lOMoARcPSD|11107141
Filosofie 2e bachelor TEW
FILOSOFIE
INLEIDING
Doel: inleiding tot westerse wijsbegeerte met uitwijkingen erbuiten
3 momenten in de tijd: Grieken – moderniteit (17 de-18de eeuw) – postmoderne
samenleving
4 thema’s: Kennis, politiek, ethiek en economie
1. Rol van Griekenland
- Belang van stroomculturen
- Griekenland is zo belangrijk omdat de romeinen zo belangrijk zijn, romeinse elite worden
allemaal grieks opgeleid. Via romeinse beschaving bij ons.
- Griekenland is voetnoot, maar dominant in Rome
Grieken nemen veel elementen over uit de Babylonische (Irak, Iran) en Egyptische cultuur
rond de nijl. Rond grote rivieren. Iedereen woont rond te nijl
- Meer en meer groepen beginnen sedentair te wonen
China, yellow river, want enorm modderig, rijke landbouwcultuur
Wij hebben wel contact met egyptische cultuur rond de middellandse zee
- Essentie: Romeinse cultuur is Grieks, Griekse cultuur heeft zich over de gehele regio
verspreid.
- Veel geschreven teksten en relevant tot vandaag in taal, cultuur, religie, … we zijn een erfenis
- Leven na het leven, engelen, allemaal Egyptische cultuur, de symbolen
Rondom grote stromen ontstaan grote structuren:
-> Meer mensen leven op korte afstand bij elkaar; waardoor verschillende stroomstructuren
ontwikkelen.
-> Egyptische cultuur is monumentaal belangrijk, herrijzen is de link tussen vader en zoon
2. Wat is wijsbegeerte?
2.1. Definitie: Wijsbegeerte bevat alleen voorlopige antwoorden die steeds nieuwe vragen
opwerpen en staat tegenover meningen en overtuigingen die steunen op autoriteiten.
(<-> Dit betekent niet dat een filosoof bijvoorbeeld geen gelovig christen kan zijn)
Wijsbegeerte is afkeur van elke vorm van fundamentalisme.
• Wijsbegeerte, volgens Bertrand Russell (1872-1970), is iets dat zich bevindt tussen
exacte wetenschap (dat steunt op de rede) en religie (dat steunt op geloof en
gevoel).
• Wijsbegeerte is ook gelinkt aan een doordachte ontvankelijkheid/openheid voor
tegenargumenten en een kritische levenshouding.
• Wijsbegeerte onderscheidt zich van de wetenschap door de radicaliteit van de
vraagstelling, door het type vraag die zij stelt, door de gerichtheid van haar vragen.
• Filosofie is geen ideologie, kan zichzelf niet in vraag stellen en is niet in staat om na te denken
1
, lOMoARcPSD|11107141
Filosofie 2e bachelor TEW
• Belangrijk om een kritische houding aan te nemen, een brede blik te behouden en zichzelf
constant in vraag te stellen. We moeten grijszones leren zien, niet zwart-wit denken
• Filosofie is geen wetenschap, geen techniek, wilt niet de wereld te beheersen (technisch)
• Groot onderscheid tussen de wereld en de leefwereld (Edmund Husserl, 1859-1938)
2.2. Mens kan niet leven zonder diens bestaan zin te verlenen.
Hij wil immers weten waar hij aan toe is in zijn leven, hoe hij dient te leven en wat zijn
relaties zijn tegenover anderen.
Door het onderscheiden van sociale relaties, tussen hen die hem nabij zijn en anderen, die
ver van hem afstaan, kan een mens zich situeren in een leefwereld, die bestaat uit
onvervreemdbare mensen en zaken waar wij een intieme relatie mee hebben!
Tegenwoordig in moderne samenleving:
• Meer mensen zetten hun hoop op de techniek voor het scheppen van een voor hun
ideaal universum, want techniek laat toe dat de mens de natuur aan hem
dienstmaakt.
