INLEIDING TOT HET RECHT
HET BEGRIP RECHT
Recht is geen universeel verschijnsel en is moeilijk te definiëringen, recht is context-, tijd-
en plaatsgebonden. Bijv kouwgom is niet strafbaar maar je gaat dat niet doen tijdens een
mondeling-examen
Context, tijd en plaatsgebonden ( bv. Kauwgommen, homo/incest huwelijk)
Moeilijk te definiëren, geen universele definitie
Niet hetzelfde in alle samenlevingen
Recht verwijst naar bestaande maatschappij en wat men wenst te
bereiken
Het recht onderscheid zich van moraal/ godsdienst
Mag je dan liegen in het recht? liegen mag maar niet onder eed (plechtige
verklaring) + soms mag er volgens het recht wel gelogen worden maar volgens
religie niet
Toch komen er in verschillende definities wel de zelfde gemeenschappelijke
elementen nar voren komen, er mag daarvan worden aangenomen dat ze het
recht omschrijven.
RECHT IS EEN GEHEEL VAN BINDENDE REGELS
Bindende regels zijn regels die van toepassing zijn op iedereen, geen suggesties of keuze.
deze worden dan nog eens opgedeeld in 4 categorieën
a. Gebods-, verbods-, verlofbepaling: zijn algemeen toepasselijke
rechtsregels van toepassing op ieder rechtssubject.
- Gebodsbepaling: algemene regels leggen aan
rechtssubjecten een verplicht gedrag op, dit gedrag kan
positief en/negatief zijn
Vb: huwelijksplichten (positief), schuldig bij verzuim van
bijstand aan iemand die in gevaar is (negatief)
- Verbodsbepaling: verbieden van een bepaald gedrag
(meermalige gebeurtenis) of handeling (eenmalige
gebeurtenis)
- Verlofbepaling: laten iets toe om bepaalde handeling te
stellen maar je bent als rechtssubject niet verplicht.
Vb: na arrestatie nemen van een advocaat.
b. Rechtsregels toepasbaar na keuze: toepasbaar wanneer het
rechtssubject in een bepaalde toestand keuze heeft gemaakt van
een bepaald gedrag.
Vb. bij het huwen ben je volledig gebonden aan de rechtsregels van
het huwelijk.
+ wilsaanvullend: geldt als rechtssubject niet gekozen heeft voor
een bepaalde regel (vb auto verkopen, akkoord over prijs = auto
verkocht !maar wanneer er iets gebeurd met de auto in de garage
dan kan de verkoper het geld steeds terug vragen.
, c. Ondersteunende regels; zijn geen gedrag regels maar zijn er om
ondersteuning te geven door het inrichten van bepaalde instellingen
(vb. gas wet)
d. Technische regels en formalisme: aantal voorschriften opleggen
voor aleer een handeling rechtig is
Vb. huwelijksacte huwelijk kan alleen op bepaalde plaatsen,
tijdstippen..)
(extra voorbeeld zie powerpoint)
SAMENLEVING ORDENEN/IN STAND HOUDEN
Het recht maakt de samenleving mogelijk, regels zorgen voor het bepalen van een
verhoudingen tussen individuen/groepen. In een gemeenschap schept recht orde door:
1. Bestaande toestanden tot juridische norm te verheffen
Vb. minderjarigheid in BE vanaf 18jaar.
2. Onwenselijk gedrag te vermijden (gedrag wat schadelijk wordt geacht voor de
samenleving)
Vb. sanctionering van schijnhuwelijk en -samenleving
Maar recht is echter niet alleen bedoeld om de maatschappij te ordenen, maar wil ook
bepaalde doelstellingen realiseren
We gebruiken het recht als instrument om een bepaalde maatschappij te
maken. Vb. greendeal milieu maatregelen
UITOEFENEN VAN GEZAG
Het recht wordt door de overheid opgelegd en wordt ook door haar afgedwongen,
de binding tussen het recht en gezag verwijst nar naar:
- Uitvaardigen van het recht:
Hierbij wordt er meteen gedacht aan parlement en burgemeester
(democratisch verkozen organen) wordt rechtstreeks en onrechtstreeks
gemaakt.
