GEZONDHEIDSPSYCHOLOGIE
H1: WAT IS GEZONDHEID?
Gezondheid heeft lichamelijke en geestelijke aspecten. Het begrip kan voor mensen op verschillende
tijdstippen in de geschiedenis, in andere culturen, sociale klassen of zelfs binnen hetzelfde gezin van
betekenis verschillen.
VERANDERDE PERSPECTIEVEN
HET BIOMEDISCHE MODEL
Volgens het biomedisch model wordt gezondheid gedefinieerd als afwezigheid van een ziekte. Volgens
dit model heeft ziekte een oorzaak die via medische interventie kan worden genezen.
Het is een diagnose-receptmodel, want een ziekte is lichamelijk probleem dat kan opgespoord worden
en verholpen kan worden door een medische interventie.
De ziekte is een gevolg van een aandoening die zijn oorsprong vindt buiten het lichaam zoals een
bacteriële infectie. Door het wegnemen van de oorzaak, zullen de symptomen van de ziekte verdwijnen.
Hierdoor zal de gezondheid herstellen.
Kritiek: het model werkt reductionistisch, want het herleidt de geest, het lichaam en het menselijk gedrag
tot 1 enkel niveau van verklaring. Het concentreert zich op lichaamscellen en biomedische processen.
Het houdt geen rekening met de psychologische en sociale factoren.
VRAAGTEKENS BIJ HET DUALISME
De geest wordt als iets ‘niet-materieel’ gezien, het is niet objectief en niet zichtbaar. Het lichaam is
materieel, want het bestaat uit tastbare zaken.
Veel ziekten hebben een organische oorzaak, maar veroorzaken unieke en individuele reacties. De rol van
de ‘geest’ is cruciaal.
o Bv: als iemand fantoompijn heeft, wordt er pijn gevoeld in een lichaamsdeel dat er niet
meer is. Dit laat zien dat pijn niet alleen in het lichaam zit, maar ook ontstaat in de geest.
o Bv: bij het placebo-effect heb je een gedachte en verwachting en leidt dit tot meetbare
lichamelijke effecten.
1
,BIOPSYCHOSOCIAAL MODEL
Het biopsychosociaal model neemt de subjectiviteit en de beleving mee, volgens dit model zijn de geest
en het lichaam niet gescheiden. Gezondheid is meer dan de afwezigheid van een ziekte.
Gezondheid wordt bepaald door de interactie van biologische, psychologische en sociale factoren. Dit
model wijst het biomedische model niet af, maar verrijkt het met de interactie tussen biologische
processen en psychologische en sociale factoren.
Kritiek: het is onduidelijk hoe zwaar de verschillende aspecten in algemene zin kinnen worden gewogen
en hoe tijdsintensief het is.
POSTIEVE GEZONDHEID
Positieve gezondheid is een bredere kijk op de gezondheid (uitgewerkt in 6 dimensies). Met die bredere
benadering draag je bij aan het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale
uitdagingen in het leven om te gaan. Op deze manier bestuur je uw eigen leven veel meer.
Het is gebaseerd op blue zones (= het zijn gebieden in de wereld waar mensen significant langer leven
dan gemiddeld en vaak gezond oud worden).
Bestaan deze eigenlijk wel effectief, want er is aangetoond dat veel van de gegevens waarop deze claim
gebaseerd is fouten bevat. Een gezonde levensstijl is nog steeds belangrijk, maar het maakt niet uit waar
je die toepast.
Er zijn een aantal gemeenschappelijke leefgewoonten onder de bewoners van blue zones:
• Dieet
o Plantaardig: de voeding is voornamelijk plantaardig en bestaat uit groenten, fruit,
peulvruchten en volle granen. Er wordt maar af en toe vlees gegeten.
o Gezonde vetten: olijfolie en noten zijn de voornaamste bronnen van gezonde vetten.
o Lokaal en vers: door lokaal en vers stijgen de voedingswaarde.
• Levensstijl
o Regelmatige beweging: dagelijkse activiteiten zoals wandelen zorgen voor een
constante beweging.
o Sterke sociale banden: hechte relaties en een sterk gemeenschapsvoel bieden
emotionele steun en verminderen stress.
o Doelgericht leven: een duidelijk levensdoel geeft motivatie en zingeving.
• Gewoonten
o Matig eten: men eet vaak tot 80% vol.
o Ontspanning: dagelijkse ontspanning zoals dutjes, meditatie of samenzijn met vrienden,
helpt stress te verlagen.
o Geloof en spiritualiteit: spirituele of religieuze activiteiten geven verbondenheid en rust.