• Moderne mens hecht groot belang aan zijn instrumentele relaties tot de natuur en
zijn verhoudingen tot anderen.
Belangrijk onderscheid tussen wereld en leefwereld !!
Toepassing:
Biologisch dier (objectief dier) en Disney dier (cultureel dier).
Leefwereld is cultureel gestuurd, 99% van het leven speelt zich af in de leefwereld. Filosofie
gaat over de leefwereld
Wetenschap is een voetnoot in uw leven
- Volwassen persoon weet hoe die moet omgaan in de leefwereld
- Leven in essentie speelt zich af in leefwereld
- Filosofie speelt zich af in de leefwereld -> filosofie is immers geen wetenschap.
- Filosofie denkt op een bepaalde manier binnenin de leefwereld, opdat het
denken zich objectiveerde en uitmondde in een wetenschappelijke blik (<-> Dit
omvat geen belangrijke wetenschappelijke inzichten, maar wel wat het kan
bieden en wat het niet kan bieden).
- Socialiseren = Leren zich te gedragen op een bepaalde manier en ook hoe je
met elkaar moet omgaan.
Max Weber: verstehen binnen culturele context
Ercleren, verklaren, wetenschappelijke modellen
Onderscheid tussen de wereld en de leefwereld:
• Wereld: De objectieve wetenschappelijke wereld, het is een afgeleide van de
leefwereld, taal die zich afgesplitst heeft, heeft een belangrijke invloed op de leefwereld
2
Downloaded by Jef Vermeulen ()
, lOMoARcPSD|11107141
Filosofie 2e bachelor TEW
• Leefwereld: De wereld waar we in leven, het is de primauteit van de leefwereld
die geldt
Onderscheid objectieve soort en de disney dieren: wij leven in culturele wereld, daar war
filosofie afspeelt
• Objectieve soort: Harde wetenschappelijke blik (Wereld)
• Disney dier: Grote ogen, we nemen een andere houding ten opzichte van de
Disney dieren. Je kan je niet voorstellen dat je ze opeet (Leefwereld)
De filosofie speelt zich af in de leefwereld, niet in de echte wereld
Vb. Bambi en hert
Vb. Grindadrap (massa moord op dolfijnen voor jaarlijks festival in Faeröer)
Toepassing: Grindadráp
• 14 September, 1428 dolfijnen gedood in jaarlijks festival in Faeroër
• Grindadráp, Faeröers voor Griendenjacht, is een traditionele vorm van visserij op de
Faeröer-eilanden. De jacht wordt als volgt uitgevoerd: Een willekeurige schipper kan een
groep grienden (dolfijnensoort) waarnemen in de buurt van een van de eilanden. Wanneer
het weer gunstig is, wordt de jacht spontaan georganiseerd. Mensen krijgen vrij en er wordt
massaal uitgerukt met boten. De grienden worden opgespoord en vervolgens een baai
ingedreven en gedood. De griendenjacht wordt al sinds de negende eeuw uitgevoerd en is
sinds die tijd een belangrijk onderdeel van de Faeröerse keuken.
• In 2017 werden 313 miljoen dieren geslacht in de Belgische slachthuizen. Alleen al de
kippen zijn goed voor 300 miljoen stuks per jaar. Er werden ook 10,95 miljoen varkens
geslacht naast 920.000 runderen, 780.000 kalkoenen, 14.400 schapen, 60.000 stuks
gevogelte, 48.000 eenden, 12.000 geiten en 6.000 paarden
• Dolfijnen zitten in onze leefwereld, ze worden mooi voorgesteld, zijn sierlijk,
amuseren zich,… Kippen zitten enkel in onze wereld, ze zitten in een ander kader
• Gaia,… probeert om kippen, runderen, varkens,… ook in onze leefwereld te trekken,
bestaan morele kwesties uit… Veganisten,…
Wat is juist en wat is fout? Wat vindt u van dit protest? Wat zegt dit over het statuut van
dieren in onze samenleving?
