. publieke ruimte
INLEIDING
Wat is sociale psychologie?
sociale psychologie
= deelgebied v/d psychologie dat zich bezighoudt met sociale invloeden op individueel gedrag en met
het gedrag van individuen met, voor, over of tegen elkaar (gedrag = covert al overt)
= de wetenschappelijke studie (3) v/d manier waarop de gedachten, gevoelens en handelingen (1)
van mensen beïnvloed worden door de feitelijke, voorgestelde of geïmpliceerde aanwezigheid (2)
van andere mensen
- sociale invloeden op individueel gedrag
- gedrag van individuen met, voor of tegen elkaar
- overt gedrag
= duidelijk voor de ander zichtbaar
- covert gedrag
= gedrag dat niet onmiddellijk voor de ander waarneembaar is
1. gedachten, gevoelens, handelingen
o overt = waarneembaar voor de handelende persoon EN waarneembaar voor
andere
o covert = waarneembaar voor de handelende persoon, NIET waarneembaar voor
andere
o bv. denkprocessen, affectieve toestanden (gevoelens, stemmingen, etc.)
voorbeeld meisje met nieuwe trui:
nieuwe trui à weggestopt àleerlingen keken nr haar en lachte à gedrag van groepje
leerlingen of het waar is of niet doet er niet toe à IN HAAR GEDACHTENGANG klopt het wel
à impact op onze gedachten
2
,SOCIALE PSYCHOLOGIE
2. drie soorten invloed/ aanwezigheid:
o fysiek/ feitelijk
bv. rugzaktoerist à mensen vermijden rugzaktoeristen (na aanslagen)
= fysieke/ feitelijk invloed die iemand heeft op ons gedrag
o voorgesteld
bv. i/h kleedhokje à iets passen, wat zouden ouders, vriendje,… denken? à kan
invloed hebben op of je het gaat kopen of niet
à je beeldt je de invloed van andere mensen in
o impliciet/onrechtstreeks
= beïnvloeden zonder effectief aanwezig te zijn
bv. supermarkt à reclame aan kassa (à zitten mensen achter die dat bedenken,
maar zijn niet fysiek aanwezig) à via reclame mensen beïnvloeden
bv. verkeersdrempel/ pijltjes op grond IKEA à geven richting aan à zo loop je door
heel de winkel (= INVLOED)
Uitgangspunten v/d sociale psychologie
• situationele gedragsdeterminanten
à (sociaal) gedrag wordt sterk beïnvloed door de (sociale en niet-sociale) situatie waarin
iemand zich bevindt (= verklaring zoeken i/d context van de mensen)
• ó differentiële psychologie à kijken naar het verklaren van het gedrag van mensen
a.d.h.v. eigenschappen van mensen (dispositionisme)
§ bv. iemand ligt op de grond à niemand helpt à denken dat mensen
egoïstisch zijn
• i/d sociale psychologie = karaktereigenschappen niet alles
à ook invloeden van de situatie dat mensen niet zouden helpen (= situationisme)
§ bv. denken dat iemand anders het ook zou doen (ook al hoog scoren op
vriendelijkheidstest)
• interactionisme: sommige mensen meer helpen dan anderen + ook aan de situatie
(+ nog andere disciplines)
ð MAAR (verklaring ≠ goedkeuren) (dia 16)
• experimenteel onderzoek
• om causale relaties tss vermeende oorzaken en gevolgen te toetsen
• bv. veldonderzoek à gedrag in “natuurlijke” omgeving observeren
• gedrag verklaren aan situationeel/ experimenteel onderzoek
• dieronderzoek
o het nut van dierenonderzoek om menselijk gedrag te begrijpen
o ≠ biomedische: gelijkenissen tss de fysiologie v. mens en dier
à vaak onethisch/onpraktisch bij mensen
o gedragswetenschappen: (soms ook onethisch bij mens) maar ook als en juist omdat
verschillen bij mens en dier groot zijn (verschil mens – dier > verschil onder mensen)
3
, SOCIALE PSYCHOLOGIE
• kennisopbouw
• ENKEL onderzoek levert weinig kennis op
§ onderzoek à krijgt vooral waarde door de rol BINNEN de kennisopbouw (of
andere onderzoekers)
§ rol bij opbouwen v. theorie/toetsen v. theorie
§ methodologische kritiek op ander onderzoek weerleggen OF onderbouwen
§ etc.
