SAMENVATTING WELZIJN EN CRIMINOLOGIE
INHOUDSOPGAVE
INTRODUCTIELES ........................................................................................................... 5
WELZIJNSZORG ......................................................................................................................... 6
CRIMINOLOGISCHE RELEVANTIE AANDACHT VOOR WELZIJN (1) ............................................................ 6
CRIMINOLOGISCHE RELEVANTIE AANDACHT VOOR WELZIJN (2) ............................................................ 6
CRIMINOLOGISCHE RELEVANTIE AANDACHT VOOR WELZIJN (3) ............................................................ 7
HOORCOLLEGE 2: DE VERZORGINGSSTAAT ..................................................................... 9
VERZORGINGSSTAAT ........................................................................................................... 9
VERZORGINGSSTAAT: DE ORIGINES ........................................................................................ 10
SOLIDARITEIT .................................................................................................................... 10
SOLIDARITEIT EN SOCIALE ZEKERHEID ..................................................................................... 15
WELZIJN: VAN GUNST NAAR RECHT ......................................................................................... 17
WAT BETEKENEN DEZE HISTORISCHE ONTWIKKELINGEN VOOR HET BENADEREN VAN WELZIJN EN
CRIMINALITEIT? ................................................................................................................. 22
VAN VERZORGINGSSTAAT NAAR VEILIGHEIDSSTAAT? (1) .................................................................... 22
VAN VERZORGINGSSTAAT NAAR VEILIGHEIDSSTAAT? (2) .................................................................... 24
HOORCOLLEGE 3: BESTUURLIJKE ORGANISATIE WELZIJNSZORG .................................... 30
DE WELZIJNSOVERHEDEN IN BELGIË ....................................................................................... 30
DE SOCIALE KAART ............................................................................................................. 31
ALGEMEEN WELZIJNSWERK................................................................................................... 35
DIVERSE ACTOREN LAAGDREMPELIGE WELZIJNSZORG ................................................................. 38
ENKELE VOORBEELDEN ORGANISATIES FORENSISCH WELZIJNSWERK .............................................. 39
ITER .................................................................................................................................... 39
STOP IT NOW .......................................................................................................................... 40
ZORGCENTRA NA SEKSUEEL GEWELD (ZSG) .................................................................................. 41
SOORTEN ZORG ................................................................................................................. 43
PROFESSIONELE ZORG? ............................................................................................................ 43
ANTI-PROFESSIONELE DISCOURS ................................................................................................ 43
MANTELZORG ......................................................................................................................... 44
RECENTE ONTWIKKELINGEN EN UITDAGINGEN ........................................................................... 45
STIJGENDE VRAAG NAAR ZORG .................................................................................................... 45
VRAAG NAAR ZORG WORDT COMPLEXER ....................................................................................... 46
HOE OMGAAN MET VERANDERENDE VRAAG? .................................................................................. 46
BESTUURLIJK-ORGANISATORISCHE UITDAGINGEN ........................................................................... 47
PROFESSIONALISERING VAN DE SECTOR ....................................................................................... 48
FINANCIERING ........................................................................................................................ 48
COMMERCIALISERING EN VERMARKTING VAN DE ZORG (CF. VOLGENDE LESSEN) .................................... 48
VERMAATSCHAPPELIJKING VAN DE ZORG (CF. VOLGENDE LESSEN) ...................................................... 49
1
,SPANNINGSVELDEN TUSSEN WELZIJNSZORG EN CONTROLE/BESTRAFFING ....................................... 50
HOORCOLLEGE 4: ARMOEDE ......................................................................................... 51
MAATSCHAPPELIJKE DYNAMIEKEN: ARMOEDE, (ON) WELZIJN EN CRIMINALITEIT(SCONTROLE) ................ 51
ARMOEDE IN CIJFERS: EU-SILC ................................................................................................. 52
WOONCRISIS .......................................................................................................................... 54
ARMOEDE IS MÉÉR DAN ONVOLDOENDE EN/OF ONZEKER INKOMEN ..................................................... 56
HET BEJEGENEN VAN MENSEN IN ARMOEDE ................................................................................... 57
GROTE KLOVEN EN DREMPELS VOOR MENSEN IN ARMOEDE (1) ........................................................... 58
GROTE KLOVEN EN DREMPELS VOOR MENSEN IN ARMOEDE (2) ........................................................... 58
HOE BENADEREN WE ARMOEDE? ................................................................................................ 59
WAAROM NEEMT ARMOEDE NIET AF?............................................................................................ 60
DE NIEUWE SOCIALE KWESTIE ..................................................................................................... 62
DE NIEUWE SOCIALE KWESTIE (2) ................................................................................................ 63
TWEE SHIFTS IN ARMOEDEBELEID UITGELICHT ........................................................................... 64
ACTIVERING (1) ....................................................................................................................... 64
‘MET DE DOELGROEP’ ALS BELANGRIJK PRINCIPE (1) ........................................................................ 66
OOK CULTURELE ONTWIKKELING ............................................................................................ 68
ARMOEDE EN CRIMINALITEIT(SCONTROLE)................................................................................ 68