• Kweek
• Verspilling
• Vegetariër – veel werkloosheid en een overrompeling van dieren Leefwereld
Filosofie problematiseerd, stellen dingen in vraag, zijn niet goed in het oplossen van deze
problemen
Problematiek van onverdoofd slachten, hoe worden dieren behandeld, … Slachthuizen moeten
op de hoogte zijn van dierenrechten uit de leefwereld. Enkel in de leefwereld bestaan deze
rechten, de Disney dieren hebben een enorme invloed op hoe we dingen aanvoelen.
*Omvorming van natuur tot wereld van vervangbare en manipuleerbare objecten is niet
hetzelfde als de vorming van een leefwereld.
3
, lOMoARcPSD|11107141
Filosofie 2e bachelor TEW
*In evenwichtige mens- en maatschappijopvatting dient de wereld te worden ingebed in een
dimensie van bestaan waarin wij de afhankelijkheid van anderen ervaren.
Afstand tussen die twee werelden is extreem groot, bv. Kippen vermoorden
2.3. Leefbaar universum
Om dit te construeren moet de mens de fenomenen die zich rondom hem voordoen gaan
interpreteren, betekenis aan verlenen om op deze manier zijn omgeving te structureren.
Maar: Deze interpretatie is immers nooit het werk van een individu alleen, individu
wordt geholpen door andere mensen, opdat hij zich ”thuis” zou voelen.
Onstaan interpretatiekaders
Het binnentreden/ontdekken van z’n interpretatiekader kan vergeleken worden met het
aanleren van een taal: niet alleen de grammatica, spelling en woordenschat, maar wie
het leert, wordt ook geïnitieerd in een “nieuwe” levens- en wereldvisie.
(Taal leert wat binnen deze wereld betekenisvol is en wat niet, en kan gezien worden als
een raster om de werkelijkheid onder ogen te komen en te interpreteren)
2.4. Woorden verdichten vaak de geschiedenis van hele cultuur en verwijzen naar verhalen, die
vertellen over o.a. de oorsprong van de wereld, de goden en de heiligen, de “helden” die
de natie hebben gesticht, … .
Elk mens nestelt zich ergens in deze verhalen -> Mensen in deze verhalen worden als
“modellen” aanschouwd en creërt concept van wat te verwachten van anderen, wat
anderen van jou verwachten, hoe de wereld in elkaar steekt en hoe je iets kan bekomen.
Veel soorten verhalen:
• Verhalen van traditie
• Verhalen die de (groot)ouders vertellen
• Verhalen die men leert op school/in de kerk/jeugdbeweging
• …
Wijsbegeerte is een verhaal dat onze ervaring van de wereld organiseert en de wereld zelf
structureert, het is een bijzondere verhaalsvorm, een apart genre.
2.5. Van oorsprong is wijsbegeerte een Grieks genre.
• Ontstaan in de 6de eeuw voor Christus
• Kende zijn hoogtepunt in de 4de eeuw voor Christus
Vandaag de dag is het immers nog steeds zinvol om te verwijzen naar de manier waarop
oude Griekse filosofen over het probleem van de vrije wil, het godbestaan, de politieke
democratie en de rol van de economie hebben gesproken.
Onderscheidt wijsbegeerte van wetenschap:
o Wetenschap leeft veel minder met haar geschiedenis, terwijl we bij filosofie juist
wel teruggrijpen naar oude teksten.
o Wijsbegeerte komt voor uit menselijke behoefte om betekenis te verlenen aan
het leven en de wereld.
o Filosofie bouwt niet op zoals wetenschap. o Wetenschap situeert zich veel meer
in het perspectief van de beheersing van de natuur.
o Wetenschap houdt zich niet bezig met de zin die wetenschappers aan hun
werk/ontdekkingen geven.