2
,Het spinnenweb van positieve gezondheid wordt op verschillende niveaus toegepast: van individuele zorg
tot provinciaal en landelijk beleid.
• Provinciaal en landelijk (macro): positieve gezondheid wordt gebruikt om
gezondheidsachterstanden aan te makken en beleidsdoelen te bereiken.
• Gemeenschappen (meso): positieve gezondheid integreren in beleidsnota’s om betere aan te
sluiten bij de behoeften van burgers en samenwerking tussen organisaties te bevorderen.
• Organisaties en praktijken (micro): positieve gezondheid helpt het verminderen van
ziekteverzuim, het ontwikkelen van beleidsvisies en het bevorderen van innovaties.
• Individuele zorg (nano): positieve gezondheid wordt toegepast op diverse situaties zoals
chronische ziekten, psychische kwetsbaarheid, eenzaamheid…
GEDRAG, DOOD EN ZIEKTE
Er is een stijging in de levensverwachting in de westerse wereld. Dit is mede het gevolg van de
vooruitgang van de medische technologie en de verbeterde behandeling. Er werd meer en meer geloofd
dat de traditionele geneeskunde effectief was en het vermogen had om ziekte uit te roeien.
Er zijn grote verschillen in levensverwachtingen en die kunnen worden verklaard door de verschillen in
manier van leven, leefomstandigheden en voeding.
è Ons eigen gedrag draagt dus aanzienlijk bij aan onze gezondheid en onze kans van overlijden.
Tijdens de 18e eeuw werd gezondheid beschouwd als een egalitair ideaal, waar door iedereen naar
gestreefd werd. Er werd gedacht onze gezondheid controleerbaar was door het individu zelf. Artsen waren
beschikbaar voor de welgestelde mensen als ‘hulp’ om gezond te blijven.
Tijdens de 20e eeuw werd de gezondheid gelinkt aan ‘geschiktheid om te werken’. Er kwamen niet wetten
rond ziekte-uitkering en er waren ook medische en technologische verbeteringen.
3
, INDIVIDUELE, CULTURELE EN LEEFTIJDSGERELATEERDE PERPECTIEVEN OP
GEZONDHEID
LEKENTHEORIEEN OVER GEZONDHEID
Wat verstaan mensen zelf nu eigenlijk onder gezondheid?
• Barbara Bauman: ze stelde aan een populatie patiënten met een ernstige ziekte de vraag ‘wat
betekent gezondheid nu?’ Er kwamen 3 verschillende antwoorden naar boven:
o Een overwegend gevoel van welzijn
o Gezondheid heeft te maken met de ‘de afwezigheid van symptomen van ziekte’
o Gezondheid is zichtbaar in de ‘handelingen waartoe een lichamelijk gezond persoon in
staat is.’
• Benyamini: subjectieve gezondheidsbeoordelingen bij gezonde mensen waren meer verbonden
met gezondheidsgedrag. Dit werpt de vraag of ‘gezond’ anders wordt beleefd wanneer men het
niet meer is.
• Blaxter: een onderzoek naar ‘health and lifestyles’
o Gezondheid als niet ziek zijn: mensen voelen zich gezond, omdat ze geen symptomen
o Gezondheid als gedrag: mensen voelen zich gezond, omdat ze goed voor zichzelf
zorgen, sporten…
o Gezondheid als psychosociaal welzijn: mensen voelen zich gezond als ze zich
mentaal goed voelen.
o Gezondheid als functie: je voelt je gezond als je het vermogen hebt om taken te
verrichten, om te doen wat je wilt en wanneer je wilt.
o Gezondheid als lichamelijke fitheid en vitaliteit
DEFINTIE VAN GEZONDHEID VOLGENS WHO
De gezondheid is een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en sociaal welzijn en niet alleen als de
afwezigheid van ziekte of invaliditeit.
De beleidsdoelen en nationale programma’s streven naar wereldwijde gezondheidszorg, gelijkheid,
verhoogde levensverwachting en toegang tot essentiële zorg.
Kritiek: het woord volledig maakt de gezondheid bijna onbereikbaar, hier wordt gezondheid gezien als een
utopisch ideaal. De aandacht is vooral gevestigd op het gedrag en levensstijl en er wordt onvoldoende
aandacht geschonken aan de SES en culturele invloeden.
Kritiek: Bircher geeft indirect kritiek op de WHO-definitie, omdat een volledig welzijn onrealistisch is en
introduceert gezondheid als een dynamisch, contextafhankelijk vermogen in plaats van een statische
toestand.