VERBAND ARMOEDE ~ CRIMINALITEIT? ......................................................................................... 68
THOMAS MORE ....................................................................................................................... 70
WILLEM ADRIAAN BONGER ......................................................................................................... 72
CLARA WICHMANN (1885-1922) ............................................................................................... 73
STRAIN: ROBERT MERTON (1910-2003) (MAAR OOK BIJV. AGNEW, CLOWARD & OHLIN…) ..................... 74
SITUATIONELE VERKLARINGEN .................................................................................................... 75
LEFT REALISM: O.A. JOHN LEA (BIJV. POVERTY CRIME AND POLITICS, 1996) .......................................... 76
LOÏC WACQUANT: PUNISHING THE POOR ..................................................................................... 76
EFFECTEN VAN ARMOEDE OP DIVERSE VLAKKEN ......................................................................... 77
HOORCOLLEGE 5: DISCRIMINATIE EN RACISME.............................................................. 78
HEDENDAAGSE MAATSCHAPPELIJKE CONTEXT VAN (ON)WELZIJN (EN CRIMINALITEIT(SCONTROLE)) ......... 78
ANTIDISCRIMINATIE WETGEVING ............................................................................................ 78
DISCRIMINATIE .................................................................................................................. 79
VERBODEN GEDRAGINGEN (1) .................................................................................................... 80
VERBODEN GEDRAGINGEN (2) .................................................................................................... 80
IS ER EN VERBODEN GEDRAGING? ............................................................................................... 80
INTERSECTIONALITEIT ............................................................................................................... 81
RACISME ......................................................................................................................... 83
RACISME ALS PERSPECTIEF (JAN BLOMMAERT) ................................................................................ 84
HOORCOLLEGE 6: VLOEIBARE SAMENLEVING ................................................................ 90
HEDENDAAGSE MAATSCHAPPELIJKE CONTEXT VAN (ON)WELZIJN (EN CRIMINALITEIT(SCONTROLE)) ......... 90
ZYGMUNT BAUMAN (1925 - 2017) .............................................................................................. 90
DE KERN VAN HET PROBLEEM...................................................................................................... 91
‘VLOEIBAAR’ (‘LIQUID’) ............................................................................................................. 92
2
,HOORCOLLEGE 7: POPULAIRE BEELDVORMING ONWELZIJN ........................................... 93
DE “BULGER CASE” 1993 .......................................................................................................... 94
POPULAIRE BEELDVORMING.................................................................................................. 95
(1) NEO-PHILANTHROPIC ‘EMPOWERMENT’ OF THE (‘DESERVING’) POOR (‘EXPERT ADVICE’; SELF-HELP,
POSITIVITY) ............................................................................................................................ 97
(2) NEOLIBERAL SHAMING OF THE UNRESPECTABLE (BUT POTENTIALLY REDEEMABLE) POOR -> ‘POVERTY PORN’
........................................................................................................................................... 97
(3) DERISION OF THE UNRESPECTABLE, UNREDEEMABLE AND SHAMELESS POOR .................................... 98
THEATRE OF CRUELTY ............................................................................................................... 98
DOCUMENTAIRE: ENJOY POVERTY ................................................................................................ 99
HOORCOLLEGE 8: KENNISCONSTRUCTIE EN COMMUNICATIE IN WELZIJNSWERK:
OBSERVEREN, RAPPORTEREN EN ACTIEF LUISTEREN ................................................... 100
OBSERVEREN .................................................................................................................. 100
OBSERVEREN/INTERPRETEREN ............................................................................................ 102
VALKUILEN ............................................................................................................................103
DIAGNOSE ..................................................................................................................... 104
RAPPORTAGE .................................................................................................................. 105
RAPPORTAGE IS CONSTRUCTIE VAN EEN VERHAAL ..........................................................................106
RAPPORTAGE IS EEN LEZING VAN DE SOCIALE WERKELIJKHEID ...........................................................107
RAPPORTAGE IS DEONTOLOGIE EN INTEGRITEIT ..............................................................................107
RAPPORTAGE IS METHODOLOGIE (1) ...........................................................................................108
RAPPORTAGE OEFENING ..........................................................................................................108
BEGRIJPEN OF INGRIJPEN ................................................................................................... 110
BEGRIJPEN=INGRIJPEN.............................................................................................................111
ACTIEF LUISTEREN ............................................................................................................ 112
ACTIEF LUISTEREN: CONCREET ..................................................................................................113
ACTIEF LUISTEREN: NON-VERBAAL LUISTEREN ...............................................................................114
ACTIEF LUISTEREN: PARAFRASEREN.............................................................................................114
ACTIEF LUISTEREN: PARAFRASEREN (2) ........................................................................................115
ACTIEF LUISTEREN: KRACHTIGE VRAGEN .......................................................................................116
ACTIEF LUISTEREN: KRACHTIGE VRAGEN (2) ..................................................................................116
ACTIEF LUISTEREN IN MOEILIJK: ‘LUISTERFOUTEN’ ...........................................................................117
