1 Farmacologie
Inhoud
1. Farmacokinetiek.................................................................................................................................5
1.1 wat doet het lichaam met het geneesmiddel?..............................................................................5
1.2 Plasmaconcentratie-tijdcurve en therapeutische breedte............................................................6
1.3 Absorptie......................................................................................................................................7
1.4 Distributie.....................................................................................................................................8
1.4.1 verdelingsvolume (Vd)...........................................................................................................8
1.5 Eliminatie....................................................................................................................................10
1.5.1 Metabolisatie.......................................................................................................................10
1.5.2 Excretie................................................................................................................................11
1.6 Éénmalige intraveneuze toediening............................................................................................11
1.7 Éénmalige extravasculaire toediening (BV: per os, IM, SC, transdermaal voor systemische
werking)............................................................................................................................................11
1.8 herhaalde toediening..................................................................................................................12
1.9 intraveneus infuus......................................................................................................................12
2. Farmacodynamiek............................................................................................................................12
2.1 farmacon en receptor................................................................................................................12
2.2 farmacon en transductiemechanismen......................................................................................13
2.2.1 SSRI......................................................................................................................................14
2.3 Farmacon en orgaanrespons.......................................................................................................14
3. Middelen die het autonome zenuwstelsel beïnvloeden...................................................................14
3.1 Impulsvorming............................................................................................................................14
3.2 Impulsgeleiding...........................................................................................................................15
3.3 Impulsoverdracht........................................................................................................................15
3.4 Autonoom zenuwstelsel.............................................................................................................16
3.5 Vegetatieve farmaca...................................................................................................................16
3.6 Indeling vegetatieve farmaca......................................................................................................17
3.6.1 Sympathicomimetica...........................................................................................................18
3.6.2 Sympathicolytica..................................................................................................................18
3.6.3 Parasympathicomimetica.....................................................................................................19
3.6.4 Parasympathicolytica...........................................................................................................19
4. Analgetica, antipyretica en anti-inflammatoire middelen.................................................................20
4.1 Pijn..............................................................................................................................................20
4.2 WHO-pijnladder..........................................................................................................................21
4.3 Principes bij de behandeling van pijn.........................................................................................21
,2 Farmacologie
4.4 Niet-opïoïde analgetica en antipyretica......................................................................................22
4.5 Niet-steroïdale anti-inflammatoire middelen (NSAID’s)..............................................................23
4.6 Opioïde analgetica......................................................................................................................24
4.6.1 Toediening opioïde analgetica.............................................................................................24
4.6.2 Indeling opioïden.................................................................................................................25
4.6.3 Opioïde analgetica...............................................................................................................25
4.7 Middelen bij neuropathische pijn (coanalgetica)........................................................................26
4.8 Medicatie bij reumatische aandoeningen...................................................................................27
4.9 Medicatie bij reumatische ontstekingen.....................................................................................27
4.10 Medicatie bij jicht.....................................................................................................................28
4.11 Locoregionale anesthetica........................................................................................................28
5. Middelen die inwerken op het zenuwstelsel.....................................................................................29
5.1 Antidepressiva............................................................................................................................29
5.2 Indicaties voor antidepressiva.....................................................................................................29
5.3 Soorten neurotransmitters.........................................................................................................29
5.4 Verstoorde neurotransmissie......................................................................................................29
5.5 soorten antidepressiva...............................................................................................................30
6. Stemmingsstabilisatoren (bij bipolaire stoornis)...............................................................................32
6.1 Soorten stemmingsstabilisatoren...............................................................................................32
6.2 antipsychotica.............................................................................................................................33
6.2.1 psychose..............................................................................................................................33
