Bestuursrecht
HC’s en OG’s
Inhoudsopgave
Hoorcollege 1............................................................................................................................................................. 6
1. Bestuursrecht.................................................................................................................................................................6
2. Administratieve rechtshandeling en administratieve overheden..................................................................................7
Definitie.........................................................................................................................................................................7
Soorten eenzijdige administratieve rechtshandelingen................................................................................................8
OG 1: Begrippen van het bestuursrecht, administratieve overheid en administratieve rechtshandeling.......................9
Boek: Deel 1, Hoofdstuk 1: De afbakening van het bestuursrecht & basisbegrippen...................................................11
1. Het publiekrecht versus het privaatrecht....................................................................................................................11
2. Algemeen versus bijzonder bestuursrecht...................................................................................................................11
3. De bijzondere positie van de overheid.........................................................................................................................11
4. Het wederkerig bestuursrecht.....................................................................................................................................11
5. Administratieve rechtshandeling en administratieve overheid...................................................................................12
5.1. Situering en begrip...............................................................................................................................................12
5.2. Rechtshandeling...................................................................................................................................................12
5.3. Op eenzijdige wijze genomen rechtshandeling...................................................................................................12
5.4. Handeling wordt genomen door een administratieve overheid..........................................................................12
6. Soorten eenzijdige administratieve rechtshandelingen en de gevolgen van het onderscheid....................................13
6.1. Reglementen en individuele administratieve rechtshandelingen.......................................................................13
6.2. Onderscheid tussen de soorten bestuurshandelingen........................................................................................13
7. Voorrechten van administratieve rechtshandelingen..................................................................................................14
7.1. Verbindende kracht..............................................................................................................................................14
7.2. Dwingende kracht................................................................................................................................................14
7.3. Uitvoerbare kracht...............................................................................................................................................14
8. Intrekking en opheffing van administratieve rechtshandelingen................................................................................14
8.1. Opheffing en intrekking van reglementaire rechtshandelingen..........................................................................14
9. Het begrip ‘openbare dienst’.......................................................................................................................................14
Hoorcollege 2........................................................................................................................................................... 15
Preventieve mechanismen...............................................................................................................................................15
Curatieve/Repressieve mechanismen..............................................................................................................................15
Administratieve rechtscolleges........................................................................................................................................17
OG 2: Rechtsbescherming en administratieve rechtscolleges.....................................................................................18
Administratieve rechtscolleges........................................................................................................................................18
Boek: Deel 8: Rechtsbescherming............................................................................................................................. 19
Hoofdstuk 1: Preventieve mechanismen................................................................................................................... 19
1
, 1. Advies van de afdeling wetgeving van de Raad van State..........................................................................................19
1.1. Situering en ratio adviesverplichting....................................................................................................................19
1.2. Kenmerken van het advies...................................................................................................................................19
1.3. Toepassingsgebied adviesverplichting reglementaire besluiten: art. 3 §1 RvS....................................................20
1.4. Sancties bij niet-naleving adviesverplichting.......................................................................................................20
2. Formele motivering van bestuurshandelingen............................................................................................................20
3. Klachtenbehandeling binnen het bestuur....................................................................................................................20
3.1. Situering en ratio..................................................................................................................................................20
3.2. Grondslag klachtenbehandeling gemeente.........................................................................................................20
3.3. Voorwaarden waaraan de klachtenbehandeling moet voldoen..........................................................................21
3.4. Over welke klachten?...........................................................................................................................................21
3.5. Modaliteiten van de klachtenbehandeling..........................................................................................................21
4. Klachtenbehandeling via ombudsdiensten..................................................................................................................21
4.1. Situering en ratio..................................................................................................................................................21
4.2. Grondslag.............................................................................................................................................................21
4.3. Ten aanzien van welke overheden.......................................................................................................................21
4.4. De eigenlijke klachtenbehandeling......................................................................................................................21
5. Bemiddeling.................................................................................................................................................................21
5.1. Situering en ratio..................................................................................................................................................21
5.2. Kenmerken van een bemiddeling.........................................................................................................................21
