Gezondheidspsychologie volledige samenvatting

Gezondheidspsychologie.
Inleiding & modellen voor gedragsverandering.

Wat is gezondheidspsychologie?
Inleiding. - Integratie van:
 Cognitieve theorieën
Lesverloop.  Ontwikkelingstheorieën
1. Inleiding  Sociale theorieën
2. H1: Wat is gezondheid? - Toegepast op gezondheid, ziekte & gezondheidszorg
1. Gedrag, dood & ziekte - Meten van kennis & attitudes t.o.v gezondheid
- Inzicht in voorspellende factoren
2. Veranderende perspectieven - Ontwikkelen van evidence based interventies
3. Individuele, culturele &
leeftijdsgerelateerde perspectieven op 70% van gezondheidsuitgaven gaan naar mensen met
gezondheid chronische ziektes.
3. H2: gezondheidsverschillen. - 30% van bevolking
- Vb.: depressie, hoge bloeddruk & diabetes
1. Gezondheisverschillen
- Sommige te voorkomen met een gezondere levensstijl
2. Geslacht & gezondheid => ziekenfondsen pleiten voor meer preventieve
4. H5: modellen voor voorspellen van maatregelen
gezondheidsgedrag.
1. Distale invloeden op Belgen scoren slecht op 4 belangrijke
gezondheidsgedrag gezondheidsparameters.
- Roken : 15,4% rookt dagelijks
2. Proximale invloeden op
- Alcohol : > gemiddelde in OESO landen, doen ook vaker
gezondheidsgedrag aan bingedrinking.
3. Gedragsveranderings & verklarende - Beweging : maar 29% haalt aanbevolen 150min
modellen intensieve fysieke activiteit per week
4. Modellen voor gefaseerde - Voeding : slechts 15% van de volwassenen eet voldoende
gedragsverandering fruit/ groenten
5. Verklarende modellen: gedragswiel
Verband tussen psychologie en gezondheid.
5. Leerpad - Koppeling:
6. E- learning : gedragswiel  Ideeën, kennis & oordelen over gezondheid
beïnvloeden gedrag & emoties

,  Centrale vragen zoals: - Introductie van geneesmiddelen, toegenomen
o Waarom gedragen mensen zich gezond of niet beheersing van besmettelijke ziekten via vaccinatie en
o Hebben geslacht, leeftijd & ses (in)directe invloed verbeterde sanitaire voorzieningen
op gezondheid - Vrouwen leven langer dan mannen ( verschil bedraagt
o Waarom lijken sommige mensen steeds opnieuw tussen de 3 & 4 jaar)
ziek te worden & anderen niet
- Doelen van gezondheidspsychologie = begrip Oorzaken van mortaliteit.
ontwikkelen & vergroten van impact van - Verandering van infectieziekten naar chronische ziekten
biopyschosociale factoren op:  Voorbeelden: HIV/ aids daling & diabetes stijgt
 Bevordering & behoud van gezondheid  Gedragscomponent als belangrijke doodsoorzaken
 Verbetering gezondheidszorg & beleid  Ziektes zoals aandoeningen van hart, longen, en
 Preventie & behandeling van ziekte ademhalingsorganen wereldwijd grootste
 Identificatie van oorzaken van zikete & risicofactoren moordenaars
- Alzheimer = snelst groeiende doodsoorzaak door
vergrijzing
- Dus : GHP richt zich op gedragsverandering om
Samen healthy habit kiezen: gezondheid te bevorderen
- Door successen in het verbeteren van de
2. Veranderende perspectieven.
volksgezondheid na veranderingen van de sociale
- Om de 30min even rechtstaan & stretchen  helpt met
omstandigheden en de leefomgeving
concentratie
- Tijdens lespauze fruit, groenten of nootjes eten als
Gezondheid heeft lichamelijke en geestelijke
tussendoor  betere prestatie
aspecten.
- Tijdens les voldoende water drinken  kraantjeswater =
- In meeste culturen zijn medicijnmannen priester en arts
Hoofdstuk 1. Wat is gezondheid tegelijk
 Bij archeologische vondsten van menselijke skeletten
1. Gedrag, dood & ziekte. uit het stenen tijdperk werden in sommige schedels
gezonder dan flesjeswater kleine, begrensde gaatjes aangetroffen  proces van
trepanatie
Stijging van de levensverwachting 20e eeuw.
- Door medische technologie en verbeterde Biomedisch ziektemodel.
behandelingen - Opvattingen dat ziekten & symptomen een
- Door geloof in effectiviteit van traditionele geneeskunde achterliggende fysiologisch verklaring hebben & dat
- Door veranderingen in sociale omstandigheden & daarmee ook genezing mechanisch + rechtlijnig werkt.
leefomgeving - Gezondheid = afwezigheid ziekte
- Diagnose receptmodel = ziekte heeft een oorzaak die via
medische interventies kan worden genezen