4
Downloaded by Jef Vermeulen ()
Filosofie 2e bachelor TEW
FILOSOFIE
INLEIDING
Doel: inleiding tot westerse wijsbegeerte met uitwijkingen erbuiten
3 momenten in de tijd: Grieken – moderniteit (17 de-18de eeuw) – postmoderne
samenleving
4 thema’s: Kennis, politiek, ethiek en economie
1. Rol van Griekenland
- Belang van stroomculturen
- Griekenland is zo belangrijk omdat de romeinen zo belangrijk zijn, romeinse elite worden
allemaal grieks opgeleid. Via romeinse beschaving bij ons.
- Griekenland is voetnoot, maar dominant in Rome
Grieken nemen veel elementen over uit de Babylonische (Irak, Iran) en Egyptische cultuur
rond de nijl. Rond grote rivieren. Iedereen woont rond te nijl
- Meer en meer groepen beginnen sedentair te wonen
China, yellow river, want enorm modderig, rijke landbouwcultuur
Wij hebben wel contact met egyptische cultuur rond de middellandse zee
- Essentie: Romeinse cultuur is Grieks, Griekse cultuur heeft zich over de gehele regio
verspreid.
- Veel geschreven teksten en relevant tot vandaag in taal, cultuur, religie, … we zijn een erfenis
- Leven na het leven, engelen, allemaal Egyptische cultuur, de symbolen
Rondom grote stromen ontstaan grote structuren:
-> Meer mensen leven op korte afstand bij elkaar; waardoor verschillende stroomstructuren
ontwikkelen.
-> Egyptische cultuur is monumentaal belangrijk, herrijzen is de link tussen vader en zoon
2. Wat is wijsbegeerte?
2.1. Definitie: Wijsbegeerte bevat alleen voorlopige antwoorden die steeds nieuwe vragen
opwerpen en staat tegenover meningen en overtuigingen die steunen op autoriteiten.
(<-> Dit betekent niet dat een filosoof bijvoorbeeld geen gelovig christen kan zijn)
Wijsbegeerte is afkeur van elke vorm van fundamentalisme.
• Wijsbegeerte, volgens Bertrand Russell (1872-1970), is iets dat zich bevindt tussen
exacte wetenschap (dat steunt op de rede) en religie (dat steunt op geloof en
gevoel).
• Wijsbegeerte is ook gelinkt aan een doordachte ontvankelijkheid/openheid voor
tegenargumenten en een kritische levenshouding.
• Wijsbegeerte onderscheidt zich van de wetenschap door de radicaliteit van de
vraagstelling, door het type vraag die zij stelt, door de gerichtheid van haar vragen.
• Filosofie is geen ideologie, kan zichzelf niet in vraag stellen en is niet in staat om na te denken
1
, lOMoARcPSD|11107141
Filosofie 2e bachelor TEW
• Belangrijk om een kritische houding aan te nemen, een brede blik te behouden en zichzelf
constant in vraag te stellen. We moeten grijszones leren zien, niet zwart-wit denken
• Filosofie is geen wetenschap, geen techniek, wilt niet de wereld te beheersen (technisch)
• Groot onderscheid tussen de wereld en de leefwereld (Edmund Husserl, 1859-1938)
2.2. Mens kan niet leven zonder diens bestaan zin te verlenen.
Hij wil immers weten waar hij aan toe is in zijn leven, hoe hij dient te leven en wat zijn
relaties zijn tegenover anderen.
Door het onderscheiden van sociale relaties, tussen hen die hem nabij zijn en anderen, die
ver van hem afstaan, kan een mens zich situeren in een leefwereld, die bestaat uit
onvervreemdbare mensen en zaken waar wij een intieme relatie mee hebben!
Tegenwoordig in moderne samenleving:
• Meer mensen zetten hun hoop op de techniek voor het scheppen van een voor hun
ideaal universum, want techniek laat toe dat de mens de natuur aan hem
dienstmaakt.
