SAMENVATTING
CRISISHANTERING
Deel 1 – basiskennis
1) Wat is agressie en grensoverschrijdend gedrag?
Inleiding
- Geweld en agressie schaadt relaties, zelfvertrouwen, groepsdynamiek,
samenwerking en samenleven
- Voorkomen: brede integrale aanpak, oefening en training, scherpe blik,
gedragen visie en beleid, specifieke verbale en non-verbale vaardigheden
- Het omgaan met escalaties en zorgdragen voor herstel vraagt: openheid,
deskundigheid, moed, tijd en inspanningen
1.1 Het bos en de bomen: woorden voor agressie en
grensoverschrijdend gedrag
- Agressie kan vele vormen aannemen
- Bv. van subtiele intimidatie tot brute fysieke kracht
- Er zijn allerlei termen en begrippen om specifieke situaties te vatten bv.
geweld binnen gezinnen en relaties huiselijk geweld, intrafamiliaal
geweld, partnergeweld
- Begrippen worden vaak door elkaar gebruikt
- Nieuwe maatschappelijke problemen genereren vaak nieuwe begrippen:
Gaslighting = vorm van manipulatie die als doel heeft mensen laten
twijfelen aan hun eigen verstand, door de werkelijkheid te
ontkennen bv. bij huiselijk geweld
Sextortion = afpersen van meestal jonge meisjes die eerder werden
overtuigd om voor de webcam te strippen en ze daarna met die
naaktbeelden chanteren
Grooming = het benaderen van kinderen door een pedofiel met als
doel seksueel contact
Steaming = het groepsgewijs met geweld afpersen, vooral onder
jongeren
Mobbing = het systematisch uitsluiten en pesten van een
individueel groepslid
Happy slapping = een willekeurig persoon wordt door een groepje in
elkaar geslagen, meestal wordt dit ook gefilmd en geplaatst op
internet
Cyberbullying = het lastig vallen van iemand anders via diverse
internettools
, - We gebruiken de term agressie en grensoverschrijdend gedrag als neutrale
koepelterm waar hier alle beschreven vormen van agressief gedrag onder
vallen
- Agressie
Stijgende agressie in media ten aanzien van hulpverleners,
begeleiders
Bv. patiënten zijn agressief op spoed, jongeren slaan naar politie
- Grensoverschrijdend gedrag
Gedrag waar iemand anders last van heeft
Er wordt een grens overschreden (fysiek/psychisch)
Maar waar die grenzen liggen is voor iedereen anders
- MAAR agressie is niet per se negatief
- Het kan een positieve innerlijk kracht zijn, gericht op evenwicht en
voortuitgang
- Agressie als levensdrift, goesting, kracht, competitie,… waarbij anderen
geen schade hebben is niet destructief
- Bv. tijdens een match wil je winnen, je gaat lopen om je frustraties te
uiten, speelse agressie bij kinderen tijdens een spel die doen of ze vechten
tegen draken
1.2 Door welke ogen kijken we: een definitie
- Definitie agressie volgens WHO = het betekent dat iemand bewust fysieke
of mentale kracht gebruikt of ermee dreigt, tegen zichzelf, tegen een
ander, of tegen een groep. Dat gebeurt op zo’n manier dat er (kans is op)
verwondingen, dood, psychische schade of een problematische
ontwikkeling kan ontstaan.
- Vaak wordt agressie ook omschreven als ‘gedrag waarbij iemand de
bedoeling heeft om een andere persoon schade te berokkenen’
Maar is moeilijk werkbaar in praktijk
Vaak niet mogelijk om iemands bedoeling te achterhalen
Je kan meestal enkel beroep doen op jouw interpretatie van de
feiten
Belangrijk om te weten dat agressie schade kan toebrengen, ook al
was het niet de bedoeling en was het gedrag niet opzettelijk
Bijvoorbeeld: Kobe is een warme man die, als hij praat vaak mensen
lichamelijk aanraakt. Matteo houdt niet zo van die lichamelijke
aanrakingen. Als hij kan, vermijdt hij die. Maar het is nooit de
bedoeling geweest van Kobe, om Matteo een slecht gevoel te geven.
Zijn intenties waren waarschijnlijk erg zuiver. Toch blijft Matteo dit
ervaren als grensoverschrijdend.
