INTERNATIONAAL PRIVAATRECHT
DEEL 1. ALGEMEEN DEEL
INLEIDENDE LES
WAT GAAN WE LEREN?
- Wat is het internationaal privaatrecht?
o Bv. Nederlandse man die wilt trouwen met een Belgische vrouw en ze wonen in Frankrijk
Waar gaan ze trouwen? Mag je trouwen met neef of nicht,…?
Welk recht zal bepalen of bv. 2 mensen van hetzelfde geslacht mogen trouwen
o Verschillende deelcomponenten van het IPR:
1. De internationale bevoegdheid
Bij welke rechtbank komen we terecht
2. Toepasselijk recht
Welk rechtssysteem beheerst onze rechtsverhouding
3. Erkenning en tenuitvoerlegging
Wordt bv. dat Belgisch huwelijk in Frankrijk erkend?
4. Internationale samenwerking
- Wat hebben jullie nog altijd willen weten?
WAT: IPR IS OVERAL…
- Wie heeft deze zomer het IPR meegemaakt?
- Wie heeft deze zomer iets gelezen over het IPR?
- Bv. iemand die in het buitenland werkt, welk recht is van toepassing op die arbeidsrelatie?, persoon woont er al lang
en heeft persoonlijke relaties daar en persoon wil nationaliteit van dat land aanvragen, stelt zich vraag over wat zo’n
gevolgen dit kan hebben: bv. op huwelijksvermogensrecht, erfrecht etc. -> mooi clustervoorbeeld
- Bv. samenwerkingen in strafzaken is binnen de EU een heel netwerk van samenwerkingen, is samenwerking op
strafrechtelijk gebied en geen internationaal privaatrecht
o Stel er komt een strafprocedure ergens in het buitenland en een slachtoffer wil zich burgerlijke partij stellen, is
die rechter ook bevoegd voor de burgerlijke procedure (onrechtmatige daad)? Welke rechter is bevoegd?
- Bv. vrouw bevalt van een kind op een vliegtuig terwijl boven Atlantische Oceaan aan het vliegen -> welk recht bepaalt
dan bijvoorbeeld wie de vader is van het kind?
- Bv. cyberaanvallen op verschillende Europese luchthavens, heel veel contracten met al die reizigers,
luchtvaartmaatschappijen moeten ervoor zorgen dat mensen toch kunnen vliegen, bagage moet mee etc., welk recht is
van toepassing op dat contract? Welke rechten hebben de reizigers? Welk recht hebben ze op compensatie?
- Bv. visum aanvragen -> eerder bestuursrecht, migratierecht
o Wel IPR: bv. je trouwt in het buitenland nadat je een visum aanvraagt, of je laat je partner overkomen en
visum aanvragen op basis van gezinshereniging en dan gaat men nakijken of huwelijk wel geldig is ->
internationaal privaatrecht
- Bv. erkenning van Palestina als staat, in het internationaal recht hechten we veel belang aan het concept ‘staat’ om bv.
recht van staat toe te passen
- Bv. internationale contracten over voetballers, transfers
- Bv. WK in Rwanda, fietsen en mensen die worden ingevlogen, contracten met hotels etc. zijn allemaal internationale
contracten
1
, - Bv. internationale insolventie: welk recht is van toepassing wanneer bv. een internationale kledingketen die failliet is,
het is enkel Belgische dochteronderneming, hoe zit het dan met de Nederlandse moedervennootschap?
HOE GAAN WE LEREN?
- Maandag: oefeningen
o Voorbereiden
o Staan op het einde van de slides van de theorieles
- Dinsdag: theorie
o Lees hoofdstukken in handboek
o Vind bronnen
- Post verhaal over het IPR
- Hoe: cursusmateriaal
o Slides
Op blackboard
Enkel kader voor lessen
Op zich onvoldoende om stof te leren
o Handboek
o Bronnenbundel
Roepnaam (bv. Brussel I bis) mag op een post-it
o Rechtspraak
Samenvattingen in handboek
Best om zelf te lezen
Moet kunnen toepassen (weten van welk hof het arrest is)
o Aanvullend materiaal
Op blackboard
Bv. voorgestelde wetgeving
- Mondeling examen
o 15 minuten
o 30 minuten voorbereidingstijd
Zelf uur in het oog houden!
o Gesloten boek: enkel bronnenbundel of andere ingebonden, niet-becommenterarieerde wetboeken
o Je weet niet meteen of je geslaagd bent
o 2 casussen opgedeeld in 2 of 3 deelvragen
- Opbouw van de cursus
o Deel I: Algemeen deel
Basisprincipes
o Deel II: Bijzonder deel
Doorheen het burgerlijk recht gaan en elke afdeling in een aparte les bespreken
o Oefeningen elke week
o Medewerking vereist!