5.3. Bemiddeling in bestuurszaken.............................................................................................................................21
Hoofdstuk 2: Curatieve of repressieve rechtsbescherming......................................................................................... 21
1. Bestuurlijke of administratieve beroepen....................................................................................................................21
1.1. Indeling naargelang beroepsorgaan.....................................................................................................................22
1.2. Indeling naargelang wel of niet georganiseerd in een norm...............................................................................22
2. Jurisdictionele beroepen..............................................................................................................................................22
2.1. Rechtsmachtverdeling tussen de gewone rechter en de bestuursrechter..........................................................22
2.2. Administratieve rechtscolleges............................................................................................................................23
2.3. Justitiële rechter...................................................................................................................................................26
Hoofdstuk 3: Overheidsaansprakelijkheid................................................................................................................. 26
1. Aansprakelijkheidsvordering op basis van art. 1382 OBW..........................................................................................26
HC 3: Het overheidshandelen.................................................................................................................................... 27
Het overheidshandelen....................................................................................................................................................27
Beginselen van behoorlijk bestuur...................................................................................................................................27
Beginselen van behoorlijk burgerschap...........................................................................................................................29
Openbaarheid van bestuur..............................................................................................................................................29
Instrumenten van bestuurlijk optreden...........................................................................................................................29
OG 3: Algemene beginselen van behoorlijk bestuur – Openbaarheid van bestuur......................................................30
Algemene beginselen van behoorlijk bestuur..................................................................................................................30
Openbaarheid van bestuur..............................................................................................................................................30
Boek: Deel 2: Hoofdstuk 2, Titel 1: Algemene beginselen van behoorlijk bestuur.......................................................30
1.1. Ontstaan...................................................................................................................................................................30
1.1.1. Nederlandse inspiratie......................................................................................................................................31
1.1.2. Toepassing in België..........................................................................................................................................31
2
, 1.2. ABBB en discretionaire bevoegdheid van de overheid.............................................................................................31
1.3. Indeling en classificatie van de ABBB.......................................................................................................................31
1.3.1. De hoorplicht.....................................................................................................................................................31
1.3.2. Zorgvuldigheidsbeginsel....................................................................................................................................32
1.3.3. Beginsel van de fair play....................................................................................................................................32
1.3.4. Rechtszekerheids- en vertrouwensbeginsel......................................................................................................32
1.3.5. Redelijkheidsbeginsel........................................................................................................................................32
1.3.6. Motiveringsbeginsel..........................................................................................................................................33
1.3.7. Gelijkheidsbeginsel............................................................................................................................................34
1.3.8. Beginsel van onpartijdigheid.............................................................................................................................34
2. Beginselen van behoorlijk burgerschap.......................................................................................................................34
Boek: Deel 8: Hoofdstuk 1, titel 3: Rechtsbescherming.............................................................................................. 34
1. Openbaarheid van bestuur..........................................................................................................................................34
HC 4: De bestuurlijke organisatie.............................................................................................................................. 34
Bestuurlijke organisatie...................................................................................................................................................34
Delegatie......................................................................................................................................................................34
Toewijzing van bevoegdheden....................................................................................................................................34
Deconcentratie (intern & extern)................................................................................................................................34
Centralisatie.................................................................................................................................................................34
Decentralisatie.............................................................................................................................................................34
Bestuurlijk toezicht...........................................................................................................................................................34
Bestuurslagen..................................................................................................................................................................34
OG 4: Bestuurlijke organisatie en bestuurlijk toezicht................................................................................................ 34
Boek: Deel 2, Hoofdstuk 2: Algemene beginselen binnen het bestuurlijk optreden....................................................34
3. Wetten van de openbare dienst...................................................................................................................................34
1.1. Begripsinvulling....................................................................................................................................................34
1.2. De wetten van de openbare dienst......................................................................................................................34
Boek: Deel 3: De organisatie en werking van besturen.............................................................................................. 34
Hoofdstuk 1: Basisbegrippen en technieken van verzelfstandiging.............................................................................34