- Rechtstreeks: via de democratisch verkozen organen van de staat
(parlement, gemeenteraad)
- Onrechtstreeks: gedragingen, (algemene) principes die worden
erkend door staatsorganen door de mensen zelf via gewoontes,
rechter door uitspraak te doen op een bepaalde casus
Daarbij is niet alleen het orgaan nodig maar ook de wijze van
totstandkoming van het vvvvvvvvv recht.
,= als we recht willen kunnen toepassen moet niet alleen bestaan maar ook
‘rechtsgeldig’ zijn, hierbij moet er rekening gehouden worden met de hiërarchie
van de normen:
regels die de normen miskennen kunnen geen rechtsgevolgen hebben, ze
zullen vernietigd worden door de daartoe bevoegde rechtsprekende organen.
- Naleven van het recht:
Om werkzaam te zijn moet de naleving van de rechtsregels worden
gewaarborgd. De afdwingbaarheid van de rechtsregels (desnoods met
geweld) is een basis kenmerk.
er zijn verschillende soorten sancties (die vooraf zijn vast gesteld)
1. Penale straf (vrijheidsberoving, geldboete…)
2. Administratieve straf (GAS-boete, stillegging)
3. Civiele straf (dwang uitvoering, schadevergoeding)
4. Morele sancties
= de sanctionering gebeurt door de rechterlijke macht aan wie bepaalde
bevoegdheidsregels werd opgelegd (door administratieve overheden
+ eigenrichting: zichzelf recht
verschaffen zonder tussenkomst van de rechter VERBODEN
- conclusie: Recht is geheel van regels uitgevaardigd en afgedwongen door
de daartoe bevoegde organen op gezag van de gemeenschap waarvoor ze
gelden, en die tot doel hebben de samenleving te ordenen en in stand te
houden
Recht en andere normensystemen zoals godsdienst en moraal
1. verschilpunten
Oorsprong van het recht : recht is heteronoom (uitwendige macht)/
godsdienst-moraal is autonoom (openbaring of menselijk geweten)
Voorwerp : recht = verhouding tussen mensen/ godsdienst moraal:
verhouding met god of individueel welzijn
Inhoud: recht = rechten en plichten/ godsdienst-moraal; wijze
de hierarchie van de normen: lagere normen mogen de hogere
normen niet tegen spreken .
bevoegdheidsverdelende regels: bepalen welke overheid regelgevend
mag optreden
procedure regels: bepalen op welke wijze de regels op stand komen
waarop van die rechten gebruik mag worden gemaakt
Sanctie: recht met geweld afgedwongen/ godsdienst-moraal:
wroeging/goddelijke bestraffing
2. Raakvlakken
Beiden organiseren samenleving
Regels in het recht zijn vaak ook morele regels
, INDELING VAN HET RECHT
Traditioneel kunnen we het recht opdelen in twee takken:
Publiek recht Privaat recht
Conflict tussen rechter en Conflict tussen twee
rechtssubject (in geval van rechtssubjecten (vb. echtgenoten
misdrijf) tijdens echtscheidingsproces)
Algemeen belang (strafrecht Particulier belang (overheid speelt
bewaakt openbare orde) geen rol)
Ongelijkheid (staat en Juridische gelijkheid maar zal niet
rechtssubject staan niet op zelfde altijd het geval zijn (vb. zeer weinig
positie) keuze bij prijs van Iphone
Dwingend recht Aanvullend recht
maar we zien dat er een vervaging van de grenzen ontstaat tussen het publieke en het
privaat recht. = door de verwevenheid tussen de publieke en private belangen &
de ruime tussenkomst van de overheid.
Burgerlijkproces recht horen tot het privaatrecht: rechtsvordering private rechten
betreft maar ook de inrichting van de rechterlijke macht omschrijft.
+ de toenemende rol van de overheid, die specifieke rechtsvormen van publiekrecht
toepasbaar maken in het privaat recht (overheidsopdrachten en openbaarheid). Maar ook
meer gebruik maken van privaatrechtelijke rechtsvormen (autonome overheidsbedrijven
vb. nmbs)
PUBLIEKRECHT
Binnen het publiek recht vinden we extra rechtstakken; staatsrecht, bestuursrecht,
strafrecht, strafproces recht en het fiscaal recht.