ACTIEF LUISTEREN: TIPS ...........................................................................................................117
PARTICIPATIE .................................................................................................................. 117
ERVARINGSDESKUNDIGHEID............................................................................................... 119
HOORCOLLEGE 9: DIGITALISERING EN DATA-FICATION ................................................ 120
ELECTRONIC TURN ........................................................................................................... 121
BEVINDINGEN (DEVLIEGHERE & ROOSE (2019) ....................................................................... 123
CONCLUSIES .................................................................................................................. 123
HOORCOLLEGE 10: HEDENDAAGSE BELEIDSLOGICA’S IN WELZIJNSZORG .................... 124
VERMAATSCHAPPELIJKING VAN DE ZORG ALS NIEUWE BESTUURLIJKE LOGICA .................................. 124
VERMAATSCHAPPELIJKING VAN DE ZORG: DE IDEEËN.......................................................................124
3
,KRITIEK OP ‘VERMAATSCHAPPELIJKING’ ........................................................................................125
SOCIAAL SCHADUWWERK .................................................................................................. 127
MANAGERIALISME ALS ‘NIEUWE’ BESTUURLIJKE LOGICA ............................................................ 128
VERMARKTING VAN DE ZORG............................................................................................... 129
HOORCOLLEGE 11: BEROEPSGEHEIM .......................................................................... 130
GEHEIM ......................................................................................................................... 131
BELANG BEROEPSGEHEIM .................................................................................................. 131
DRAGERS ....................................................................................................................... 132
BEOORDELING ‘RESTCATEGORIE’ (‘ALLE ANDERE PERSONEN...’) ................................................. 132
TERMINOLOGIE................................................................................................................ 133
UITZONDERINGEN OP BEROEPSGEHEIM ................................................................................. 133
SPREEKRECHT ................................................................................................................. 134
‘SCHULDIG VERZUIM’ (ARTIKEL 422BIS STRAFWETBOEK) ........................................................... 134
GEDEELD EN GEZAMENLIJK BEROEPSGEHEIM........................................................................... 135
RECHTVAARDIGING/SCHULDUITSLUITING .............................................................................. 136
SCHENDING BEROEPSGEHEIM ............................................................................................. 136
BEROEPSGEHEIM VS AMBTSGEHEIM...................................................................................... 137
DISCRETIEPLICHT............................................................................................................. 137
CASUSSEN ..................................................................................................................... 138
HOORCOLLEGE 12: OVERZICHT EN EXAMEN ................................................................. 140
DE VERZORGINGSSTAAT .................................................................................................... 140
MAATSCHAPPELIJKE DYNAMIEKEN: ...................................................................................... 140
ARMOEDE .............................................................................................................................140
DISCRIMINATIE EN RACISME ......................................................................................................140
VLOEIBARE SAMENLEVING ........................................................................................................140
BEELDVORMING, KENNISCONSTRUCTIE, COMMUNICATIE EN BEROEPSGEHEIM ................................ 141
HEDENDAAGSE BELEIDSLOGICA’S IN WELZIJNSZORG ................................................................ 141
DOUCMENTAIRE ENJOY POVERTY .............................................................................................. 142
TONEELSTUK ............................................................................................................................. 147
PATIENTENPROSTITUTTIE (GESCHREVEN DOOR HERMAN WOLF) ................................................................. 147
EXAMEN: OPGELOSTE VRAGEN VAN IN DE LES ........................................................................... 151
1. EXAMEN – DE ROL VAN DE STAAT IN WELZIJNSZORG ................................................................................................ 152
2. EXAMEN / PODCASTVRAAG – HET VERBAND TUSSEN ARMOEDE EN CRIMINALITEIT ............................................................ 153
REFLECTIE: HET VERBAND TUSSEN ARMOEDE, CRIMINALITEIT EN CRIMINALITEITSCONTROLE ......................................................154
NAAM VAN DE PODCAST: “ARMOEDE MAAKT MENSEN NIET CRIMINEEL, MAAR ZE BEPAALT WEL WIE GECONTROLEERD, GESTRAFT EN ZICHTBAAR
WORDT” ...............................................................................................................................................................154
3. EXAMEN – REFLECTIE OVER ENJOY POVERTY VAN RENZO MARTENS ............................................................................ 155
4. EXAMEN – REFLECTIE OVER PATIËNTENPROSTITUTIE (GESCHREVEN DOOR HERMAN WOLF) ................................................ 157
5. EXAMEN – CASUS: VERMAATSCHAPPELIJKING VAN DE ZORG...................................................................................... 159
6. EXAMEN – GEDEELD EN GEZAMENLIJK BEROEPSGEHEIM ........................................................................................... 159
7. EXAMEN – EPISTEMOLOGIE EN KENNISCONSTRUCTIE .............................................................................................. 160
4
,INTRODUCTIELES
Context is heel belangrijk
Sociale ongelijkheid
Criminaliteit heeft te maken met de ruimere maatschappelijke context
• Welzijn is niks nieuws
• Solidariteit is een heel belangrijk principe
• Sterk afhankelijk van politieke context
• Hoe zijn we als samenleving georganiseerd om die welzijnszorg te voorzien?