ONDERDELEN VAN HET IPR
- 1. Bevoegde rechter
o Bij welke rechtbank kan ik terecht?
- 2. Toepasselijk recht
o Welk recht is van toepassing
o 1 en 2 niet door elkaar halen!
- 3. Erkenning en uitvoerbaarheid
o Bv. erkenning van een geboorteakte, huwelijksakte, testamenten, …
- 4. Samenwerking tussen rechters onderling en autoriteiten onderling
2
,ALGEMENE FOUTEN IN IPR
- Verwisseling van onderdelen
o Bevoegde rechter is niet hetzelfde als toepasselijk recht
- Niet-respecteren bronnen IPR
o Heel brede waaier van bronnen
o Hiërarchie der bronnen: je begint met EU-bron of internationale bron (kijken wat verband is tussen die 2),
daarna pas kijken naar nationaal recht
Ze gaan beginnen met trialogen voor wet Bescherming Volwassenen, wat is dat?
Wie neemt het wetgevend initiatief bij EU-recht?
o De Europese Commissie
Verder: Europees Parlement + Raad van Ministers (gaat heen en weer)
In de praktijk is dat gepingpong niet praktisch dus doet men een trialoog: Commissie, Raad
en Parlement zitten samen en gaan onderhandelen en maken zo een beslissing
- Verwisseling materieel recht en IPR
o Bv. vraag: welk recht is van toepassing op de grondvoorwaarden van het huwelijk?
Kijken naar het toepasselijk recht om te zien of men in een moskee/kerk kan trouwen
- Verkeerde kwalificatie
o Juiste rechtsvraag/rechtstak bepalen (weten waarover je vraag gaat)
o Bv. Poolse vrachtwagen die tegen mij botst -> is geen goederenrecht maar vraag naar aansprakelijkheid
SPELERS OP IPR-VELD
- Waar vinden we dat internationaal privaatrecht?
o Europese verordeningen, multilaterale en bilaterale verdragen
- Haagse Conferentie Internationaal Privaatrecht
o Intergouvernementele organisatie die werkt rond de harmonisatie van het internationaal privaatrecht
o Hebben aantal verdragen, beginselen en ook aantal soft law instrumenten
o Heel veel Verdragen van Den Haag gaan we tegenkomen
- Internationale organisaties
o Verenigde Naties; UNCITRAL (domein: trade law, Internationaal Handelsrecht) (bv. Weens Koopverdrag)
- Europese Unie
- Nationale Wetgevers
- Gewestelijke/gemeenschaps-decreetgevers
- Gemeenten
o Bv. regels in de praktijk brengen (welke documenten moet je in orde brengen om te kunnen trouwen)
HOOFDSTUK 1. INLEIDING
1.1. ALGEMEEN
- IPR
o = De rechtstak djie de verhouding tussen verschillende (nationale) rechtssystemen regelt
o Helpt ons te bepalen of we een antwoord moeten zoeken in het Belgische rechtssysteem of in een ander
(buitenlands) rechtssysteem
o Bruggenbouwer tussen de verschillende betrokken rechtssystemen
o ‘I’: enkel noodzakelijk voor internationale gevallen
o ‘P’: enkel rechtsverhoudingen binnen het privaatrecht
o Privaatrechtelijke verhoudingen met met een internationaal element kunnen een geschil inhouden waarvoor
een persoon/bedrijf naar de rechter wil/moet
3
, o Ook vragen van IPR zonder dispuut zijn mogelijk: bv. wanneer Belgische of buitenlandse recht voor een
bepaalde vaststelling moet zorgen
- Bv. Nederlandse man die wilt trouwen met een Belgische vrouw
Waar gaan ze trouwen? Mag je trouwen met neef of nicht,…?
1.2. ONDERDELEN VAN HET IPR
- 4 luiken:
o Internationale bevoegdheid
o Toepasselijk recht
o Erkenning en uitvoerbaarheid
o Administratieve en gerechtelijke samenwerking
a) Internationale bevoegdheid
- ‘Waar’-vraag: waar moet een bepaalde internationale situatie worden beslecht? Waar moet een bepaald geschil
worden beslecht?