1. Delegatie van bevoegdheid.........................................................................................................................................34
2. Toewijzing van bevoegdheid........................................................................................................................................34
3. Centralisatie.................................................................................................................................................................34
4. Deconcentratie.............................................................................................................................................................34
5. Decentralisatie.............................................................................................................................................................34
Hoofdstuk 2: Het administratief toezicht................................................................................................................... 34
1. Definitie, vorm en doel van het administratief toezicht..............................................................................................34
2. Gewoon en buitengewoon administratief toezicht.....................................................................................................34
2.1. Gewoon administratief toezicht...........................................................................................................................34
2.2. Buitengewoon administratief toezicht (dwangtoezicht)......................................................................................34
Hoofdstuk 3: Het bestuurlijk landschap..................................................................................................................... 35
1. De complexiteit en de evolutie van de bestuurlijke organisatie..................................................................................35
3
, 2. Het federale overheidsniveau......................................................................................................................................35
2.1. Federale en programmatorische overheidsdiensten...........................................................................................35
2.2. Federale openbare instellingen............................................................................................................................35
2.3. Economische overheidsbedrijven........................................................................................................................35
3. Het (Vlaamse) regionale landschap.............................................................................................................................35
3.1. Algemeen.............................................................................................................................................................35
3.2. Onderverdeling agentschappen...........................................................................................................................36
4. Het lokale niveau (in Vlaanderen)................................................................................................................................36
4.1. Provincies.............................................................................................................................................................36
4.2. Gemeenten...........................................................................................................................................................36
HC 5: Overheidsgoederen en overheidsopdrachten................................................................................................... 38
Inleiding...........................................................................................................................................................................38
Overheidsopdrachten......................................................................................................................................................38
Overheidsgoederen..........................................................................................................................................................39
Ingebruikname overheidsgoederen.................................................................................................................................40
Onteigening.....................................................................................................................................................................40
OG 5: Overheidsgoederen en overheidsopdrachten.................................................................................................. 40
Boek: Deel 4: Overheidsgoederen............................................................................................................................. 41
Hoofdstuk 1: Basisbegrippen en technieken.............................................................................................................. 41
1. De overheidsgoederen.................................................................................................................................................41
1.1. Belang van de goederen.......................................................................................................................................41
1.2. De overheid als eigenaar......................................................................................................................................41
1.3. De manieren van eigendomsverwerving.............................................................................................................41
2. Voorkooprechten..........................................................................................................................................................41
3. Onteigening ten algemene nutte.................................................................................................................................42
3.1. Artikel 16 Gw en art. 1 EP EVRM bepalen de voorwaarden waaronder een onteigening wordt toegestaan.....42
3.2. Onteigening is enkel mogelijk in de gevallen aangeduid door de wet- of decreetgever.....................................42
3.3. De onteigening moet steeds gericht zijn op het algemeen nut...........................................................................42
3.4. De onteigening verloopt volgens de wettelijke procedureregels........................................................................43
3.5. De onteigenaar dient de onteigende voorafgaandelijk en volledig schadeloos te stellen..................................44
3.6. Internationale verdragen......................................................................................................................................44
4. Openbare erfdienstbaarheden.....................................................................................................................................44
5. Opeising.......................................................................................................................................................................44
Hoofdstuk 2: Openbaar en privaat domein................................................................................................................ 44
1. Afbakening van openbaar domein versus privaat domein..........................................................................................44
2. In en uit het openbaar domein....................................................................................................................................44
3. Samenstelling van het openbaar en privaat domein...................................................................................................45
4. Het rechtsregime van het openbaar domein en privaat domein................................................................................45
5. De ingebruikgave/name van het openbaar domein en het privaat domein...............................................................45
5.1. De collectieve ingebruikname van het openbaar domein...................................................................................45
5.2. De privatieve ingebruikname van het openbaar domein....................................................................................45
5.3. De privatieve ingebruikname van het privaat domein.........................................................................................46