4
H1: WAT IS GEZONDHEID?
Gezondheid heeft lichamelijke en geestelijke aspecten. Het begrip kan voor mensen op verschillende
tijdstippen in de geschiedenis, in andere culturen, sociale klassen of zelfs binnen hetzelfde gezin van
betekenis verschillen.
VERANDERDE PERSPECTIEVEN
HET BIOMEDISCHE MODEL
Volgens het biomedisch model wordt gezondheid gedefinieerd als afwezigheid van een ziekte. Volgens
dit model heeft ziekte een oorzaak die via medische interventie kan worden genezen.
Het is een diagnose-receptmodel, want een ziekte is lichamelijk probleem dat kan opgespoord worden
en verholpen kan worden door een medische interventie.
De ziekte is een gevolg van een aandoening die zijn oorsprong vindt buiten het lichaam zoals een
bacteriële infectie. Door het wegnemen van de oorzaak, zullen de symptomen van de ziekte verdwijnen.
Hierdoor zal de gezondheid herstellen.
Kritiek: het model werkt reductionistisch, want het herleidt de geest, het lichaam en het menselijk gedrag
tot 1 enkel niveau van verklaring. Het concentreert zich op lichaamscellen en biomedische processen.
Het houdt geen rekening met de psychologische en sociale factoren.
VRAAGTEKENS BIJ HET DUALISME
De geest wordt als iets ‘niet-materieel’ gezien, het is niet objectief en niet zichtbaar. Het lichaam is
materieel, want het bestaat uit tastbare zaken.
Veel ziekten hebben een organische oorzaak, maar veroorzaken unieke en individuele reacties. De rol van
de ‘geest’ is cruciaal.
o Bv: als iemand fantoompijn heeft, wordt er pijn gevoeld in een lichaamsdeel dat er niet
meer is. Dit laat zien dat pijn niet alleen in het lichaam zit, maar ook ontstaat in de geest.
o Bv: bij het placebo-effect heb je een gedachte en verwachting en leidt dit tot meetbare
lichamelijke effecten.
1
,BIOPSYCHOSOCIAAL MODEL
Het biopsychosociaal model neemt de subjectiviteit en de beleving mee, volgens dit model zijn de geest
en het lichaam niet gescheiden. Gezondheid is meer dan de afwezigheid van een ziekte.
Gezondheid wordt bepaald door de interactie van biologische, psychologische en sociale factoren. Dit
model wijst het biomedische model niet af, maar verrijkt het met de interactie tussen biologische
processen en psychologische en sociale factoren.
Kritiek: het is onduidelijk hoe zwaar de verschillende aspecten in algemene zin kinnen worden gewogen
en hoe tijdsintensief het is.
POSTIEVE GEZONDHEID
Positieve gezondheid is een bredere kijk op de gezondheid (uitgewerkt in 6 dimensies). Met die bredere
benadering draag je bij aan het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale
uitdagingen in het leven om te gaan. Op deze manier bestuur je uw eigen leven veel meer.
Het is gebaseerd op blue zones (= het zijn gebieden in de wereld waar mensen significant langer leven
dan gemiddeld en vaak gezond oud worden).
Bestaan deze eigenlijk wel effectief, want er is aangetoond dat veel van de gegevens waarop deze claim
gebaseerd is fouten bevat. Een gezonde levensstijl is nog steeds belangrijk, maar het maakt niet uit waar
je die toepast.
Er zijn een aantal gemeenschappelijke leefgewoonten onder de bewoners van blue zones:
• Dieet
o Plantaardig: de voeding is voornamelijk plantaardig en bestaat uit groenten, fruit,
peulvruchten en volle granen. Er wordt maar af en toe vlees gegeten.
o Gezonde vetten: olijfolie en noten zijn de voornaamste bronnen van gezonde vetten.
o Lokaal en vers: door lokaal en vers stijgen de voedingswaarde.
• Levensstijl
o Regelmatige beweging: dagelijkse activiteiten zoals wandelen zorgen voor een
constante beweging.
o Sterke sociale banden: hechte relaties en een sterk gemeenschapsvoel bieden
emotionele steun en verminderen stress.
o Doelgericht leven: een duidelijk levensdoel geeft motivatie en zingeving.
• Gewoonten
o Matig eten: men eet vaak tot 80% vol.
o Ontspanning: dagelijkse ontspanning zoals dutjes, meditatie of samenzijn met vrienden,
helpt stress te verlagen.
o Geloof en spiritualiteit: spirituele of religieuze activiteiten geven verbondenheid en rust.
