Samenvatting Relatie- en Gezinstherapie - 1MA Psychologie

Systeemdenken, een inleiding



Systeemdenken
 Focust op samenhang tussen verschillende elementen binnen geheel
 Niet alleen kijken naar individuele cliënt, maar ook naar bredere context (geheel is meer dan som der delen)
 Systeem = interactie & samenhang tussen elementen (gedachten, emoties, sociale relaties, omgevingsfactoren)
= Cruciaal voor begrijpen van systeem
 VB. ruzies: enkel gevoel blijft achter (interactie) & oorzaak wordt vergeten (element)
Samenhang als essentieel kenmerk
 Samenhang = cruciaal voor vormen van systeem
 Hoe samenhang tussen elementen ervaring van cliënt beïnvloedt
 Focussen op netwerken van relaties & context van systeem, i.p.v. symptomen van cliënt alleen
 Interacties & relaties tussen verschillende elementen hebben diepere impact dan individuele element zelf
Context van systeem
= "Nabije" elementen systeem die directe invloed uit oefenen in individu (staan in interactie met cliënt)
 Dynamieken in gezin, sociale kring & bredere culturele context
Universum van systeem
= Elementen systeem die minder direct verband houden, maar toch rol spelen (systemen uitzoomen tot universum)
 Culturele normen, maatschappelijke verwachtingen & historische invloeden
 Cfr. kinderen vaak angst van dit universum (oorlogen, ziekten, klimaatverandering, …)
 Meenemen in therapie; meer inzicht & effectievere behandeling
Elementen als systeem
 Elk element binnen systeem = ook systeem op zich
 Cfr. personen binnen systeem zitten zelf ook in individueel systeem & in andere systemen
Gezin als systeem
 Gezin = dynamisch systeem; leden staan met elkaar in verbinding & beïnvloeden elkaar
 Individu kan niet in isolatie worden gebracht  altijd in context van gezinsrelaties
 Elke lid heeft specifieke rol & functies (hier kan therapie op inspelen; analyseren)
 Ieder met eigen gedachten, emoties, gedragingen, context & geschiedenis die samen complex geheel vormen
 Complex = veelheid van interacties (≠ moeilijk)
 Wanneer we in therapie werken met gezin, kijken naar…
 Hoe deze individuele systemen met elkaar interageren
 Hoe ze gezamenlijk bijdragen aan dynamiek van gezin als geheel
  Wat op zich gebeurt = verwaarloosbaar (beetje verder kijken)
Vele systemen: voorbeelden van systemen
 Private groepspraktijk als systeem
 Centrum voor geestelijke gezondheidszorg als systeem
 Eerste masterjaar in opleiding psychologie aan universiteit als systeem
 Voltooien van masterproef aan universiteit als systemisch gebeuren
 Speelplaats van kleuterschool




1

, Deel 1: De algemene systeemtheorie en de cybernetica



Griekse "systēma" : "samen-stelling" = verzameling elementen die samen een functioneel geheel vormen
1. Ludwig von Bertalanffy – Algemene Systeemtheorie
2. Norbert Wiener – Cybernetica
3. Gregory Bateson – Ecologie van systemen
Ludwig von Bertalanffy (1901-1972)
= Grondlegger van Algemene Systeemtheorie
 Brede culturele basis: vader ingenieur & moeder kunstenares
 Nieuwsgierige & open geest
 Interesse in veel onderwerpen: psychologie, sociologie, kunst, filosofie & wetenschap
 Nauwe samenwerking met andere wetenschappers & intellectuelen
 Universiteit van Wenen (Oostenrijk) + Universiteit van Alberta (Canada)
De Algemene Systeemtheorie (’40-’50)
= Benadrukt Interconnectiviteit in dynamieken van systemen (holistische benadering)
 Aanzienlijke invloed op verdere ontwikkeling van cybernetica
1. Interconnectiviteit
 Alle onderdelen van systeem zijn met elkaar verbonden
 Verandering in 1 deel van systeem beïnvloedt andere delen systeem = dynamisch & interactief proces !