4
HC’s en OG’s
Inhoudsopgave
Hoorcollege 1............................................................................................................................................................. 6
1. Bestuursrecht.................................................................................................................................................................6
2. Administratieve rechtshandeling en administratieve overheden..................................................................................7
Definitie.........................................................................................................................................................................7
Soorten eenzijdige administratieve rechtshandelingen................................................................................................8
OG 1: Begrippen van het bestuursrecht, administratieve overheid en administratieve rechtshandeling.......................9
Boek: Deel 1, Hoofdstuk 1: De afbakening van het bestuursrecht & basisbegrippen...................................................11
1. Het publiekrecht versus het privaatrecht....................................................................................................................11
2. Algemeen versus bijzonder bestuursrecht...................................................................................................................11
3. De bijzondere positie van de overheid.........................................................................................................................11
4. Het wederkerig bestuursrecht.....................................................................................................................................11
5. Administratieve rechtshandeling en administratieve overheid...................................................................................12
5.1. Situering en begrip...............................................................................................................................................12
5.2. Rechtshandeling...................................................................................................................................................12
5.3. Op eenzijdige wijze genomen rechtshandeling...................................................................................................12
5.4. Handeling wordt genomen door een administratieve overheid..........................................................................12
6. Soorten eenzijdige administratieve rechtshandelingen en de gevolgen van het onderscheid....................................13
6.1. Reglementen en individuele administratieve rechtshandelingen.......................................................................13
6.2. Onderscheid tussen de soorten bestuurshandelingen........................................................................................13
7. Voorrechten van administratieve rechtshandelingen..................................................................................................14
7.1. Verbindende kracht..............................................................................................................................................14
7.2. Dwingende kracht................................................................................................................................................14
7.3. Uitvoerbare kracht...............................................................................................................................................14
8. Intrekking en opheffing van administratieve rechtshandelingen................................................................................14
8.1. Opheffing en intrekking van reglementaire rechtshandelingen..........................................................................14
9. Het begrip ‘openbare dienst’.......................................................................................................................................14
Hoorcollege 2........................................................................................................................................................... 15
Preventieve mechanismen...............................................................................................................................................15
Curatieve/Repressieve mechanismen..............................................................................................................................15
Administratieve rechtscolleges........................................................................................................................................17
OG 2: Rechtsbescherming en administratieve rechtscolleges.....................................................................................18
Administratieve rechtscolleges........................................................................................................................................18
Boek: Deel 8: Rechtsbescherming............................................................................................................................. 19
Hoofdstuk 1: Preventieve mechanismen................................................................................................................... 19
1
, 1. Advies van de afdeling wetgeving van de Raad van State..........................................................................................19
1.1. Situering en ratio adviesverplichting....................................................................................................................19
1.2. Kenmerken van het advies...................................................................................................................................19
1.3. Toepassingsgebied adviesverplichting reglementaire besluiten: art. 3 §1 RvS....................................................20
1.4. Sancties bij niet-naleving adviesverplichting.......................................................................................................20
2. Formele motivering van bestuurshandelingen............................................................................................................20
3. Klachtenbehandeling binnen het bestuur....................................................................................................................20
3.1. Situering en ratio..................................................................................................................................................20
3.2. Grondslag klachtenbehandeling gemeente.........................................................................................................20
3.3. Voorwaarden waaraan de klachtenbehandeling moet voldoen..........................................................................21
3.4. Over welke klachten?...........................................................................................................................................21
3.5. Modaliteiten van de klachtenbehandeling..........................................................................................................21
4. Klachtenbehandeling via ombudsdiensten..................................................................................................................21
4.1. Situering en ratio..................................................................................................................................................21
4.2. Grondslag.............................................................................................................................................................21
4.3. Ten aanzien van welke overheden.......................................................................................................................21
4.4. De eigenlijke klachtenbehandeling......................................................................................................................21
5. Bemiddeling.................................................................................................................................................................21
5.1. Situering en ratio..................................................................................................................................................21
5.2. Kenmerken van een bemiddeling.........................................................................................................................21