2
,Het spinnenweb van positieve gezondheid wordt op verschillende niveaus toegepast: van individuele zorg
tot provinciaal en landelijk beleid.
• Provinciaal en landelijk (macro): positieve gezondheid wordt gebruikt om
gezondheidsachterstanden aan te makken en beleidsdoelen te bereiken.
• Gemeenschappen (meso): positieve gezondheid integreren in beleidsnota’s om betere aan te
sluiten bij de behoeften van burgers en samenwerking tussen organisaties te bevorderen.
• Organisaties en praktijken (micro): positieve gezondheid helpt het verminderen van
ziekteverzuim, het ontwikkelen van beleidsvisies en het bevorderen van innovaties.
• Individuele zorg (nano): positieve gezondheid wordt toegepast op diverse situaties zoals
chronische ziekten, psychische kwetsbaarheid, eenzaamheid…
GEDRAG, DOOD EN ZIEKTE
Er is een stijging in de levensverwachting in de westerse wereld. Dit is mede het gevolg van de
vooruitgang van de medische technologie en de verbeterde behandeling. Er werd meer en meer geloofd
dat de traditionele geneeskunde effectief was en het vermogen had om ziekte uit te roeien.
Er zijn grote verschillen in levensverwachtingen en die kunnen worden verklaard door de verschillen in
manier van leven, leefomstandigheden en voeding.
è Ons eigen gedrag draagt dus aanzienlijk bij aan onze gezondheid en onze kans van overlijden.
Tijdens de 18e eeuw werd gezondheid beschouwd als een egalitair ideaal, waar door iedereen naar
gestreefd werd. Er werd gedacht onze gezondheid controleerbaar was door het individu zelf. Artsen waren
beschikbaar voor de welgestelde mensen als ‘hulp’ om gezond te blijven.
Tijdens de 20e eeuw werd de gezondheid gelinkt aan ‘geschiktheid om te werken’. Er kwamen niet wetten
rond ziekte-uitkering en er waren ook medische en technologische verbeteringen.
3
, INDIVIDUELE, CULTURELE EN LEEFTIJDSGERELATEERDE PERPECTIEVEN OP
GEZONDHEID
LEKENTHEORIEEN OVER GEZONDHEID
Wat verstaan mensen zelf nu eigenlijk onder gezondheid?
• Barbara Bauman: ze stelde aan een populatie patiënten met een ernstige ziekte de vraag ‘wat
betekent gezondheid nu?’ Er kwamen 3 verschillende antwoorden naar boven:
o Een overwegend gevoel van welzijn
o Gezondheid heeft te maken met de ‘de afwezigheid van symptomen van ziekte’
o Gezondheid is zichtbaar in de ‘handelingen waartoe een lichamelijk gezond persoon in
staat is.’
• Benyamini: subjectieve gezondheidsbeoordelingen bij gezonde mensen waren meer verbonden
met gezondheidsgedrag. Dit werpt de vraag of ‘gezond’ anders wordt beleefd wanneer men het
niet meer is.
• Blaxter: een onderzoek naar ‘health and lifestyles’
o Gezondheid als niet ziek zijn: mensen voelen zich gezond, omdat ze geen symptomen
o Gezondheid als gedrag: mensen voelen zich gezond, omdat ze goed voor zichzelf
zorgen, sporten…
o Gezondheid als psychosociaal welzijn: mensen voelen zich gezond als ze zich
mentaal goed voelen.
o Gezondheid als functie: je voelt je gezond als je het vermogen hebt om taken te
verrichten, om te doen wat je wilt en wanneer je wilt.
o Gezondheid als lichamelijke fitheid en vitaliteit
DEFINTIE VAN GEZONDHEID VOLGENS WHO
De gezondheid is een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en sociaal welzijn en niet alleen als de
afwezigheid van ziekte of invaliditeit.
De beleidsdoelen en nationale programma’s streven naar wereldwijde gezondheidszorg, gelijkheid,
verhoogde levensverwachting en toegang tot essentiële zorg.
Kritiek: het woord volledig maakt de gezondheid bijna onbereikbaar, hier wordt gezondheid gezien als een
utopisch ideaal. De aandacht is vooral gevestigd op het gedrag en levensstijl en er wordt onvoldoende
aandacht geschonken aan de SES en culturele invloeden.
Kritiek: Bircher geeft indirect kritiek op de WHO-definitie, omdat een volledig welzijn onrealistisch is en
introduceert gezondheid als een dynamisch, contextafhankelijk vermogen in plaats van een statische
toestand.
4