• Fitheid
• Welbevinden
• Gezondheid
• Mentaal welzijn: emotionele en psychologische welbevinden van een persoon
• Maatschappij waarmee we ons verbonden voelen met anderen -> belangrijk
• Materieel: welvaart, economisch welzijn, tekorten
5
,WELZIJNSZORG
• Antwoord van de omgeving op de noodsituatie van een individu
o Noodsituatie: een breuk tussen iemands noden en hun capaciteiten / vermogen
o Omgeving: gezin en familie, lokale netwerk, private voorziening of overheid
o Breuk: variabel doorheen de tijd, volgens sociale klasse, cultuur,… m.a.w. er
bestaan meerdere en veranderlijke definities van ‘noden’ en ‘welzijn’ (bijv.
kinderopvang)
• Alle diensten en voorzieningen die mensen met noden/problemen hulp aanbieden om een
optimaal welzijn van het individu te bekomen
• Welzijnswerk: correctieve functie in samenleving
Noden en tekorten op kinderopvang -> nieuwe problematiek
CRIMINOLOGISCHE RELEVANTIE AANDACHT VOOR WELZIJN (1)
Criminaliteit als sociaal probleem
- Schade aan personen en gemeenschappen (sociale cohesie, ontwikkeling, ontwrichting)
- Veiligheid en welzijn van de samenleving
- Economische kosten
- Maatschappelijke ongelijkheid (als criminogeen en als sociaal schadelijk)
- Maatschappelijke reactie en stigmatisering: overmatige nadruk op strafrechtelijke
oplossingen en gebrek aan rehabilitatiemogelijkheden kunnen bijdragen aan een vicieuze
cirkel van criminaliteit
- …
Niet perse een probleem van een individu maar een sociaal probleem -> de maatschappij heeft hier een
grote verantwoordelijkheid in
Maatschappelijke ongelijkheid -> belangrijk welzijnsprobleem
CRIMINOLOGISCHE RELEVANTIE AANDACHT VOOR WELZIJN (2)
Sociale criminaliteitspreventie
“Measures to prevent crime which are aimed at the social causes of crime rather than
those concerned with the mechanical reduction of opportunities (situational crime
prevention) or with deterrence (the criminal justice system)’” (Young, 2001)
Aanpakken kernoorzaken criminaliteit door bijv.:
• Investering in individuen, gezinnen, buurt, samenleven
• Aanpakken armoede, werkloosheid, slechte huisvesting, gebrek sociale/opleidings- en
ontspanningskansen
• Relatie preventie- en veiligheidsdenken en welzijnsdenken
Situationele preventie -> In de situatie -> schrik dat er iets zal gebeuren dus ik plaats camera’s ->
inspelen op de situatie
6
, CRIMINOLOGISCHE RELEVANTIE AANDACHT VOOR WELZIJN (3)
Forensisch welzijnswerk
Forensisch -> welzijnswerk dat expliciet gefocust is met mensen die in aanmerking komen met het
strafrecht als dader of slachtoffer -> mensen die in aanmerking komen met justitiehuizen
• Verschillende vormen van dader begeleiding
(1) De verzorgingsstaat
Hoe en waarom organiseren we ons als samenleving
om welzijnszorg te bieden? Welke rol speelt de staat
hierin?
Centrale principes (bijv. ‘solidariteit’), historische
ontwikkeling en hedendaagse uitdagingen van de
verzorgingsstaat
Bestuurlijke organisatie van welzijnszorg
Algemeen welzijnswerk
Hedendaagse uitdagingen
Spanningsvelden tussen welzijnszorg en bestraffing
© coll. CEDIAS-musée social
8/01/2026
• Belangrijk voor de manier hoe welzijn vorm krijgt
• Wat voor concept, norm ligt hier aan ten gronde? -> solidariteit is hier een concept van
• Wie zijn de actoren van welzijnswerk? Wie stuurt dit? Wie organiseert dit? Hoe is dit
georganiseerd?
• Belangrijk: sociale kaart moet je kennen
7
, (2) Hedendaagse maatschappelijke context
van (on)welzijn (en criminaliteit(scontrole))
Armoede
Discriminatie, ongelijkheid en racisme
Existentiële onzekerheden van de hedendaagse
‘vloeibare’ samenleving
Globale conflicten
cover boek Liquid Modernity (Bauman)
8/01/2026
• Armoede -> belangrijk aspect van onwelzijn
• Prent -> vloeibare samenleving -> hoe we als maatschappij met ons systeem dat we hebben
toch onzeker en bang zijn
(3) Kennisconstructie, communicatie, professionele houding
Observeren, rapporteren, actief luisteren
Participatie, ervaringsdeskundigheid
Beroepsgeheim
‘Dataficatie’ © Nicola Mai, screenshot ‘Samira’
Beeldvorming
8/01/2026
(4) Hedendaagse beleidslogica’s in welzijnszorg
Nieuwe bestuurlijke logica’s:
bijv. vermaatschappelijking van de zorg, vermarkting
van de zorg, managerialisme
o Criminoloog werkt binnen een context (criminoloog wordt mee bepaald door wat in
samenleving gebeurt)
§ Kennis en inzicht in de context waarin welzijnsgerichte (criminologisch
8/01/2026
relevante) interventies worden ingezet
o Criminoloog is drager van een context (criminoloog bepaalt mee wat in samenleving
gebeurt)
§ Kennis en inzicht in eigen actorschap en ‘bril’
o Criminoloog legt kritische professionaliteit en integriteit aan de dag, en bezit relevante
vaardigheden
§ Deontologie, multiperspectivisme, gesprekstechnieken, transparant,
rapporteren, enz.