- Met een definitie die alleen kijkt naar gedrag dat doelbewust is ingezet om
iemands grens te overschrijden, blijven veel situaties onder de radar
, - Alle situaties waarbij kinderen, jongeren, collega’s, een handeling als
grensoverschrijdend ervaren, ook al was dit niet zo bedoeld vallen buiten
de definitie
- Er wordt geen aandacht meer aan geschonken
daarom kiezen we ervoor om grensoverschrijdend/agressief gedrag te
definiëren vanuit het standpunt van het slachtoffer
Zo wordt er gehoor gegeven aan zij die door niet-intentionele
agressie schade ondervinden
Het schept ruimte om in gesprek te gaan
Onze definitie = agressie is gedrag waarbij een persoon schade toebrengt aan
materiaal of de psychische of fysieke grenzen overschrijdt aan zichzelf of een
andere persoon
- Het effect van het gedrag op het slachtoffer is het uitganspunt
- Maar wat ervaren wordt als schadelijk of grensoverschrijdend is subjectief
- Wat de een als agressie ervaart, is dat nog niet voor de ander
- Heeft te maken met eigen sekse, cultuur, normen, waarden, klasse,
ervaringen, gevoel,…
- Bijvoorbeeld: je bent opgegroeid in een thuis waar conflicten rustig werden
uitgepraat, als er dan opeens iemand hard tegen je roept, kan dit heel
agressief overkomen.
!!Belangrijk om je bewust te zijn van deze subjectiviteit
Zo kan je meer inzicht hebben in de waarden en normen van je
doelgroep
Kan ervoor zorgen dat je het gedrag van de mensen met wie je
werkt ook beter kan relativeren
Gevaar is dat er gewenning optreedt en grensoverschrijdend gedrag
als ‘normaal’ gaat beschouwen
Deze houding kan ertoe leiden tot een verregaande tolerantie van
storend gedrag
Kan ertoe leiden dat er niet meer kritisch wordt gekeken naar wat er
gebeurt en hoe agressie voorkomen of verminderd kan worden
Ook lichte vormen serieus nemen want heeft ook grote impact
Kan helpen om bij elke situatie eerlijk te luisteren naar je gevoelens
en je intuïtie
1.3 Onze kijk op agressie
- 4 uitgangspunten
- Ze kunnen een ondersteuning zijn
- Ze scheppen een kader
- Hoe kunnen we agressie beter begrijpen en hoe gaan we er best mee om?
Structurele naast relationele veiligheid
Een basishouding van zorgdragende begrenzing
Agressie is A X C
Agressie is taal
, 1) Structurele veiligheid naast rationele veiligheid
- Omgaan met agressie betekent aandacht voor veiligheid
- 2 soorten: structurele veiligheid en relationele veiligheid
- Basisvoorwaarden om agressie-incidenten te voorkomen of professioneel
te kunnen hanteren
- Structurele veiligheid
Gaat over procedures, regels, afspraken
Doel = duidelijkheid en goeie samenwerking
Te veel regels = inefficiëntie en onhaalbaar
Onderzoek: mensen onthouden max 7 regels
We onthouden vooral de regels die passen bij onze eigen waarden
en normen
Dit zorgt voor discussies in teams en onduidelijkheid bij de
doelgroep
Verschillen komen door persoonlijke visie op grenzen
Het gaat vaak over wat “ik” belangrijk vind, persoon vertrekt vanuit
eigen referentiekader met eigen normen en waarden en botst met
de collega’s
Oplossing: beperk tot 7 duidelijke, gedeelde regels
Denk vanuit een professioneel referentiekader, niet persoonlijk
Denken vanuit het belang van de ander wat heeft de client,
leerling, jongere nodig?
De regels zijn ook niet statisch maar dynamisch, kritisch vragen
durven stellen over de regels
- Relationele veiligheid
Relaties zijn essentieel voor iedereen
Mensen willen graag ergens bijhoren, zelfs als dat schadelijk is bv.
iemand wordt mishandeld thuis, maar gaat toch altijd terug
Maar echte verbondenheid kan alleen als relaties veilig zijn
Veiligheid = weten wat je aan de ander hebt
Dat vraagt vertrouwen, maar vertrouwen houdt ook risico in
Vertrouwen kan geschonden worden bv. roddelen, beloftes breken
Wie leert dat mensen te vertrouwen zijn, is relationeel veerkrachtig
je kan kleine tegenslagen makkelijk overwinnen
Kwetsingen leiden tot wantrouwen en minder veerkracht
Agressie komt vaak voort uit angst
Daarom is het bieden van relationele veiligheid cruciaal
Dit vraagt emotioneel balans en bewust handelen
2) Een basishouding van ‘zorgdragende begrenzing’
- Het zoeken naar een evenwicht tussen de meer normerende,
gezagsdragende houding en warme, zorgende houding is niet makkelijk in
praktijk
- Maar wel nodig om een basishouding te ontwikkelen, een houding die zorgt
voor verbinding tussen alle betrokken partijen
- Als we praten over agressie kijken mensen soms door een andere bril
- Hoe we kijken, reageren en het effect hangt nauw samen met de vorm van
agressie en de beeldvorming
CRISISHANTERING
Deel 1 – basiskennis
1) Wat is agressie en grensoverschrijdend gedrag?