• Moderne mens hecht groot belang aan zijn instrumentele relaties tot de natuur en
zijn verhoudingen tot anderen.
Belangrijk onderscheid tussen wereld en leefwereld !!
Toepassing:
Biologisch dier (objectief dier) en Disney dier (cultureel dier).
Leefwereld is cultureel gestuurd, 99% van het leven speelt zich af in de leefwereld. Filosofie
gaat over de leefwereld
Wetenschap is een voetnoot in uw leven
- Volwassen persoon weet hoe die moet omgaan in de leefwereld
- Leven in essentie speelt zich af in leefwereld
- Filosofie speelt zich af in de leefwereld -> filosofie is immers geen wetenschap.
- Filosofie denkt op een bepaalde manier binnenin de leefwereld, opdat het
denken zich objectiveerde en uitmondde in een wetenschappelijke blik (<-> Dit
omvat geen belangrijke wetenschappelijke inzichten, maar wel wat het kan
bieden en wat het niet kan bieden).
- Socialiseren = Leren zich te gedragen op een bepaalde manier en ook hoe je
met elkaar moet omgaan.
Max Weber: verstehen binnen culturele context
Ercleren, verklaren, wetenschappelijke modellen
Onderscheid tussen de wereld en de leefwereld:
• Wereld: De objectieve wetenschappelijke wereld, het is een afgeleide van de
leefwereld, taal die zich afgesplitst heeft, heeft een belangrijke invloed op de leefwereld
2
Downloaded by Jef Vermeulen ()
, lOMoARcPSD|11107141
Filosofie 2e bachelor TEW
• Leefwereld: De wereld waar we in leven, het is de primauteit van de leefwereld
die geldt
Onderscheid objectieve soort en de disney dieren: wij leven in culturele wereld, daar war
filosofie afspeelt
• Objectieve soort: Harde wetenschappelijke blik (Wereld)
• Disney dier: Grote ogen, we nemen een andere houding ten opzichte van de
Disney dieren. Je kan je niet voorstellen dat je ze opeet (Leefwereld)
De filosofie speelt zich af in de leefwereld, niet in de echte wereld
Vb. Bambi en hert
Vb. Grindadrap (massa moord op dolfijnen voor jaarlijks festival in Faeröer)
Toepassing: Grindadráp
• 14 September, 1428 dolfijnen gedood in jaarlijks festival in Faeroër
• Grindadráp, Faeröers voor Griendenjacht, is een traditionele vorm van visserij op de
Faeröer-eilanden. De jacht wordt als volgt uitgevoerd: Een willekeurige schipper kan een
groep grienden (dolfijnensoort) waarnemen in de buurt van een van de eilanden. Wanneer
het weer gunstig is, wordt de jacht spontaan georganiseerd. Mensen krijgen vrij en er wordt
massaal uitgerukt met boten. De grienden worden opgespoord en vervolgens een baai
ingedreven en gedood. De griendenjacht wordt al sinds de negende eeuw uitgevoerd en is
sinds die tijd een belangrijk onderdeel van de Faeröerse keuken.
• In 2017 werden 313 miljoen dieren geslacht in de Belgische slachthuizen. Alleen al de
kippen zijn goed voor 300 miljoen stuks per jaar. Er werden ook 10,95 miljoen varkens
geslacht naast 920.000 runderen, 780.000 kalkoenen, 14.400 schapen, 60.000 stuks
gevogelte, 48.000 eenden, 12.000 geiten en 6.000 paarden
• Dolfijnen zitten in onze leefwereld, ze worden mooi voorgesteld, zijn sierlijk,
amuseren zich,… Kippen zitten enkel in onze wereld, ze zitten in een ander kader
• Gaia,… probeert om kippen, runderen, varkens,… ook in onze leefwereld te trekken,
bestaan morele kwesties uit… Veganisten,…
Wat is juist en wat is fout? Wat vindt u van dit protest? Wat zegt dit over het statuut van
dieren in onze samenleving?