- Regels bepalen in welke feitelijke omstandigheden de Belgische rechters een internationale zaak kunnen behandelen +
in welke gevallen de Belgische ambtenaren en notarissen mogen optreden in grensoverschrijdende gevallen
- Voorbeeld: Kan een Belgische ambtenaar van de burgerlijke stand het huwelijk voltrekken van 2 Amerikanen die als
toeristen in België zijn?
b) Toepasselijk recht
- Bepalen welk recht een bepaalde internationale situatie zal regelen
- Voorbeeld: Een belgisch bedrijf koopt cacao aan van een bedrijf in Ghana. Wanneer de verkoper de cacao in België
levert, blijkt die niet van de overeengekomen kwaliteit te zijn. Volgens het recht van welk land zal de bevoegde rechter
oordelen?
- ! Niet omdat een Belgische rechter internationaal bevoegd is om een geschil te behandelen dat deze rechter ook het
Belgische recht zal toepassen
c) Erkenning en uitvoerbaarheid
- Hebben te maken met het effect dat een buitenlandse rechterlijke beslissing of een buitenlandse authentieke akte in
België zal hebben
- Voorbeeld: Een Belgische vrouw trouwt in Australië met een Australiër. Is de Australische huwelijksakte ook geldig in
België?
- Erkenning: de feiten of de rechtsverhoudingen die vastgesteld zijn in een buitenlands vonnis of een buitenlandse akte
kunnen ook in België gelden
- Uitvoerbaarheid (stapje verder): een buitenlandse rechterlijke beslissing krijgt dezelfde werking in België als in het land
van oorsprong. De beslissing kan dan ook in België uitgevoerd worden
o Bv. Belgische gerechtsdeurwaarder kan effect beslag leggen op goederen van de veweerder in België
d) Administratieve en gerechtelijke samenwerking
- Overheidsorganen van verschillende landen treden rechtstreeks met elkaar in verbinding om de burger bij te staan in
internationale zaken
- Sommige internationale verdragen en Europese verdragen stellen ‘centrale autoriteiten’ aan: spelen faciliterend rol
tussen de burger en de rechterlijke en administratieve instanties, bv. bij de uitwisseling van documenten , het
internationaal betekenen, …
- Ook rechters van verschillende landen moeten steeds meer rechtstreeks met elkaar in contact treden
o Toegang tot het buitenlandse recht, het verkrijgen van bewijs en het voorkomen van parallelle procedures
vereisen nauwere samenwerking tussen gerechten
4
DEEL 1. ALGEMEEN DEEL
INLEIDENDE LES
WAT GAAN WE LEREN?
- Wat is het internationaal privaatrecht?
o Bv. Nederlandse man die wilt trouwen met een Belgische vrouw en ze wonen in Frankrijk
Waar gaan ze trouwen? Mag je trouwen met neef of nicht,…?
Welk recht zal bepalen of bv. 2 mensen van hetzelfde geslacht mogen trouwen
o Verschillende deelcomponenten van het IPR:
1. De internationale bevoegdheid
Bij welke rechtbank komen we terecht
2. Toepasselijk recht
Welk rechtssysteem beheerst onze rechtsverhouding
3. Erkenning en tenuitvoerlegging
Wordt bv. dat Belgisch huwelijk in Frankrijk erkend?
4. Internationale samenwerking
- Wat hebben jullie nog altijd willen weten?
WAT: IPR IS OVERAL…
- Wie heeft deze zomer het IPR meegemaakt?
- Wie heeft deze zomer iets gelezen over het IPR?
- Bv. iemand die in het buitenland werkt, welk recht is van toepassing op die arbeidsrelatie?, persoon woont er al lang
en heeft persoonlijke relaties daar en persoon wil nationaliteit van dat land aanvragen, stelt zich vraag over wat zo’n
gevolgen dit kan hebben: bv. op huwelijksvermogensrecht, erfrecht etc. -> mooi clustervoorbeeld
- Bv. samenwerkingen in strafzaken is binnen de EU een heel netwerk van samenwerkingen, is samenwerking op
strafrechtelijk gebied en geen internationaal privaatrecht
o Stel er komt een strafprocedure ergens in het buitenland en een slachtoffer wil zich burgerlijke partij stellen, is
die rechter ook bevoegd voor de burgerlijke procedure (onrechtmatige daad)? Welke rechter is bevoegd?
- Bv. vrouw bevalt van een kind op een vliegtuig terwijl boven Atlantische Oceaan aan het vliegen -> welk recht bepaalt
dan bijvoorbeeld wie de vader is van het kind?