6.2.2 Maligne antipsychoticasyndroom........................................................................................34
6.3 hypnotica, sedativa en anxiolytica..............................................................................................34
6.3.1 benzodiapines......................................................................................................................34
6.3.2 Benzodiazepine anxiolytica..................................................................................................35
6.3.3 bijwerkingen benzodiapines................................................................................................35
6.4 Anti-epileptica.............................................................................................................................35
6.5 Antimigrainemiddelen................................................................................................................35
6.5.1 Middelen bij migraine..........................................................................................................36
6.6 Multiple sclerose (ter info)..........................................................................................................36
6.6.1 Middelen bij multiple sclerose.............................................................................................36
6.7 Parkinsonisme.............................................................................................................................36
6.8 Middelen bij dementie / Middelen bij draaiduizeligheid............................................................37
6.9 Middelen bij ADHD (attention deficit hyperactivity disorder) ....................................................37
6.9.1 Middelen bij ADHD..............................................................................................................38
7. Middelen bij afwijkingen van het bloed............................................................................................38
,3 Farmacologie
7.1 inhoudstafel................................................................................................................................38
7.2 bloedsamenstelling (anemie)......................................................................................................38
7.3 ijzerpreparaten.......................................................................................................................38
7.4 Vitamine B12 (cobalamine) & Foliumzuur..................................................................................39
4.5 Erytropoëtine, EPO, NESP, Aranesp®...........................................................................................39
7.5 lipide verlagende middelen........................................................................................................39
7.5.1 1ste keus: statines (cholesterolsyntheseremmers)................................................................39
7.5.2 Fibraten & (galzuurbindende) harsen..................................................................................40
7.5.3 Nicotinezuur & cholesterolresorptieremmers & omega-3-vetzuren....................................40
7.6 Antitrombotica en trombolytica.................................................................................................40
7.6.1 Antitrombotica: de antiaggregantia.....................................................................................41
7.6.2 Antitrombotica: perorale anticoagulantia Vit.K Antagonisten en de Niet Vit.K Antagonisten
(NOAC)..........................................................................................................................................41
7.6.3 Antitrombotica: perorale anticoagulantia Direct Orale AntiCoagulantia (DOAC).................42
7.6.4 Antitrombotica: parenterale anticoagulantia Heparine, LMWH, AXa..................................42
7.7 Trombolytica (en antitrombolytica)............................................................................................43
8. Middelen bij aandoeningen van het hart en arteriële hypertensie...................................................43
8.1 begrippen bij cardiomedicatie....................................................................................................43
8.2 Antiaritmica (indeling Vaughan-Williams)...................................................................................44
8.2.1 Kenmerken en voorbeelden Klasse I antiaritmica................................................................44
8.2.2 Kenmerken en voorbeelden Klasse II – IV antiaritmica........................................................45
8.2.3 Chemische cardioversie Adenosine..................................................................................45
8.3 Middelen bij angina pectoris en hartfalen..................................................................................46
8.3.1 Antianginosa........................................................................................................................46
8.3.2 Nitraten en molsidomine.....................................................................................................46
8.3.3 Hartglycosiden (digoxine)....................................................................................................47
8.3.4 Medicijnen bij hartfalen (acuut) Dobutamine en dopamine................................................47
8.4 Medicijnen bij hartfalen (chronisch) idem medicijnen voor hypertensie....................................47
8.4.1 Betablokkers........................................................................................................................48
8.4.2 Calciumantagonisten...........................................................................................................48
8.4.3 RAAS remmers / ACE – inhibitoren en Angiotensine II receptorblokkers.............................49
8.5 Diuretica.....................................................................................................................................49
8.6 Combinatiepreparaten................................................................................................................50
8.7 Middelen bij hypotensie.............................................................................................................50
9. Middelen bij aandoeningen van het ademhalingsstelsel..................................................................50
9.1 Bronchodilatoren........................................................................................................................50
, 4 Farmacologie
9.2 (Inhalatie)corticosteroïden (ICS).................................................................................................51
9.3 Leukotrieenreceptorantagonisten..............................................................................................51
9.4 Monoklonale antilichamen (gericht tegen Ig-E)..........................................................................52
9.5 Andere middelen........................................................................................................................52
9.6 middelen bij hoesten..................................................................................................................52
10. Middelen bij infecties.....................................................................................................................53
10.1 Antibiotica.................................................................................................................................53