5.3. Bemiddeling in bestuurszaken.............................................................................................................................21
Hoofdstuk 2: Curatieve of repressieve rechtsbescherming......................................................................................... 21
1. Bestuurlijke of administratieve beroepen....................................................................................................................21
1.1. Indeling naargelang beroepsorgaan.....................................................................................................................22
1.2. Indeling naargelang wel of niet georganiseerd in een norm...............................................................................22
2. Jurisdictionele beroepen..............................................................................................................................................22
2.1. Rechtsmachtverdeling tussen de gewone rechter en de bestuursrechter..........................................................22
2.2. Administratieve rechtscolleges............................................................................................................................23
2.3. Justitiële rechter...................................................................................................................................................26
Hoofdstuk 3: Overheidsaansprakelijkheid................................................................................................................. 26
1. Aansprakelijkheidsvordering op basis van art. 1382 OBW..........................................................................................26
HC 3: Het overheidshandelen.................................................................................................................................... 27
Het overheidshandelen....................................................................................................................................................27
Beginselen van behoorlijk bestuur...................................................................................................................................27
Beginselen van behoorlijk burgerschap...........................................................................................................................29
Openbaarheid van bestuur..............................................................................................................................................29
Instrumenten van bestuurlijk optreden...........................................................................................................................29
OG 3: Algemene beginselen van behoorlijk bestuur – Openbaarheid van bestuur......................................................30
Algemene beginselen van behoorlijk bestuur..................................................................................................................30
Openbaarheid van bestuur..............................................................................................................................................30
Boek: Deel 2: Hoofdstuk 2, Titel 1: Algemene beginselen van behoorlijk bestuur.......................................................30
1.1. Ontstaan...................................................................................................................................................................30
1.1.1. Nederlandse inspiratie......................................................................................................................................31
1.1.2. Toepassing in België..........................................................................................................................................31
2
, 1.2. ABBB en discretionaire bevoegdheid van de overheid.............................................................................................31
1.3. Indeling en classificatie van de ABBB.......................................................................................................................31
1.3.1. De hoorplicht.....................................................................................................................................................31
1.3.2. Zorgvuldigheidsbeginsel....................................................................................................................................32
1.3.3. Beginsel van de fair play....................................................................................................................................32
1.3.4. Rechtszekerheids- en vertrouwensbeginsel......................................................................................................32
1.3.5. Redelijkheidsbeginsel........................................................................................................................................32
1.3.6. Motiveringsbeginsel..........................................................................................................................................33
1.3.7. Gelijkheidsbeginsel............................................................................................................................................34
1.3.8. Beginsel van onpartijdigheid.............................................................................................................................34
2. Beginselen van behoorlijk burgerschap.......................................................................................................................34
Boek: Deel 8: Hoofdstuk 1, titel 3: Rechtsbescherming.............................................................................................. 34
1. Openbaarheid van bestuur..........................................................................................................................................34
HC 4: De bestuurlijke organisatie.............................................................................................................................. 34
Bestuurlijke organisatie...................................................................................................................................................34
Delegatie......................................................................................................................................................................34
Toewijzing van bevoegdheden....................................................................................................................................34
Deconcentratie (intern & extern)................................................................................................................................34
Centralisatie.................................................................................................................................................................34
Decentralisatie.............................................................................................................................................................34
Bestuurlijk toezicht...........................................................................................................................................................34
Bestuurslagen..................................................................................................................................................................34
OG 4: Bestuurlijke organisatie en bestuurlijk toezicht................................................................................................ 34
Boek: Deel 2, Hoofdstuk 2: Algemene beginselen binnen het bestuurlijk optreden....................................................34
3. Wetten van de openbare dienst...................................................................................................................................34
1.1. Begripsinvulling....................................................................................................................................................34
1.2. De wetten van de openbare dienst......................................................................................................................34
Boek: Deel 3: De organisatie en werking van besturen.............................................................................................. 34
Hoofdstuk 1: Basisbegrippen en technieken van verzelfstandiging.............................................................................34