8
INHOUDSOPGAVE
INTRODUCTIELES ........................................................................................................... 5
WELZIJNSZORG ......................................................................................................................... 6
CRIMINOLOGISCHE RELEVANTIE AANDACHT VOOR WELZIJN (1) ............................................................ 6
CRIMINOLOGISCHE RELEVANTIE AANDACHT VOOR WELZIJN (2) ............................................................ 6
CRIMINOLOGISCHE RELEVANTIE AANDACHT VOOR WELZIJN (3) ............................................................ 7
HOORCOLLEGE 2: DE VERZORGINGSSTAAT ..................................................................... 9
VERZORGINGSSTAAT ........................................................................................................... 9
VERZORGINGSSTAAT: DE ORIGINES ........................................................................................ 10
SOLIDARITEIT .................................................................................................................... 10
SOLIDARITEIT EN SOCIALE ZEKERHEID ..................................................................................... 15
WELZIJN: VAN GUNST NAAR RECHT ......................................................................................... 17
WAT BETEKENEN DEZE HISTORISCHE ONTWIKKELINGEN VOOR HET BENADEREN VAN WELZIJN EN
CRIMINALITEIT? ................................................................................................................. 22
VAN VERZORGINGSSTAAT NAAR VEILIGHEIDSSTAAT? (1) .................................................................... 22
VAN VERZORGINGSSTAAT NAAR VEILIGHEIDSSTAAT? (2) .................................................................... 24
HOORCOLLEGE 3: BESTUURLIJKE ORGANISATIE WELZIJNSZORG .................................... 30
DE WELZIJNSOVERHEDEN IN BELGIË ....................................................................................... 30
DE SOCIALE KAART ............................................................................................................. 31
ALGEMEEN WELZIJNSWERK................................................................................................... 35
DIVERSE ACTOREN LAAGDREMPELIGE WELZIJNSZORG ................................................................. 38
ENKELE VOORBEELDEN ORGANISATIES FORENSISCH WELZIJNSWERK .............................................. 39
ITER .................................................................................................................................... 39
STOP IT NOW .......................................................................................................................... 40
ZORGCENTRA NA SEKSUEEL GEWELD (ZSG) .................................................................................. 41
SOORTEN ZORG ................................................................................................................. 43
PROFESSIONELE ZORG? ............................................................................................................ 43
ANTI-PROFESSIONELE DISCOURS ................................................................................................ 43
MANTELZORG ......................................................................................................................... 44
RECENTE ONTWIKKELINGEN EN UITDAGINGEN ........................................................................... 45
STIJGENDE VRAAG NAAR ZORG .................................................................................................... 45
VRAAG NAAR ZORG WORDT COMPLEXER ....................................................................................... 46
HOE OMGAAN MET VERANDERENDE VRAAG? .................................................................................. 46
BESTUURLIJK-ORGANISATORISCHE UITDAGINGEN ........................................................................... 47
PROFESSIONALISERING VAN DE SECTOR ....................................................................................... 48
FINANCIERING ........................................................................................................................ 48
COMMERCIALISERING EN VERMARKTING VAN DE ZORG (CF. VOLGENDE LESSEN) .................................... 48
VERMAATSCHAPPELIJKING VAN DE ZORG (CF. VOLGENDE LESSEN) ...................................................... 49
1
,SPANNINGSVELDEN TUSSEN WELZIJNSZORG EN CONTROLE/BESTRAFFING ....................................... 50
HOORCOLLEGE 4: ARMOEDE ......................................................................................... 51
MAATSCHAPPELIJKE DYNAMIEKEN: ARMOEDE, (ON) WELZIJN EN CRIMINALITEIT(SCONTROLE) ................ 51
ARMOEDE IN CIJFERS: EU-SILC ................................................................................................. 52
WOONCRISIS .......................................................................................................................... 54
ARMOEDE IS MÉÉR DAN ONVOLDOENDE EN/OF ONZEKER INKOMEN ..................................................... 56
HET BEJEGENEN VAN MENSEN IN ARMOEDE ................................................................................... 57
GROTE KLOVEN EN DREMPELS VOOR MENSEN IN ARMOEDE (1) ........................................................... 58
GROTE KLOVEN EN DREMPELS VOOR MENSEN IN ARMOEDE (2) ........................................................... 58
HOE BENADEREN WE ARMOEDE? ................................................................................................ 59
WAAROM NEEMT ARMOEDE NIET AF?............................................................................................ 60
DE NIEUWE SOCIALE KWESTIE ..................................................................................................... 62
DE NIEUWE SOCIALE KWESTIE (2) ................................................................................................ 63
TWEE SHIFTS IN ARMOEDEBELEID UITGELICHT ........................................................................... 64
ACTIVERING (1) ....................................................................................................................... 64
‘MET DE DOELGROEP’ ALS BELANGRIJK PRINCIPE (1) ........................................................................ 66
OOK CULTURELE ONTWIKKELING ............................................................................................ 68
ARMOEDE EN CRIMINALITEIT(SCONTROLE)................................................................................ 68