- Staatsrecht/grondwettelijk recht:
Omvat geheel van regels met betrekking tot de inrichting, de bevoegdheid, de
werking en de onderlinge verhouding van de organen van de staat + de
fundamentele rechten en vrijheden van de burgers.
- Bestuur/administratief recht:
bevat de regels aangaande de organisatie, de bevoegdheid en de werking van
de organen van het staatsapparaat die noch tot de wetgevende en de rechterlijke
macht behoren
- Strafrecht:
omvat geheel van normen die de strafbare gedragingen aangeven en de
sancties bepalen en die worden uitgevaardigd tot behoud van aantal waarden, de
openbare orde en veiligheid
- Strafprocesrecht:
omvat de regels die bepalen op welke wijze en door die de misdrijven en de
vermoedelijke daders ervan zullen worden vastgesteld en opgespoord, door wie
en voor welk rechtscollege de beklaagde zullen worden vervolgd + hoe die
rechtscolleges beslissen en hoe die beslissing ten uitvoer zullen worden gesteld.
- Fiscaal recht:
omvat geheel van rechtsregels waarin is vastgesteld welke belastingen de
overheid kan vragen van deelnemers in de samenleving + hoe die worden
begroot, ingevoerd en hoe de betwisting geschiedt (belastingen zijn eenzijdig door
HET BEGRIP RECHT
Recht is geen universeel verschijnsel en is moeilijk te definiëringen, recht is context-, tijd-
en plaatsgebonden. Bijv kouwgom is niet strafbaar maar je gaat dat niet doen tijdens een
mondeling-examen
Context, tijd en plaatsgebonden ( bv. Kauwgommen, homo/incest huwelijk)
Moeilijk te definiëren, geen universele definitie
Niet hetzelfde in alle samenlevingen
Recht verwijst naar bestaande maatschappij en wat men wenst te
bereiken
Het recht onderscheid zich van moraal/ godsdienst
Mag je dan liegen in het recht? liegen mag maar niet onder eed (plechtige
verklaring) + soms mag er volgens het recht wel gelogen worden maar volgens
religie niet
Toch komen er in verschillende definities wel de zelfde gemeenschappelijke
elementen nar voren komen, er mag daarvan worden aangenomen dat ze het
recht omschrijven.
RECHT IS EEN GEHEEL VAN BINDENDE REGELS
Bindende regels zijn regels die van toepassing zijn op iedereen, geen suggesties of keuze.
deze worden dan nog eens opgedeeld in 4 categorieën
a. Gebods-, verbods-, verlofbepaling: zijn algemeen toepasselijke
rechtsregels van toepassing op ieder rechtssubject.
- Gebodsbepaling: algemene regels leggen aan
rechtssubjecten een verplicht gedrag op, dit gedrag kan
positief en/negatief zijn
Vb: huwelijksplichten (positief), schuldig bij verzuim van
bijstand aan iemand die in gevaar is (negatief)
- Verbodsbepaling: verbieden van een bepaald gedrag
(meermalige gebeurtenis) of handeling (eenmalige
gebeurtenis)
- Verlofbepaling: laten iets toe om bepaalde handeling te
stellen maar je bent als rechtssubject niet verplicht.
Vb: na arrestatie nemen van een advocaat.
b. Rechtsregels toepasbaar na keuze: toepasbaar wanneer het
rechtssubject in een bepaalde toestand keuze heeft gemaakt van
een bepaald gedrag.
Vb. bij het huwen ben je volledig gebonden aan de rechtsregels van
het huwelijk.
+ wilsaanvullend: geldt als rechtssubject niet gekozen heeft voor
een bepaalde regel (vb auto verkopen, akkoord over prijs = auto
verkocht !maar wanneer er iets gebeurd met de auto in de garage
dan kan de verkoper het geld steeds terug vragen.
, c. Ondersteunende regels; zijn geen gedrag regels maar zijn er om
ondersteuning te geven door het inrichten van bepaalde instellingen
(vb. gas wet)
d. Technische regels en formalisme: aantal voorschriften opleggen
voor aleer een handeling rechtig is
Vb. huwelijksacte huwelijk kan alleen op bepaalde plaatsen,
tijdstippen..)