Inleiding
- Geweld en agressie schaadt relaties, zelfvertrouwen, groepsdynamiek,
samenwerking en samenleven
- Voorkomen: brede integrale aanpak, oefening en training, scherpe blik,
gedragen visie en beleid, specifieke verbale en non-verbale vaardigheden
- Het omgaan met escalaties en zorgdragen voor herstel vraagt: openheid,
deskundigheid, moed, tijd en inspanningen
1.1 Het bos en de bomen: woorden voor agressie en
grensoverschrijdend gedrag
- Agressie kan vele vormen aannemen
- Bv. van subtiele intimidatie tot brute fysieke kracht
- Er zijn allerlei termen en begrippen om specifieke situaties te vatten bv.
geweld binnen gezinnen en relaties huiselijk geweld, intrafamiliaal
geweld, partnergeweld
- Begrippen worden vaak door elkaar gebruikt
- Nieuwe maatschappelijke problemen genereren vaak nieuwe begrippen:
Gaslighting = vorm van manipulatie die als doel heeft mensen laten
twijfelen aan hun eigen verstand, door de werkelijkheid te
ontkennen bv. bij huiselijk geweld
Sextortion = afpersen van meestal jonge meisjes die eerder werden
overtuigd om voor de webcam te strippen en ze daarna met die
naaktbeelden chanteren
Grooming = het benaderen van kinderen door een pedofiel met als
doel seksueel contact
Steaming = het groepsgewijs met geweld afpersen, vooral onder
jongeren
Mobbing = het systematisch uitsluiten en pesten van een
individueel groepslid
Happy slapping = een willekeurig persoon wordt door een groepje in
elkaar geslagen, meestal wordt dit ook gefilmd en geplaatst op
internet
Cyberbullying = het lastig vallen van iemand anders via diverse
internettools
, - We gebruiken de term agressie en grensoverschrijdend gedrag als neutrale
koepelterm waar hier alle beschreven vormen van agressief gedrag onder
vallen
- Agressie
Stijgende agressie in media ten aanzien van hulpverleners,
begeleiders
Bv. patiënten zijn agressief op spoed, jongeren slaan naar politie
- Grensoverschrijdend gedrag
Gedrag waar iemand anders last van heeft
Er wordt een grens overschreden (fysiek/psychisch)
Maar waar die grenzen liggen is voor iedereen anders
- MAAR agressie is niet per se negatief
- Het kan een positieve innerlijk kracht zijn, gericht op evenwicht en
voortuitgang
- Agressie als levensdrift, goesting, kracht, competitie,… waarbij anderen
geen schade hebben is niet destructief
- Bv. tijdens een match wil je winnen, je gaat lopen om je frustraties te
uiten, speelse agressie bij kinderen tijdens een spel die doen of ze vechten
tegen draken
1.2 Door welke ogen kijken we: een definitie
- Definitie agressie volgens WHO = het betekent dat iemand bewust fysieke
of mentale kracht gebruikt of ermee dreigt, tegen zichzelf, tegen een
ander, of tegen een groep. Dat gebeurt op zo’n manier dat er (kans is op)
verwondingen, dood, psychische schade of een problematische
ontwikkeling kan ontstaan.
- Vaak wordt agressie ook omschreven als ‘gedrag waarbij iemand de
bedoeling heeft om een andere persoon schade te berokkenen’
Maar is moeilijk werkbaar in praktijk
Vaak niet mogelijk om iemands bedoeling te achterhalen
Je kan meestal enkel beroep doen op jouw interpretatie van de
feiten
Belangrijk om te weten dat agressie schade kan toebrengen, ook al
was het niet de bedoeling en was het gedrag niet opzettelijk
Bijvoorbeeld: Kobe is een warme man die, als hij praat vaak mensen
lichamelijk aanraakt. Matteo houdt niet zo van die lichamelijke
aanrakingen. Als hij kan, vermijdt hij die. Maar het is nooit de
bedoeling geweest van Kobe, om Matteo een slecht gevoel te geven.
Zijn intenties waren waarschijnlijk erg zuiver. Toch blijft Matteo dit
ervaren als grensoverschrijdend.