- Bv. cyberaanvallen op verschillende Europese luchthavens, heel veel contracten met al die reizigers,
luchtvaartmaatschappijen moeten ervoor zorgen dat mensen toch kunnen vliegen, bagage moet mee etc., welk recht is
van toepassing op dat contract? Welke rechten hebben de reizigers? Welk recht hebben ze op compensatie?
- Bv. visum aanvragen -> eerder bestuursrecht, migratierecht
o Wel IPR: bv. je trouwt in het buitenland nadat je een visum aanvraagt, of je laat je partner overkomen en
visum aanvragen op basis van gezinshereniging en dan gaat men nakijken of huwelijk wel geldig is ->
internationaal privaatrecht
- Bv. erkenning van Palestina als staat, in het internationaal recht hechten we veel belang aan het concept ‘staat’ om bv.
recht van staat toe te passen
- Bv. internationale contracten over voetballers, transfers
- Bv. WK in Rwanda, fietsen en mensen die worden ingevlogen, contracten met hotels etc. zijn allemaal internationale
contracten
1
, - Bv. internationale insolventie: welk recht is van toepassing wanneer bv. een internationale kledingketen die failliet is,
het is enkel Belgische dochteronderneming, hoe zit het dan met de Nederlandse moedervennootschap?
HOE GAAN WE LEREN?
- Maandag: oefeningen
o Voorbereiden
o Staan op het einde van de slides van de theorieles
- Dinsdag: theorie
o Lees hoofdstukken in handboek
o Vind bronnen
- Post verhaal over het IPR
- Hoe: cursusmateriaal
o Slides
Op blackboard
Enkel kader voor lessen
Op zich onvoldoende om stof te leren
o Handboek
o Bronnenbundel
Roepnaam (bv. Brussel I bis) mag op een post-it
o Rechtspraak
Samenvattingen in handboek
Best om zelf te lezen
Moet kunnen toepassen (weten van welk hof het arrest is)
o Aanvullend materiaal
Op blackboard
Bv. voorgestelde wetgeving
- Mondeling examen
o 15 minuten
o 30 minuten voorbereidingstijd
Zelf uur in het oog houden!
o Gesloten boek: enkel bronnenbundel of andere ingebonden, niet-becommenterarieerde wetboeken
o Je weet niet meteen of je geslaagd bent
o 2 casussen opgedeeld in 2 of 3 deelvragen
- Opbouw van de cursus
o Deel I: Algemeen deel
Basisprincipes
o Deel II: Bijzonder deel
Doorheen het burgerlijk recht gaan en elke afdeling in een aparte les bespreken
o Oefeningen elke week
o Medewerking vereist!
ONDERDELEN VAN HET IPR
- 1. Bevoegde rechter
o Bij welke rechtbank kan ik terecht?
- 2. Toepasselijk recht
o Welk recht is van toepassing
o 1 en 2 niet door elkaar halen!
- 3. Erkenning en uitvoerbaarheid
o Bv. erkenning van een geboorteakte, huwelijksakte, testamenten, …
- 4. Samenwerking tussen rechters onderling en autoriteiten onderling
2
,ALGEMENE FOUTEN IN IPR
- Verwisseling van onderdelen
o Bevoegde rechter is niet hetzelfde als toepasselijk recht
- Niet-respecteren bronnen IPR
o Heel brede waaier van bronnen
o Hiërarchie der bronnen: je begint met EU-bron of internationale bron (kijken wat verband is tussen die 2),
daarna pas kijken naar nationaal recht
Ze gaan beginnen met trialogen voor wet Bescherming Volwassenen, wat is dat?
Wie neemt het wetgevend initiatief bij EU-recht?
o De Europese Commissie
Verder: Europees Parlement + Raad van Ministers (gaat heen en weer)
In de praktijk is dat gepingpong niet praktisch dus doet men een trialoog: Commissie, Raad
en Parlement zitten samen en gaan onderhandelen en maken zo een beslissing
- Verwisseling materieel recht en IPR
o Bv. vraag: welk recht is van toepassing op de grondvoorwaarden van het huwelijk?