ð onderzoeken vergelijken, samenleggen,…
• beschrijven, uitleggen, begrijpen
• taak v. sociaal psycholoog:
§ te begrijpen welke rol de onderzoeken spelen i/d opbouw v. kennis over
sociaal gedrag
§ zicht krijgen op hoe welbepaald resultaat zich verhoudt tot andere resultaten
(v. ander onderzoek)
§ NIET enkel bedenken, uitvoeren v. “leuke experimenten”
De relatie tussen sociale psychologie en mensenkennis
sociale psychologie = herkenbaar; iedereen heeft ervaringen met het bestudeerde gedrag + mening
• hindsight bias (~ ‘I knew it all along’-verschijnsel)
= mensen zeggen vaak ‘dat wis tik al/heb ik altijd al geweten’ à zodra mensen iets weten,
moeilijk kunnen inbeelden hoe het was toen ze het nog niet wisten
3. wetenschappelijke studie:
o ó intuïtieve/ alledaagse kennis:
bv. je hebt een nieuw lief: ‘dit is de ware, want samen met mij studeert hij
psychologie, … (dezelfde interesses)’ à SOORT ZOEKT SOORT
maanden erna: nieuw lief à andere interesses à TEGENGESTELDE TREKKEN AAN
à intuïtieve à wordt niet getoetst à geen conclusies trekken
sociale psychologie à wil wetenschappelijk gaan verklaren
o systematisch ó eenzijdige selectie
o objectief ó subjectief à los van wie het onderzoekt (objectief)
o gecontroleerd ó onderhevig
o niet het ene waar en het andere onwaar
o manier van kennisverwerving en kritische reflectie op de methode
De rol van waarden in de sociale psychologie
• individuele waarden v/e onderzoeker
• bepalen welke thema’s hij/zij aansnijdt
• tijdsgeest en veranderingen
• welke termen psychologen gebruiken
• gedragingen kunnen op verschillende manieren geëtiketteerd worden
• welke adviezen psychologen uit hun conclusies trekken
• !! conclusies en aanbevelingen te onderscheiden
4
LES 1: Inleiding
(27/09/2024)
WOORD VOORAF
eerste bestemming
the negativity bias = negativiteitsdenkfout
= meer aandacht voor het negatieve dan voor het positieve
= logisch à voorouders nodig voor overlevingskansen zo groot mogelijk te houden
à bv. savannah geritsel horen, kan roofdier zijn à actie ondernemen/ kan ook vogeltje zijn
à evolutiepsychologisch kunnen verklaren
à media neemt er baat van = zoveel mogelijk negatieve informatie bv. vliegtuig dat neerstort
à komt niet overeen met wat realiteit toont
tweede bestemming
synesthesie = associatie tussen zintuigen
vooroordelen op basis van het horen van een naam
à minder laten doen door vooroordelen
aangeleerde hulpeloosheid (metafoor v/d olifant)
als je vanalles geprobeerd hebt en niks heeft effect à ik kom er niet beter uit
bv. depressieve mensen
olifant leert jaren aan een stuk ‘ik kan het niet/…’ à wnr hij het wel kan, weet hij niet meer hoe het
moet
Brug Mapo à extreem veel zelfdodingen:
Jaar nadien: meer doden à hoe kan dat?