- Met een definitie die alleen kijkt naar gedrag dat doelbewust is ingezet om
iemands grens te overschrijden, blijven veel situaties onder de radar
, - Alle situaties waarbij kinderen, jongeren, collega’s, een handeling als
grensoverschrijdend ervaren, ook al was dit niet zo bedoeld vallen buiten
de definitie
- Er wordt geen aandacht meer aan geschonken
daarom kiezen we ervoor om grensoverschrijdend/agressief gedrag te
definiëren vanuit het standpunt van het slachtoffer
Zo wordt er gehoor gegeven aan zij die door niet-intentionele
agressie schade ondervinden
Het schept ruimte om in gesprek te gaan
Onze definitie = agressie is gedrag waarbij een persoon schade toebrengt aan
materiaal of de psychische of fysieke grenzen overschrijdt aan zichzelf of een
andere persoon
- Het effect van het gedrag op het slachtoffer is het uitganspunt
- Maar wat ervaren wordt als schadelijk of grensoverschrijdend is subjectief
- Wat de een als agressie ervaart, is dat nog niet voor de ander
- Heeft te maken met eigen sekse, cultuur, normen, waarden, klasse,
ervaringen, gevoel,…
- Bijvoorbeeld: je bent opgegroeid in een thuis waar conflicten rustig werden
uitgepraat, als er dan opeens iemand hard tegen je roept, kan dit heel
agressief overkomen.
!!Belangrijk om je bewust te zijn van deze subjectiviteit
Zo kan je meer inzicht hebben in de waarden en normen van je
doelgroep
Kan ervoor zorgen dat je het gedrag van de mensen met wie je
werkt ook beter kan relativeren
Gevaar is dat er gewenning optreedt en grensoverschrijdend gedrag
als ‘normaal’ gaat beschouwen
Deze houding kan ertoe leiden tot een verregaande tolerantie van
storend gedrag
Kan ertoe leiden dat er niet meer kritisch wordt gekeken naar wat er
gebeurt en hoe agressie voorkomen of verminderd kan worden
Ook lichte vormen serieus nemen want heeft ook grote impact
Kan helpen om bij elke situatie eerlijk te luisteren naar je gevoelens
en je intuïtie
1.3 Onze kijk op agressie
- 4 uitgangspunten
- Ze kunnen een ondersteuning zijn
- Ze scheppen een kader
- Hoe kunnen we agressie beter begrijpen en hoe gaan we er best mee om?
Structurele naast relationele veiligheid
Een basishouding van zorgdragende begrenzing
Agressie is A X C
Agressie is taal
, 1) Structurele veiligheid naast rationele veiligheid
- Omgaan met agressie betekent aandacht voor veiligheid
- 2 soorten: structurele veiligheid en relationele veiligheid
- Basisvoorwaarden om agressie-incidenten te voorkomen of professioneel
te kunnen hanteren
- Structurele veiligheid
Gaat over procedures, regels, afspraken
Doel = duidelijkheid en goeie samenwerking
Te veel regels = inefficiëntie en onhaalbaar
Onderzoek: mensen onthouden max 7 regels
We onthouden vooral de regels die passen bij onze eigen waarden
en normen
Dit zorgt voor discussies in teams en onduidelijkheid bij de
doelgroep
Verschillen komen door persoonlijke visie op grenzen
Het gaat vaak over wat “ik” belangrijk vind, persoon vertrekt vanuit
eigen referentiekader met eigen normen en waarden en botst met
de collega’s
Oplossing: beperk tot 7 duidelijke, gedeelde regels
Denk vanuit een professioneel referentiekader, niet persoonlijk
Denken vanuit het belang van de ander wat heeft de client,
leerling, jongere nodig?
De regels zijn ook niet statisch maar dynamisch, kritisch vragen
durven stellen over de regels
- Relationele veiligheid
Relaties zijn essentieel voor iedereen
Mensen willen graag ergens bijhoren, zelfs als dat schadelijk is bv.
iemand wordt mishandeld thuis, maar gaat toch altijd terug
Maar echte verbondenheid kan alleen als relaties veilig zijn
Veiligheid = weten wat je aan de ander hebt
Dat vraagt vertrouwen, maar vertrouwen houdt ook risico in
Vertrouwen kan geschonden worden bv. roddelen, beloftes breken
Wie leert dat mensen te vertrouwen zijn, is relationeel veerkrachtig
je kan kleine tegenslagen makkelijk overwinnen
Kwetsingen leiden tot wantrouwen en minder veerkracht
Agressie komt vaak voort uit angst
Daarom is het bieden van relationele veiligheid cruciaal
Dit vraagt emotioneel balans en bewust handelen
2) Een basishouding van ‘zorgdragende begrenzing’
- Het zoeken naar een evenwicht tussen de meer normerende,
gezagsdragende houding en warme, zorgende houding is niet makkelijk in
praktijk
- Maar wel nodig om een basishouding te ontwikkelen, een houding die zorgt
voor verbinding tussen alle betrokken partijen
- Als we praten over agressie kijken mensen soms door een andere bril
- Hoe we kijken, reageren en het effect hangt nauw samen met de vorm van
agressie en de beeldvorming