, 3. Individuele, culturele & Definitie gezondheid volgens WHO.
leeftijdgerelateerde perspectieven op - Gezondheid is een toestand van volledig lichamelijk,
gezondheid. geestelijk en sociaal welzijn en niet alleen als de
- Ziekte is het gevolg van een aandoening die zijn afwezigheid van ziekte of invalideit.
oorsprong vindt buiten het lichaam (infecties) & interne - Beleidsdoelen & nationale programma’s:
veranderingen (celmutaties)  Streven naar wereldwijze gezondheid, gelijkheid,
- Medische interventies stijging levensverwachting & toegang tot essentiële
 Wegnemen van oorzaak zorg
 Symptomen verlichten - Kritische overwegingen op definitie.
 Grondslag van succesvolle behandelingen  Volledig? Vergrijzing en toename chronische
- Toepassing Covid vaccins aandoeningen
- Kritieken:  Focus op gedrag en levensstijl  minder aandacht
 Reductionistisch : concentreert zich op voor SES en culturele invloeden
lichaamscellen & biochemische processen
 Negeert psychologische en sociale factoren Crossculturele perspectieven op gezondheid.
- Definitie van ‘normale’ gezondheid
Biopsychosociaal ziektemodel.  Varieert per cultuur
- Standpunt dat ziekten & symptomen door een Vb.: personen met beperking  reactie vanuit islam
combinatie van lichamelijke, sociale, culturele en op een kind geboren met syndroom van down
psychologische factoren kunnen worden verklaard - Ziekteattributie:
- Gezondheid  afwezigheid van ziekte  Westerse culturen : scheiding van geest, lichaam en
- Ziekte = gevolg van interactie van bio, psy & soc ziel & medische zorg gespecialiseerd
factoren  Afrikaanse & enkele Aziatische culturen : holistische
- Subjectiviteit en beleving benadering, collectivistisch & integratie van
 Ziekte  subjectieve beoordeling = beleving, spiritueel, soc & lichamelijk welzijn
omgeving, cultuur en persoonlijkheid beïnvloeden - Individualistisch vs. collectivistisch
perceptie van ziekte  Verantwoordelijkheid in handen van individu <->
- Toepassing: individu als deel v/e groter geheel
 Positieve gezondheid = mensen kunnen omgaan met  Meer stigma in collectivistisch cultuur
verschillende uitdagingen - Traditionele vs. alternatieve geneeskunde:
 Fantoompijn  Westerse culturen:
 Placbo-effect = bepaalde inactieve stoffen kunnen o Reguliere geneeskunde blijft dominant
toch impact hebben op gezondheid o Erkennen belang van alternatieve geneeskunde
- Kritieken: Vb.: homeopathie, acupunctuur, osteopathie
 Tijdsintensieve aanpak
 Definite = te ruim? Er is geen onderscheid tussen GH
als gedrag of toestand

,  Hoogopgeleide vrouwen : leven 5,4j langer & 15,5j
meer in goede gezondheidszorg
Westerse opvatting Niet Westerse opvatting - Lineair verband:
Compartimentering Holistische benadering  Hoger SES  beter gezondheid
Individualisme Collectivisme
Onafhankelijke zelf Afhankelijke zelf Verklaringen gezondheidsongelijkheid tussen SES.
Eigen, individuele Onderlinge afhankelijkheid - Causale relatie vs. social drift
verantwoordelijkheid - Verschillen gezondheidsgedrag
Nadruk op individuele Nadruk op groepsbehoeften - Toegang tot gezondheidszorg
uniciteit - Omgevingsfactoren
Specialisering in de zorg Integrale zorg - Stress
Secularisatie in de zorg Spiritueel geïnspireerde - Werk & stress
zorg

1. Gezondheidsverschillen. Hoofdstuk 2. Gezondheidsverschillen.
Belangrijkste doodsoorzaken in ontwikkelingslanden. Debat: kip of ei verhaal:
- Kindersterfte door diarree, luchtweginfecties, - Sociaal causaliteitsmodel:
ondervoeding  Lage SES = gezondheidsproblemen
- Bij volwassenen: tuburculose, malaria & ondergewicht  Ondersteund door longitudinale onderzoek
- Social drift model:
Wat valt op?  Gezondheidsproblemen => lage ses
- Vrouwen leven langer dan mannen  Minder evidentie gevonden in onderzoek
- Grote verschillen in sterftecijfers voor 5 e levensjaar
tussen hoge & lage inkomenslanden Verschillen in gezondheidsgedrag.
- Personen met lage SES
Gezondheidsverschillen bij hoge SES.  Vaker ongezond gederag zoals bv.: roken & alcohol
- Armoede in welvarende landen:  Minder gezonde voeding & beweging
 Armoede beperkt tot gezond eten, goede huisvesting, - Oorzaken ongezond gedrag:
scholing, zorg  Geen gebrek aan kennis
 Lager inkomen  meer ziekte, meer stress, kortere  Impact van sociale context, maar ook bewuste keuzes
levensduur
- Opleidingsniveau correleert sterk met gezondheidszorg Toegang tot gezondheidszorg.
 Hoogopgeleide mannen : leven 6j langer & 13,3j meer - In BE = zorg toegankelijk voor iedereen via verplichte
in goede gezondheidszorg verzekering ziekenfonds = mutualiteit
- Verzekeraars moeten iedereen accepteren ongeacht
leeftijd of gezondheid