10.1.1 werking.............................................................................................................................53
10.1.2 Soorten.............................................................................................................................54
10.2 Antimycotica (eindigt op –conazol)...........................................................................................57
10.3 antivirale middelen...................................................................................................................58
10.4 Antiparasitaire middelen..........................................................................................................58
11. Middelen bij de behandeling van kanker........................................................................................59
11.1 Antitumorale middelen.............................................................................................................59
11.1.1 Chemotherapie.................................................................................................................59
12. Middelen bij aandoeningen van het hormonale stelsel..................................................................60
12.1 schildklierpathologie.................................................................................................................60
12.1.1 Werking van de schildklier.................................................................................................60
12.1.2 Schildklier: invloed op veel lichaamsprocessen.................................................................61
12.2 Calciumregulerende middelen..................................................................................................62
12.2.1 Bot en botontkalking.........................................................................................................62
12.2.2 Plasmaconcentratie calcium en het parathyreoïdaal hormoon (PTH)...............................62
12.2.3 Bij osteoporose.................................................................................................................62
12.3 Geslachtshormonen bij de vrouw.............................................................................................64
12.3.1 Anticonceptie....................................................................................................................64
12.3.2 Anticonceptiva..................................................................................................................64
12.3.3 Hormonale anticonceptiva................................................................................................64
12.3.4 Menopauzale en hormonale substitutie...........................................................................66
12.4 Glucocorticosteroïden (eindigt op –son, -sol of –lon)...............................................................67
12.5 Middelen bij diabetes...............................................................................................................68
12.5.1 algemene doelen..............................................................................................................68
12.5.2 Insulinetherapie................................................................................................................68
12.5.3 Orale antidiabetische middelen en incretinemimetica.....................................................70
12.5.4 middelen bij een hypoglycemie........................................................................................72
12.6 Hypofysaire en hypothalame hormonen..................................................................................72
13. Middelen bij aandoeningen aan het spijsverteringsstelsel.............................................................73
Inhoud
1. Farmacokinetiek.................................................................................................................................5
1.1 wat doet het lichaam met het geneesmiddel?..............................................................................5
1.2 Plasmaconcentratie-tijdcurve en therapeutische breedte............................................................6
1.3 Absorptie......................................................................................................................................7
1.4 Distributie.....................................................................................................................................8
1.4.1 verdelingsvolume (Vd)...........................................................................................................8
1.5 Eliminatie....................................................................................................................................10
1.5.1 Metabolisatie.......................................................................................................................10
1.5.2 Excretie................................................................................................................................11
1.6 Éénmalige intraveneuze toediening............................................................................................11
1.7 Éénmalige extravasculaire toediening (BV: per os, IM, SC, transdermaal voor systemische
werking)............................................................................................................................................11
1.8 herhaalde toediening..................................................................................................................12
1.9 intraveneus infuus......................................................................................................................12
2. Farmacodynamiek............................................................................................................................12
2.1 farmacon en receptor................................................................................................................12
2.2 farmacon en transductiemechanismen......................................................................................13
2.2.1 SSRI......................................................................................................................................14
2.3 Farmacon en orgaanrespons.......................................................................................................14
3. Middelen die het autonome zenuwstelsel beïnvloeden...................................................................14
3.1 Impulsvorming............................................................................................................................14
3.2 Impulsgeleiding...........................................................................................................................15
3.3 Impulsoverdracht........................................................................................................................15
3.4 Autonoom zenuwstelsel.............................................................................................................16
3.5 Vegetatieve farmaca...................................................................................................................16
3.6 Indeling vegetatieve farmaca......................................................................................................17
3.6.1 Sympathicomimetica...........................................................................................................18