Kijken naar het toepasselijk recht om te zien of men in een moskee/kerk kan trouwen
- Verkeerde kwalificatie
o Juiste rechtsvraag/rechtstak bepalen (weten waarover je vraag gaat)
o Bv. Poolse vrachtwagen die tegen mij botst -> is geen goederenrecht maar vraag naar aansprakelijkheid
SPELERS OP IPR-VELD
- Waar vinden we dat internationaal privaatrecht?
o Europese verordeningen, multilaterale en bilaterale verdragen
- Haagse Conferentie Internationaal Privaatrecht
o Intergouvernementele organisatie die werkt rond de harmonisatie van het internationaal privaatrecht
o Hebben aantal verdragen, beginselen en ook aantal soft law instrumenten
o Heel veel Verdragen van Den Haag gaan we tegenkomen
- Internationale organisaties
o Verenigde Naties; UNCITRAL (domein: trade law, Internationaal Handelsrecht) (bv. Weens Koopverdrag)
- Europese Unie
- Nationale Wetgevers
- Gewestelijke/gemeenschaps-decreetgevers
- Gemeenten
o Bv. regels in de praktijk brengen (welke documenten moet je in orde brengen om te kunnen trouwen)
HOOFDSTUK 1. INLEIDING
1.1. ALGEMEEN
- IPR
o = De rechtstak djie de verhouding tussen verschillende (nationale) rechtssystemen regelt
o Helpt ons te bepalen of we een antwoord moeten zoeken in het Belgische rechtssysteem of in een ander
(buitenlands) rechtssysteem
o Bruggenbouwer tussen de verschillende betrokken rechtssystemen
o ‘I’: enkel noodzakelijk voor internationale gevallen
o ‘P’: enkel rechtsverhoudingen binnen het privaatrecht
o Privaatrechtelijke verhoudingen met met een internationaal element kunnen een geschil inhouden waarvoor
een persoon/bedrijf naar de rechter wil/moet
3
, o Ook vragen van IPR zonder dispuut zijn mogelijk: bv. wanneer Belgische of buitenlandse recht voor een
bepaalde vaststelling moet zorgen
- Bv. Nederlandse man die wilt trouwen met een Belgische vrouw
Waar gaan ze trouwen? Mag je trouwen met neef of nicht,…?
1.2. ONDERDELEN VAN HET IPR
- 4 luiken:
o Internationale bevoegdheid
o Toepasselijk recht
o Erkenning en uitvoerbaarheid
o Administratieve en gerechtelijke samenwerking
a) Internationale bevoegdheid
- ‘Waar’-vraag: waar moet een bepaalde internationale situatie worden beslecht? Waar moet een bepaald geschil
worden beslecht?
- Regels bepalen in welke feitelijke omstandigheden de Belgische rechters een internationale zaak kunnen behandelen +
in welke gevallen de Belgische ambtenaren en notarissen mogen optreden in grensoverschrijdende gevallen
- Voorbeeld: Kan een Belgische ambtenaar van de burgerlijke stand het huwelijk voltrekken van 2 Amerikanen die als
toeristen in België zijn?
b) Toepasselijk recht
- Bepalen welk recht een bepaalde internationale situatie zal regelen
- Voorbeeld: Een belgisch bedrijf koopt cacao aan van een bedrijf in Ghana. Wanneer de verkoper de cacao in België
levert, blijkt die niet van de overeengekomen kwaliteit te zijn. Volgens het recht van welk land zal de bevoegde rechter
oordelen?
- ! Niet omdat een Belgische rechter internationaal bevoegd is om een geschil te behandelen dat deze rechter ook het
Belgische recht zal toepassen
c) Erkenning en uitvoerbaarheid
- Hebben te maken met het effect dat een buitenlandse rechterlijke beslissing of een buitenlandse authentieke akte in
België zal hebben
- Voorbeeld: Een Belgische vrouw trouwt in Australië met een Australiër. Is de Australische huwelijksakte ook geldig in
België?
- Erkenning: de feiten of de rechtsverhoudingen die vastgesteld zijn in een buitenlands vonnis of een buitenlandse akte
kunnen ook in België gelden
- Uitvoerbaarheid (stapje verder): een buitenlandse rechterlijke beslissing krijgt dezelfde werking in België als in het land
van oorsprong. De beslissing kan dan ook in België uitgevoerd worden
o Bv. Belgische gerechtsdeurwaarder kan effect beslag leggen op goederen van de veweerder in België
d) Administratieve en gerechtelijke samenwerking
- Overheidsorganen van verschillende landen treden rechtstreeks met elkaar in verbinding om de burger bij te staan in
internationale zaken
- Sommige internationale verdragen en Europese verdragen stellen ‘centrale autoriteiten’ aan: spelen faciliterend rol
tussen de burger en de rechterlijke en administratieve instanties, bv. bij de uitwisseling van documenten , het
internationaal betekenen, …
- Ook rechters van verschillende landen moeten steeds meer rechtstreeks met elkaar in contact treden
o Toegang tot het buitenlandse recht, het verkrijgen van bewijs en het voorkomen van parallelle procedures
vereisen nauwere samenwerking tussen gerechten
4