• Kweek
• Verspilling
• Vegetariër – veel werkloosheid en een overrompeling van dieren Leefwereld
Filosofie problematiseerd, stellen dingen in vraag, zijn niet goed in het oplossen van deze
problemen
Problematiek van onverdoofd slachten, hoe worden dieren behandeld, … Slachthuizen moeten
op de hoogte zijn van dierenrechten uit de leefwereld. Enkel in de leefwereld bestaan deze
rechten, de Disney dieren hebben een enorme invloed op hoe we dingen aanvoelen.
*Omvorming van natuur tot wereld van vervangbare en manipuleerbare objecten is niet
hetzelfde als de vorming van een leefwereld.
3
, lOMoARcPSD|11107141
Filosofie 2e bachelor TEW
*In evenwichtige mens- en maatschappijopvatting dient de wereld te worden ingebed in een
dimensie van bestaan waarin wij de afhankelijkheid van anderen ervaren.
Afstand tussen die twee werelden is extreem groot, bv. Kippen vermoorden
2.3. Leefbaar universum
Om dit te construeren moet de mens de fenomenen die zich rondom hem voordoen gaan
interpreteren, betekenis aan verlenen om op deze manier zijn omgeving te structureren.
Maar: Deze interpretatie is immers nooit het werk van een individu alleen, individu
wordt geholpen door andere mensen, opdat hij zich ”thuis” zou voelen.
Onstaan interpretatiekaders
Het binnentreden/ontdekken van z’n interpretatiekader kan vergeleken worden met het
aanleren van een taal: niet alleen de grammatica, spelling en woordenschat, maar wie
het leert, wordt ook geïnitieerd in een “nieuwe” levens- en wereldvisie.
(Taal leert wat binnen deze wereld betekenisvol is en wat niet, en kan gezien worden als
een raster om de werkelijkheid onder ogen te komen en te interpreteren)
2.4. Woorden verdichten vaak de geschiedenis van hele cultuur en verwijzen naar verhalen, die
vertellen over o.a. de oorsprong van de wereld, de goden en de heiligen, de “helden” die
de natie hebben gesticht, … .
Elk mens nestelt zich ergens in deze verhalen -> Mensen in deze verhalen worden als
“modellen” aanschouwd en creërt concept van wat te verwachten van anderen, wat
anderen van jou verwachten, hoe de wereld in elkaar steekt en hoe je iets kan bekomen.
Veel soorten verhalen:
• Verhalen van traditie
• Verhalen die de (groot)ouders vertellen
• Verhalen die men leert op school/in de kerk/jeugdbeweging
• …
Wijsbegeerte is een verhaal dat onze ervaring van de wereld organiseert en de wereld zelf
structureert, het is een bijzondere verhaalsvorm, een apart genre.
2.5. Van oorsprong is wijsbegeerte een Grieks genre.
• Ontstaan in de 6de eeuw voor Christus
• Kende zijn hoogtepunt in de 4de eeuw voor Christus
Vandaag de dag is het immers nog steeds zinvol om te verwijzen naar de manier waarop
oude Griekse filosofen over het probleem van de vrije wil, het godbestaan, de politieke
democratie en de rol van de economie hebben gesproken.
Onderscheidt wijsbegeerte van wetenschap:
o Wetenschap leeft veel minder met haar geschiedenis, terwijl we bij filosofie juist
wel teruggrijpen naar oude teksten.
o Wijsbegeerte komt voor uit menselijke behoefte om betekenis te verlenen aan
het leven en de wereld.
o Filosofie bouwt niet op zoals wetenschap. o Wetenschap situeert zich veel meer
in het perspectief van de beheersing van de natuur.
o Wetenschap houdt zich niet bezig met de zin die wetenschappers aan hun
werk/ontdekkingen geven.
4
Downloaded by Jef Vermeulen ()