3.6.2 Sympathicolytica..................................................................................................................18
3.6.3 Parasympathicomimetica.....................................................................................................19
3.6.4 Parasympathicolytica...........................................................................................................19
4. Analgetica, antipyretica en anti-inflammatoire middelen.................................................................20
4.1 Pijn..............................................................................................................................................20
4.2 WHO-pijnladder..........................................................................................................................21
4.3 Principes bij de behandeling van pijn.........................................................................................21
,2 Farmacologie
4.4 Niet-opïoïde analgetica en antipyretica......................................................................................22
4.5 Niet-steroïdale anti-inflammatoire middelen (NSAID’s)..............................................................23
4.6 Opioïde analgetica......................................................................................................................24
4.6.1 Toediening opioïde analgetica.............................................................................................24
4.6.2 Indeling opioïden.................................................................................................................25
4.6.3 Opioïde analgetica...............................................................................................................25
4.7 Middelen bij neuropathische pijn (coanalgetica)........................................................................26
4.8 Medicatie bij reumatische aandoeningen...................................................................................27
4.9 Medicatie bij reumatische ontstekingen.....................................................................................27
4.10 Medicatie bij jicht.....................................................................................................................28
4.11 Locoregionale anesthetica........................................................................................................28
5. Middelen die inwerken op het zenuwstelsel.....................................................................................29
5.1 Antidepressiva............................................................................................................................29
5.2 Indicaties voor antidepressiva.....................................................................................................29
5.3 Soorten neurotransmitters.........................................................................................................29
5.4 Verstoorde neurotransmissie......................................................................................................29
5.5 soorten antidepressiva...............................................................................................................30
6. Stemmingsstabilisatoren (bij bipolaire stoornis)...............................................................................32
6.1 Soorten stemmingsstabilisatoren...............................................................................................32
6.2 antipsychotica.............................................................................................................................33
6.2.1 psychose..............................................................................................................................33
6.2.2 Maligne antipsychoticasyndroom........................................................................................34
6.3 hypnotica, sedativa en anxiolytica..............................................................................................34
6.3.1 benzodiapines......................................................................................................................34
6.3.2 Benzodiazepine anxiolytica..................................................................................................35
6.3.3 bijwerkingen benzodiapines................................................................................................35
6.4 Anti-epileptica.............................................................................................................................35
6.5 Antimigrainemiddelen................................................................................................................35
6.5.1 Middelen bij migraine..........................................................................................................36
6.6 Multiple sclerose (ter info)..........................................................................................................36
6.6.1 Middelen bij multiple sclerose.............................................................................................36
6.7 Parkinsonisme.............................................................................................................................36
6.8 Middelen bij dementie / Middelen bij draaiduizeligheid............................................................37
6.9 Middelen bij ADHD (attention deficit hyperactivity disorder) ....................................................37
6.9.1 Middelen bij ADHD..............................................................................................................38
7. Middelen bij afwijkingen van het bloed............................................................................................38
,3 Farmacologie
7.1 inhoudstafel................................................................................................................................38
7.2 bloedsamenstelling (anemie)......................................................................................................38
7.3 ijzerpreparaten.......................................................................................................................38
7.4 Vitamine B12 (cobalamine) & Foliumzuur..................................................................................39
4.5 Erytropoëtine, EPO, NESP, Aranesp®...........................................................................................39
7.5 lipide verlagende middelen........................................................................................................39
7.5.1 1ste keus: statines (cholesterolsyntheseremmers)................................................................39
7.5.2 Fibraten & (galzuurbindende) harsen..................................................................................40
7.5.3 Nicotinezuur & cholesterolresorptieremmers & omega-3-vetzuren....................................40
7.6 Antitrombotica en trombolytica.................................................................................................40
7.6.1 Antitrombotica: de antiaggregantia.....................................................................................41
7.6.2 Antitrombotica: perorale anticoagulantia Vit.K Antagonisten en de Niet Vit.K Antagonisten
(NOAC)..........................................................................................................................................41
7.6.3 Antitrombotica: perorale anticoagulantia Direct Orale AntiCoagulantia (DOAC).................42