1. Delegatie van bevoegdheid.........................................................................................................................................34
2. Toewijzing van bevoegdheid........................................................................................................................................34
3. Centralisatie.................................................................................................................................................................34
4. Deconcentratie.............................................................................................................................................................34
5. Decentralisatie.............................................................................................................................................................34
Hoofdstuk 2: Het administratief toezicht................................................................................................................... 34
1. Definitie, vorm en doel van het administratief toezicht..............................................................................................34
2. Gewoon en buitengewoon administratief toezicht.....................................................................................................34
2.1. Gewoon administratief toezicht...........................................................................................................................34
2.2. Buitengewoon administratief toezicht (dwangtoezicht)......................................................................................34
Hoofdstuk 3: Het bestuurlijk landschap..................................................................................................................... 35
1. De complexiteit en de evolutie van de bestuurlijke organisatie..................................................................................35
3
, 2. Het federale overheidsniveau......................................................................................................................................35
2.1. Federale en programmatorische overheidsdiensten...........................................................................................35
2.2. Federale openbare instellingen............................................................................................................................35
2.3. Economische overheidsbedrijven........................................................................................................................35
3. Het (Vlaamse) regionale landschap.............................................................................................................................35
3.1. Algemeen.............................................................................................................................................................35
3.2. Onderverdeling agentschappen...........................................................................................................................36
4. Het lokale niveau (in Vlaanderen)................................................................................................................................36
4.1. Provincies.............................................................................................................................................................36
4.2. Gemeenten...........................................................................................................................................................36
HC 5: Overheidsgoederen en overheidsopdrachten................................................................................................... 38
Inleiding...........................................................................................................................................................................38
Overheidsopdrachten......................................................................................................................................................38
Overheidsgoederen..........................................................................................................................................................39
Ingebruikname overheidsgoederen.................................................................................................................................40
Onteigening.....................................................................................................................................................................40
OG 5: Overheidsgoederen en overheidsopdrachten.................................................................................................. 40
Boek: Deel 4: Overheidsgoederen............................................................................................................................. 41
Hoofdstuk 1: Basisbegrippen en technieken.............................................................................................................. 41
1. De overheidsgoederen.................................................................................................................................................41
1.1. Belang van de goederen.......................................................................................................................................41
1.2. De overheid als eigenaar......................................................................................................................................41
1.3. De manieren van eigendomsverwerving.............................................................................................................41
2. Voorkooprechten..........................................................................................................................................................41
3. Onteigening ten algemene nutte.................................................................................................................................42
3.1. Artikel 16 Gw en art. 1 EP EVRM bepalen de voorwaarden waaronder een onteigening wordt toegestaan.....42
3.2. Onteigening is enkel mogelijk in de gevallen aangeduid door de wet- of decreetgever.....................................42
3.3. De onteigening moet steeds gericht zijn op het algemeen nut...........................................................................42
3.4. De onteigening verloopt volgens de wettelijke procedureregels........................................................................43
3.5. De onteigenaar dient de onteigende voorafgaandelijk en volledig schadeloos te stellen..................................44
3.6. Internationale verdragen......................................................................................................................................44
4. Openbare erfdienstbaarheden.....................................................................................................................................44
5. Opeising.......................................................................................................................................................................44
Hoofdstuk 2: Openbaar en privaat domein................................................................................................................ 44
1. Afbakening van openbaar domein versus privaat domein..........................................................................................44
2. In en uit het openbaar domein....................................................................................................................................44
3. Samenstelling van het openbaar en privaat domein...................................................................................................45
4. Het rechtsregime van het openbaar domein en privaat domein................................................................................45
5. De ingebruikgave/name van het openbaar domein en het privaat domein...............................................................45
5.1. De collectieve ingebruikname van het openbaar domein...................................................................................45
5.2. De privatieve ingebruikname van het openbaar domein....................................................................................45
5.3. De privatieve ingebruikname van het privaat domein.........................................................................................46
4