o brug in de aandacht brengen à mensen op ideeën brengen
o citaten en quotes à bijna toxisch om positieve quotes te gebruiken
à kan omgekeerd effect hebben
ð wij hebben andere mensen nodig (geen quote/foto)
à veel mensen voelen zich alleen
sociale deprivatie: door wat mensen niet hebben à niet helemaal gezond kunnen zijn
wnr mensen niet kunnen connecteren met anderen à tot in hersenen effect hebben
à bij weeskinderen getest:
1990 à teveel kinderen in weeshuis geplaatst (geen sociale connectie)
à weinig affectie (degene die niet geadopteerd waren)
à verschil tss geadopteerde en niet geadopteerde
à delen in hersenen minder ontwikkeld (niet geadopteerde)
ð hersenen zijn gemaakt om sociaal contact te hebben
sociale paradox: er zit een tegenstelling i/d mens
à we weten en voelen dat we andere nodig hebben (voor overleving/gezondheid)
à andere kant: besluiten om geen contact te hebben (bv. in trein à nooit langs iemand gaan
zitten
)
als mensen verplicht worden om gedurende een kwartier een gesprek aan te gaan à achteraf
tevredener over zijn dan op voorhand gedacht
1
,SOCIALE PSYCHOLOGIE
invloed: andere hebben invloed op ons en wij beïnvloeden anderen (we hebben andere niet nodig)
BUBBELS:
de vier ruimtes die wij rond ons hebben om ons veilig te voelen:
1. intieme ruimte
a. voor mensen die dicht bij ons mogen komen
b. als mensen daar in komen à kan ongemakkelijk worden
à cultureels
à neurologisch: amygdala
= orgaan dat instaat vr reguleren van emoties (bv. angst) + reguleert afstand die we
hebben t.o.v. andere mensen à mensen die hersenschade hebben opgelopen à
amygdala beschadigd (kon niet meer beseffen dat ze in een intieme ruimte kwam)
2. persoonlijke ruimte
a. vrienden
3. sociale ruimte
4. publieke ruimte
INLEIDING
Wat is sociale psychologie?
sociale psychologie
= deelgebied v/d psychologie dat zich bezighoudt met sociale invloeden op individueel gedrag en met
het gedrag van individuen met, voor, over of tegen elkaar (gedrag = covert al overt)
= de wetenschappelijke studie (3) v/d manier waarop de gedachten, gevoelens en handelingen (1)
van mensen beïnvloed worden door de feitelijke, voorgestelde of geïmpliceerde aanwezigheid (2)
van andere mensen
- sociale invloeden op individueel gedrag
- gedrag van individuen met, voor of tegen elkaar
- overt gedrag
= duidelijk voor de ander zichtbaar
- covert gedrag
= gedrag dat niet onmiddellijk voor de ander waarneembaar is
1. gedachten, gevoelens, handelingen
o overt = waarneembaar voor de handelende persoon EN waarneembaar voor
andere
o covert = waarneembaar voor de handelende persoon, NIET waarneembaar voor
andere
o bv. denkprocessen, affectieve toestanden (gevoelens, stemmingen, etc.)
voorbeeld meisje met nieuwe trui:
nieuwe trui à weggestopt àleerlingen keken nr haar en lachte à gedrag van groepje
leerlingen of het waar is of niet doet er niet toe à IN HAAR GEDACHTENGANG klopt het wel
à impact op onze gedachten
2
,SOCIALE PSYCHOLOGIE
2. drie soorten invloed/ aanwezigheid:
o fysiek/ feitelijk
bv. rugzaktoerist à mensen vermijden rugzaktoeristen (na aanslagen)
= fysieke/ feitelijk invloed die iemand heeft op ons gedrag
o voorgesteld
bv. i/h kleedhokje à iets passen, wat zouden ouders, vriendje,… denken? à kan
invloed hebben op of je het gaat kopen of niet
à je beeldt je de invloed van andere mensen in
o impliciet/onrechtstreeks
= beïnvloeden zonder effectief aanwezig te zijn
bv. supermarkt à reclame aan kassa (à zitten mensen achter die dat bedenken,
maar zijn niet fysiek aanwezig) à via reclame mensen beïnvloeden