VERBAND ARMOEDE ~ CRIMINALITEIT? ......................................................................................... 68
THOMAS MORE ....................................................................................................................... 70
WILLEM ADRIAAN BONGER ......................................................................................................... 72
CLARA WICHMANN (1885-1922) ............................................................................................... 73
STRAIN: ROBERT MERTON (1910-2003) (MAAR OOK BIJV. AGNEW, CLOWARD & OHLIN…) ..................... 74
SITUATIONELE VERKLARINGEN .................................................................................................... 75
LEFT REALISM: O.A. JOHN LEA (BIJV. POVERTY CRIME AND POLITICS, 1996) .......................................... 76
LOÏC WACQUANT: PUNISHING THE POOR ..................................................................................... 76
EFFECTEN VAN ARMOEDE OP DIVERSE VLAKKEN ......................................................................... 77
HOORCOLLEGE 5: DISCRIMINATIE EN RACISME.............................................................. 78
HEDENDAAGSE MAATSCHAPPELIJKE CONTEXT VAN (ON)WELZIJN (EN CRIMINALITEIT(SCONTROLE)) ......... 78
ANTIDISCRIMINATIE WETGEVING ............................................................................................ 78
DISCRIMINATIE .................................................................................................................. 79
VERBODEN GEDRAGINGEN (1) .................................................................................................... 80
VERBODEN GEDRAGINGEN (2) .................................................................................................... 80
IS ER EN VERBODEN GEDRAGING? ............................................................................................... 80
INTERSECTIONALITEIT ............................................................................................................... 81
RACISME ......................................................................................................................... 83
RACISME ALS PERSPECTIEF (JAN BLOMMAERT) ................................................................................ 84
HOORCOLLEGE 6: VLOEIBARE SAMENLEVING ................................................................ 90
HEDENDAAGSE MAATSCHAPPELIJKE CONTEXT VAN (ON)WELZIJN (EN CRIMINALITEIT(SCONTROLE)) ......... 90
ZYGMUNT BAUMAN (1925 - 2017) .............................................................................................. 90
DE KERN VAN HET PROBLEEM...................................................................................................... 91
‘VLOEIBAAR’ (‘LIQUID’) ............................................................................................................. 92
2
,HOORCOLLEGE 7: POPULAIRE BEELDVORMING ONWELZIJN ........................................... 93
DE “BULGER CASE” 1993 .......................................................................................................... 94
POPULAIRE BEELDVORMING.................................................................................................. 95
(1) NEO-PHILANTHROPIC ‘EMPOWERMENT’ OF THE (‘DESERVING’) POOR (‘EXPERT ADVICE’; SELF-HELP,
POSITIVITY) ............................................................................................................................ 97
(2) NEOLIBERAL SHAMING OF THE UNRESPECTABLE (BUT POTENTIALLY REDEEMABLE) POOR -> ‘POVERTY PORN’
........................................................................................................................................... 97
(3) DERISION OF THE UNRESPECTABLE, UNREDEEMABLE AND SHAMELESS POOR .................................... 98
THEATRE OF CRUELTY ............................................................................................................... 98
DOCUMENTAIRE: ENJOY POVERTY ................................................................................................ 99
HOORCOLLEGE 8: KENNISCONSTRUCTIE EN COMMUNICATIE IN WELZIJNSWERK:
OBSERVEREN, RAPPORTEREN EN ACTIEF LUISTEREN ................................................... 100
OBSERVEREN .................................................................................................................. 100
OBSERVEREN/INTERPRETEREN ............................................................................................ 102
VALKUILEN ............................................................................................................................103
DIAGNOSE ..................................................................................................................... 104
RAPPORTAGE .................................................................................................................. 105
RAPPORTAGE IS CONSTRUCTIE VAN EEN VERHAAL ..........................................................................106
RAPPORTAGE IS EEN LEZING VAN DE SOCIALE WERKELIJKHEID ...........................................................107
RAPPORTAGE IS DEONTOLOGIE EN INTEGRITEIT ..............................................................................107
RAPPORTAGE IS METHODOLOGIE (1) ...........................................................................................108
RAPPORTAGE OEFENING ..........................................................................................................108
BEGRIJPEN OF INGRIJPEN ................................................................................................... 110
BEGRIJPEN=INGRIJPEN.............................................................................................................111
ACTIEF LUISTEREN ............................................................................................................ 112
ACTIEF LUISTEREN: CONCREET ..................................................................................................113
ACTIEF LUISTEREN: NON-VERBAAL LUISTEREN ...............................................................................114
ACTIEF LUISTEREN: PARAFRASEREN.............................................................................................114
ACTIEF LUISTEREN: PARAFRASEREN (2) ........................................................................................115
ACTIEF LUISTEREN: KRACHTIGE VRAGEN .......................................................................................116
ACTIEF LUISTEREN: KRACHTIGE VRAGEN (2) ..................................................................................116
ACTIEF LUISTEREN IN MOEILIJK: ‘LUISTERFOUTEN’ ...........................................................................117