7.6.4 Antitrombotica: parenterale anticoagulantia Heparine, LMWH, AXa..................................42
7.7 Trombolytica (en antitrombolytica)............................................................................................43
8. Middelen bij aandoeningen van het hart en arteriële hypertensie...................................................43
8.1 begrippen bij cardiomedicatie....................................................................................................43
8.2 Antiaritmica (indeling Vaughan-Williams)...................................................................................44
8.2.1 Kenmerken en voorbeelden Klasse I antiaritmica................................................................44
8.2.2 Kenmerken en voorbeelden Klasse II – IV antiaritmica........................................................45
8.2.3 Chemische cardioversie Adenosine..................................................................................45
8.3 Middelen bij angina pectoris en hartfalen..................................................................................46
8.3.1 Antianginosa........................................................................................................................46
8.3.2 Nitraten en molsidomine.....................................................................................................46
8.3.3 Hartglycosiden (digoxine)....................................................................................................47
8.3.4 Medicijnen bij hartfalen (acuut) Dobutamine en dopamine................................................47
8.4 Medicijnen bij hartfalen (chronisch) idem medicijnen voor hypertensie....................................47
8.4.1 Betablokkers........................................................................................................................48
8.4.2 Calciumantagonisten...........................................................................................................48
8.4.3 RAAS remmers / ACE – inhibitoren en Angiotensine II receptorblokkers.............................49
8.5 Diuretica.....................................................................................................................................49
8.6 Combinatiepreparaten................................................................................................................50
8.7 Middelen bij hypotensie.............................................................................................................50
9. Middelen bij aandoeningen van het ademhalingsstelsel..................................................................50
9.1 Bronchodilatoren........................................................................................................................50
, 4 Farmacologie
9.2 (Inhalatie)corticosteroïden (ICS).................................................................................................51
9.3 Leukotrieenreceptorantagonisten..............................................................................................51
9.4 Monoklonale antilichamen (gericht tegen Ig-E)..........................................................................52
9.5 Andere middelen........................................................................................................................52
9.6 middelen bij hoesten..................................................................................................................52
10. Middelen bij infecties.....................................................................................................................53
10.1 Antibiotica.................................................................................................................................53
10.1.1 werking.............................................................................................................................53
10.1.2 Soorten.............................................................................................................................54
10.2 Antimycotica (eindigt op –conazol)...........................................................................................57
10.3 antivirale middelen...................................................................................................................58
10.4 Antiparasitaire middelen..........................................................................................................58
11. Middelen bij de behandeling van kanker........................................................................................59
11.1 Antitumorale middelen.............................................................................................................59
11.1.1 Chemotherapie.................................................................................................................59
12. Middelen bij aandoeningen van het hormonale stelsel..................................................................60
12.1 schildklierpathologie.................................................................................................................60
12.1.1 Werking van de schildklier.................................................................................................60
12.1.2 Schildklier: invloed op veel lichaamsprocessen.................................................................61
12.2 Calciumregulerende middelen..................................................................................................62
12.2.1 Bot en botontkalking.........................................................................................................62
12.2.2 Plasmaconcentratie calcium en het parathyreoïdaal hormoon (PTH)...............................62
12.2.3 Bij osteoporose.................................................................................................................62
12.3 Geslachtshormonen bij de vrouw.............................................................................................64
12.3.1 Anticonceptie....................................................................................................................64
12.3.2 Anticonceptiva..................................................................................................................64
12.3.3 Hormonale anticonceptiva................................................................................................64
12.3.4 Menopauzale en hormonale substitutie...........................................................................66
12.4 Glucocorticosteroïden (eindigt op –son, -sol of –lon)...............................................................67
12.5 Middelen bij diabetes...............................................................................................................68
12.5.1 algemene doelen..............................................................................................................68
12.5.2 Insulinetherapie................................................................................................................68
12.5.3 Orale antidiabetische middelen en incretinemimetica.....................................................70
12.5.4 middelen bij een hypoglycemie........................................................................................72
12.6 Hypofysaire en hypothalame hormonen..................................................................................72
13. Middelen bij aandoeningen aan het spijsverteringsstelsel.............................................................73