2. Open systemen
 Meeste systemen zijn open + staan in wisselwerking met hun omgeving
 Ze wisselen energie, informatie & materie uit met hun externe omgeving
 Dit beïnvloedt hun functioneren

3. Feedbackmechanismen
 Systemen bevatten vaak feedbackloops  helpen bij reguleren van gedrag
 Positieve feedback versterkt veranderingen
 Negatieve feedback bevordert stabiliteit (‘no change’)
4. Dynamische processen
 Systemen zijn niet statisch  voortdurend in ontwikkeling: evolueren & veranderen doorheen tijd
 Beïnvloedt door interne & externe factoren
5. Holisme
 Systemen zijn meer dan som van hun onderdelen
 Interacties tussen delen creëren emergente eigenschappen: kunnen niet begrepen worden door alleen naar
individuele elementen te kijken  eigenschappen op hogere organisatieniveau
 Emergentie = proces waarbij nieuwe eigenschappen ontstaan door interactie tussen kleine entiteiten die die
eigenschappen niet bezitten
Norbert Wiener (1894-1964)
= Grondlegger van Cybernetica
Cybernetica (’40-’50)
= Theoretisch kader voor bestuderen systemen & hun gedragingen; focus op communicatie, feedback & aanpassing
 Basis ligt in studie van communicatie & regelprocessen binnen complexe systemen
1. Interdisciplinair karakter
 Combineert inzichten uit +’s disciplines: wiskunde, engineering, biologie, psychologie & sociale wetenschap
 Zorgt voor breder begrip van functioneren van complexe systemen
2. Zelfregulatie & controle
 Bestudeert hoe systemen zichzelf reguleren & aanpassen aan veranderingen in omgeving
 Omvat feedback = info over systeem-output terugkoppelt naar input  systeem kan leren & zich aanpassen
 VB: tantrum van kleuter (hier juist gebrek aan zelfregulatie)


2

, 3. Communicatie
 Communicatie tussen delen van systeem = cruciaal
 Bestudeert hoe informatie wordt verzonden, ontvangen & verwerkt binnen systemen
 Essentieel voor functioneren & aanpassing van die systemen
4. Complexiteit & adaptatie
 Richt zich op dynamiek van complexe systemen
 Hoe deze complexe systemen zich kunnen aanpassen aan interne & externe veranderingen
 VB: AI, families, intieme relaties, bedrijf, team, verwarmingssystemen, …
Gregory Bateson (1904-1980)
= Antropoloog, sociaal wetenschapper, linguïst & visueel antropoloog
 Verdere ontwikkeling systeemgeörienteerde therapie (Ecologie van Systemen)
‘Steps to an Ecology of Mind’
1. Vermogen zich aan te passen aan veranderende omstandigheden
 Vermogen van systeem te overleven & coherent te blijven, ondanks veranderende omstandigheden
o Interne omstandigheden (‘ik heb griep’, ‘mijn kind gaat zelfstandig wonen’, …)
o Externe omstandigheden (‘we hebben nieuwe buren’, ‘ik krijg nieuwe functie binnen bedrijf’, …)
 Adaptability / aanpasbaarheid naar nieuwe balans = blijvend proces van veranderende relaties
 Mate waarin gezin zich weet aan te passen  bepaalt mate van (dys)functionaliteit
2. Regelmechanismen van positieve & negatieve feedback-loops
 Negatieve feedback  ‘morfostase’/ ‘morphostasis’
= Systeem behoudt haar status quo
 Positieve feedback  ‘morfogenese’/’morphogenesis’
= Nieuwe structuren ontstaan in systeem  leidt tot verandering
 Gezond gezinssysteem = voldoende balans houden
o Genoeg verandering (teveel zou leiden tot chaotische gezinsstructuur)
o Genoeg stabiliteit (teveel zou leiden tot rigide gezinsstructuur)
 DUS om verandering & ontwikkeling mogelijk te maken  beide nodig (flexibiliteit & stabiliteit)
3. Streven naar evenwicht
 Dynamisch evenwicht = orde met vaste complementaire posities die zorgen voor natuurlijk evenwicht
 Nodig voor voortbestaan van soort
 Perspectief: mensen moeten niet meer opgenomen/buitengesloten worden
 Bij voorkeur in hun eigen leefomgeving samen met gezin behandeld worden
 Actualiteit: beleidskeuze Jeugdhulpverlening in Vlaanderen, naar principe van ‘één gezin, één plan’




3