ACTIEF LUISTEREN: TIPS ...........................................................................................................117
PARTICIPATIE .................................................................................................................. 117
ERVARINGSDESKUNDIGHEID............................................................................................... 119
HOORCOLLEGE 9: DIGITALISERING EN DATA-FICATION ................................................ 120
ELECTRONIC TURN ........................................................................................................... 121
BEVINDINGEN (DEVLIEGHERE & ROOSE (2019) ....................................................................... 123
CONCLUSIES .................................................................................................................. 123
HOORCOLLEGE 10: HEDENDAAGSE BELEIDSLOGICA’S IN WELZIJNSZORG .................... 124
VERMAATSCHAPPELIJKING VAN DE ZORG ALS NIEUWE BESTUURLIJKE LOGICA .................................. 124
VERMAATSCHAPPELIJKING VAN DE ZORG: DE IDEEËN.......................................................................124
3
,KRITIEK OP ‘VERMAATSCHAPPELIJKING’ ........................................................................................125
SOCIAAL SCHADUWWERK .................................................................................................. 127
MANAGERIALISME ALS ‘NIEUWE’ BESTUURLIJKE LOGICA ............................................................ 128
VERMARKTING VAN DE ZORG............................................................................................... 129
HOORCOLLEGE 11: BEROEPSGEHEIM .......................................................................... 130
GEHEIM ......................................................................................................................... 131
BELANG BEROEPSGEHEIM .................................................................................................. 131
DRAGERS ....................................................................................................................... 132
BEOORDELING ‘RESTCATEGORIE’ (‘ALLE ANDERE PERSONEN...’) ................................................. 132
TERMINOLOGIE................................................................................................................ 133
UITZONDERINGEN OP BEROEPSGEHEIM ................................................................................. 133
SPREEKRECHT ................................................................................................................. 134
‘SCHULDIG VERZUIM’ (ARTIKEL 422BIS STRAFWETBOEK) ........................................................... 134
GEDEELD EN GEZAMENLIJK BEROEPSGEHEIM........................................................................... 135
RECHTVAARDIGING/SCHULDUITSLUITING .............................................................................. 136
SCHENDING BEROEPSGEHEIM ............................................................................................. 136
BEROEPSGEHEIM VS AMBTSGEHEIM...................................................................................... 137
DISCRETIEPLICHT............................................................................................................. 137
CASUSSEN ..................................................................................................................... 138
HOORCOLLEGE 12: OVERZICHT EN EXAMEN ................................................................. 140
DE VERZORGINGSSTAAT .................................................................................................... 140
MAATSCHAPPELIJKE DYNAMIEKEN: ...................................................................................... 140
ARMOEDE .............................................................................................................................140
DISCRIMINATIE EN RACISME ......................................................................................................140
VLOEIBARE SAMENLEVING ........................................................................................................140
BEELDVORMING, KENNISCONSTRUCTIE, COMMUNICATIE EN BEROEPSGEHEIM ................................ 141
HEDENDAAGSE BELEIDSLOGICA’S IN WELZIJNSZORG ................................................................ 141
DOUCMENTAIRE ENJOY POVERTY .............................................................................................. 142
TONEELSTUK ............................................................................................................................. 147
PATIENTENPROSTITUTTIE (GESCHREVEN DOOR HERMAN WOLF) ................................................................. 147
EXAMEN: OPGELOSTE VRAGEN VAN IN DE LES ........................................................................... 151
1. EXAMEN – DE ROL VAN DE STAAT IN WELZIJNSZORG ................................................................................................ 152
2. EXAMEN / PODCASTVRAAG – HET VERBAND TUSSEN ARMOEDE EN CRIMINALITEIT ............................................................ 153
REFLECTIE: HET VERBAND TUSSEN ARMOEDE, CRIMINALITEIT EN CRIMINALITEITSCONTROLE ......................................................154
NAAM VAN DE PODCAST: “ARMOEDE MAAKT MENSEN NIET CRIMINEEL, MAAR ZE BEPAALT WEL WIE GECONTROLEERD, GESTRAFT EN ZICHTBAAR
WORDT” ...............................................................................................................................................................154
3. EXAMEN – REFLECTIE OVER ENJOY POVERTY VAN RENZO MARTENS ............................................................................ 155
4. EXAMEN – REFLECTIE OVER PATIËNTENPROSTITUTIE (GESCHREVEN DOOR HERMAN WOLF) ................................................ 157
5. EXAMEN – CASUS: VERMAATSCHAPPELIJKING VAN DE ZORG...................................................................................... 159
6. EXAMEN – GEDEELD EN GEZAMENLIJK BEROEPSGEHEIM ........................................................................................... 159
7. EXAMEN – EPISTEMOLOGIE EN KENNISCONSTRUCTIE .............................................................................................. 160
4
,INTRODUCTIELES
Context is heel belangrijk
Sociale ongelijkheid
Criminaliteit heeft te maken met de ruimere maatschappelijke context
• Welzijn is niks nieuws
• Solidariteit is een heel belangrijk principe
• Sterk afhankelijk van politieke context
• Hoe zijn we als samenleving georganiseerd om die welzijnszorg te voorzien?