bv. verkeersdrempel/ pijltjes op grond IKEA à geven richting aan à zo loop je door
heel de winkel (= INVLOED)
Uitgangspunten v/d sociale psychologie
• situationele gedragsdeterminanten
à (sociaal) gedrag wordt sterk beïnvloed door de (sociale en niet-sociale) situatie waarin
iemand zich bevindt (= verklaring zoeken i/d context van de mensen)
• ó differentiële psychologie à kijken naar het verklaren van het gedrag van mensen
a.d.h.v. eigenschappen van mensen (dispositionisme)
§ bv. iemand ligt op de grond à niemand helpt à denken dat mensen
egoïstisch zijn
• i/d sociale psychologie = karaktereigenschappen niet alles
à ook invloeden van de situatie dat mensen niet zouden helpen (= situationisme)
§ bv. denken dat iemand anders het ook zou doen (ook al hoog scoren op
vriendelijkheidstest)
• interactionisme: sommige mensen meer helpen dan anderen + ook aan de situatie
(+ nog andere disciplines)
ð MAAR (verklaring ≠ goedkeuren) (dia 16)
• experimenteel onderzoek
• om causale relaties tss vermeende oorzaken en gevolgen te toetsen
• bv. veldonderzoek à gedrag in “natuurlijke” omgeving observeren
• gedrag verklaren aan situationeel/ experimenteel onderzoek
• dieronderzoek
o het nut van dierenonderzoek om menselijk gedrag te begrijpen
o ≠ biomedische: gelijkenissen tss de fysiologie v. mens en dier
à vaak onethisch/onpraktisch bij mensen
o gedragswetenschappen: (soms ook onethisch bij mens) maar ook als en juist omdat
verschillen bij mens en dier groot zijn (verschil mens – dier > verschil onder mensen)
3
, SOCIALE PSYCHOLOGIE
• kennisopbouw
• ENKEL onderzoek levert weinig kennis op
§ onderzoek à krijgt vooral waarde door de rol BINNEN de kennisopbouw (of
andere onderzoekers)
§ rol bij opbouwen v. theorie/toetsen v. theorie
§ methodologische kritiek op ander onderzoek weerleggen OF onderbouwen
§ etc.
ð onderzoeken vergelijken, samenleggen,…
• beschrijven, uitleggen, begrijpen
• taak v. sociaal psycholoog:
§ te begrijpen welke rol de onderzoeken spelen i/d opbouw v. kennis over
sociaal gedrag
§ zicht krijgen op hoe welbepaald resultaat zich verhoudt tot andere resultaten
(v. ander onderzoek)
§ NIET enkel bedenken, uitvoeren v. “leuke experimenten”
De relatie tussen sociale psychologie en mensenkennis
sociale psychologie = herkenbaar; iedereen heeft ervaringen met het bestudeerde gedrag + mening
• hindsight bias (~ ‘I knew it all along’-verschijnsel)
= mensen zeggen vaak ‘dat wis tik al/heb ik altijd al geweten’ à zodra mensen iets weten,
moeilijk kunnen inbeelden hoe het was toen ze het nog niet wisten
3. wetenschappelijke studie:
o ó intuïtieve/ alledaagse kennis:
bv. je hebt een nieuw lief: ‘dit is de ware, want samen met mij studeert hij
psychologie, … (dezelfde interesses)’ à SOORT ZOEKT SOORT
maanden erna: nieuw lief à andere interesses à TEGENGESTELDE TREKKEN AAN
à intuïtieve à wordt niet getoetst à geen conclusies trekken
sociale psychologie à wil wetenschappelijk gaan verklaren
o systematisch ó eenzijdige selectie
o objectief ó subjectief à los van wie het onderzoekt (objectief)
o gecontroleerd ó onderhevig
o niet het ene waar en het andere onwaar
o manier van kennisverwerving en kritische reflectie op de methode
De rol van waarden in de sociale psychologie
• individuele waarden v/e onderzoeker
• bepalen welke thema’s hij/zij aansnijdt
• tijdsgeest en veranderingen
• welke termen psychologen gebruiken
• gedragingen kunnen op verschillende manieren geëtiketteerd worden
• welke adviezen psychologen uit hun conclusies trekken
• !! conclusies en aanbevelingen te onderscheiden
4