• Fitheid
• Welbevinden
• Gezondheid
• Mentaal welzijn: emotionele en psychologische welbevinden van een persoon
• Maatschappij waarmee we ons verbonden voelen met anderen -> belangrijk
• Materieel: welvaart, economisch welzijn, tekorten
5
,WELZIJNSZORG
• Antwoord van de omgeving op de noodsituatie van een individu
o Noodsituatie: een breuk tussen iemands noden en hun capaciteiten / vermogen
o Omgeving: gezin en familie, lokale netwerk, private voorziening of overheid
o Breuk: variabel doorheen de tijd, volgens sociale klasse, cultuur,… m.a.w. er
bestaan meerdere en veranderlijke definities van ‘noden’ en ‘welzijn’ (bijv.
kinderopvang)
• Alle diensten en voorzieningen die mensen met noden/problemen hulp aanbieden om een
optimaal welzijn van het individu te bekomen
• Welzijnswerk: correctieve functie in samenleving
Noden en tekorten op kinderopvang -> nieuwe problematiek
CRIMINOLOGISCHE RELEVANTIE AANDACHT VOOR WELZIJN (1)
Criminaliteit als sociaal probleem
- Schade aan personen en gemeenschappen (sociale cohesie, ontwikkeling, ontwrichting)
- Veiligheid en welzijn van de samenleving
- Economische kosten
- Maatschappelijke ongelijkheid (als criminogeen en als sociaal schadelijk)
- Maatschappelijke reactie en stigmatisering: overmatige nadruk op strafrechtelijke
oplossingen en gebrek aan rehabilitatiemogelijkheden kunnen bijdragen aan een vicieuze
cirkel van criminaliteit
- …
Niet perse een probleem van een individu maar een sociaal probleem -> de maatschappij heeft hier een
grote verantwoordelijkheid in
Maatschappelijke ongelijkheid -> belangrijk welzijnsprobleem
CRIMINOLOGISCHE RELEVANTIE AANDACHT VOOR WELZIJN (2)
Sociale criminaliteitspreventie
“Measures to prevent crime which are aimed at the social causes of crime rather than
those concerned with the mechanical reduction of opportunities (situational crime
prevention) or with deterrence (the criminal justice system)’” (Young, 2001)
Aanpakken kernoorzaken criminaliteit door bijv.:
• Investering in individuen, gezinnen, buurt, samenleven
• Aanpakken armoede, werkloosheid, slechte huisvesting, gebrek sociale/opleidings- en
ontspanningskansen
• Relatie preventie- en veiligheidsdenken en welzijnsdenken
Situationele preventie -> In de situatie -> schrik dat er iets zal gebeuren dus ik plaats camera’s ->
inspelen op de situatie
6
, CRIMINOLOGISCHE RELEVANTIE AANDACHT VOOR WELZIJN (3)
Forensisch welzijnswerk
Forensisch -> welzijnswerk dat expliciet gefocust is met mensen die in aanmerking komen met het
strafrecht als dader of slachtoffer -> mensen die in aanmerking komen met justitiehuizen
• Verschillende vormen van dader begeleiding
(1) De verzorgingsstaat
Hoe en waarom organiseren we ons als samenleving
om welzijnszorg te bieden? Welke rol speelt de staat
hierin?
Centrale principes (bijv. ‘solidariteit’), historische
ontwikkeling en hedendaagse uitdagingen van de
verzorgingsstaat
Bestuurlijke organisatie van welzijnszorg
Algemeen welzijnswerk
Hedendaagse uitdagingen
Spanningsvelden tussen welzijnszorg en bestraffing
© coll. CEDIAS-musée social
8/01/2026
• Belangrijk voor de manier hoe welzijn vorm krijgt
• Wat voor concept, norm ligt hier aan ten gronde? -> solidariteit is hier een concept van
• Wie zijn de actoren van welzijnswerk? Wie stuurt dit? Wie organiseert dit? Hoe is dit
georganiseerd?
• Belangrijk: sociale kaart moet je kennen
7
, (2) Hedendaagse maatschappelijke context
van (on)welzijn (en criminaliteit(scontrole))
Armoede
Discriminatie, ongelijkheid en racisme
Existentiële onzekerheden van de hedendaagse
‘vloeibare’ samenleving
Globale conflicten
cover boek Liquid Modernity (Bauman)
8/01/2026
• Armoede -> belangrijk aspect van onwelzijn
• Prent -> vloeibare samenleving -> hoe we als maatschappij met ons systeem dat we hebben
toch onzeker en bang zijn
(3) Kennisconstructie, communicatie, professionele houding
Observeren, rapporteren, actief luisteren
Participatie, ervaringsdeskundigheid
Beroepsgeheim
‘Dataficatie’ © Nicola Mai, screenshot ‘Samira’
Beeldvorming
8/01/2026
(4) Hedendaagse beleidslogica’s in welzijnszorg
Nieuwe bestuurlijke logica’s:
bijv. vermaatschappelijking van de zorg, vermarkting
van de zorg, managerialisme
o Criminoloog werkt binnen een context (criminoloog wordt mee bepaald door wat in
samenleving gebeurt)
§ Kennis en inzicht in de context waarin welzijnsgerichte (criminologisch
8/01/2026
relevante) interventies worden ingezet
o Criminoloog is drager van een context (criminoloog bepaalt mee wat in samenleving
gebeurt)
§ Kennis en inzicht in eigen actorschap en ‘bril’
o Criminoloog legt kritische professionaliteit en integriteit aan de dag, en bezit relevante
vaardigheden
§ Deontologie, multiperspectivisme, gesprekstechnieken, transparant,
rapporteren, enz.
8