(extra voorbeeld zie powerpoint)
SAMENLEVING ORDENEN/IN STAND HOUDEN
Het recht maakt de samenleving mogelijk, regels zorgen voor het bepalen van een
verhoudingen tussen individuen/groepen. In een gemeenschap schept recht orde door:
1. Bestaande toestanden tot juridische norm te verheffen
Vb. minderjarigheid in BE vanaf 18jaar.
2. Onwenselijk gedrag te vermijden (gedrag wat schadelijk wordt geacht voor de
samenleving)
Vb. sanctionering van schijnhuwelijk en -samenleving
Maar recht is echter niet alleen bedoeld om de maatschappij te ordenen, maar wil ook
bepaalde doelstellingen realiseren
We gebruiken het recht als instrument om een bepaalde maatschappij te
maken. Vb. greendeal milieu maatregelen
UITOEFENEN VAN GEZAG
Het recht wordt door de overheid opgelegd en wordt ook door haar afgedwongen,
de binding tussen het recht en gezag verwijst nar naar:
- Uitvaardigen van het recht:
Hierbij wordt er meteen gedacht aan parlement en burgemeester
(democratisch verkozen organen) wordt rechtstreeks en onrechtstreeks
gemaakt.
- Rechtstreeks: via de democratisch verkozen organen van de staat
(parlement, gemeenteraad)
- Onrechtstreeks: gedragingen, (algemene) principes die worden
erkend door staatsorganen door de mensen zelf via gewoontes,
rechter door uitspraak te doen op een bepaalde casus
Daarbij is niet alleen het orgaan nodig maar ook de wijze van
totstandkoming van het vvvvvvvvv recht.
,= als we recht willen kunnen toepassen moet niet alleen bestaan maar ook
‘rechtsgeldig’ zijn, hierbij moet er rekening gehouden worden met de hiërarchie
van de normen:
regels die de normen miskennen kunnen geen rechtsgevolgen hebben, ze
zullen vernietigd worden door de daartoe bevoegde rechtsprekende organen.
- Naleven van het recht:
Om werkzaam te zijn moet de naleving van de rechtsregels worden
gewaarborgd. De afdwingbaarheid van de rechtsregels (desnoods met
geweld) is een basis kenmerk.
er zijn verschillende soorten sancties (die vooraf zijn vast gesteld)
1. Penale straf (vrijheidsberoving, geldboete…)
2. Administratieve straf (GAS-boete, stillegging)
3. Civiele straf (dwang uitvoering, schadevergoeding)
4. Morele sancties
= de sanctionering gebeurt door de rechterlijke macht aan wie bepaalde
bevoegdheidsregels werd opgelegd (door administratieve overheden
+ eigenrichting: zichzelf recht
verschaffen zonder tussenkomst van de rechter VERBODEN
- conclusie: Recht is geheel van regels uitgevaardigd en afgedwongen door
de daartoe bevoegde organen op gezag van de gemeenschap waarvoor ze
gelden, en die tot doel hebben de samenleving te ordenen en in stand te
houden
Recht en andere normensystemen zoals godsdienst en moraal
1. verschilpunten
Oorsprong van het recht : recht is heteronoom (uitwendige macht)/
godsdienst-moraal is autonoom (openbaring of menselijk geweten)
Voorwerp : recht = verhouding tussen mensen/ godsdienst moraal:
verhouding met god of individueel welzijn
Inhoud: recht = rechten en plichten/ godsdienst-moraal; wijze
de hierarchie van de normen: lagere normen mogen de hogere
normen niet tegen spreken .
bevoegdheidsverdelende regels: bepalen welke overheid regelgevend
mag optreden
procedure regels: bepalen op welke wijze de regels op stand komen
waarop van die rechten gebruik mag worden gemaakt
Sanctie: recht met geweld afgedwongen/ godsdienst-moraal:
wroeging/goddelijke bestraffing
2. Raakvlakken
Beiden organiseren samenleving
Regels in het recht zijn vaak ook morele regels
, INDELING VAN HET RECHT
Traditioneel kunnen we het recht opdelen in twee takken:
Publiek recht Privaat recht
Conflict tussen rechter en Conflict tussen twee
rechtssubject (in geval van rechtssubjecten (vb. echtgenoten
misdrijf) tijdens echtscheidingsproces)
Algemeen belang (strafrecht Particulier belang (overheid speelt
bewaakt openbare orde) geen rol)
Ongelijkheid (staat en Juridische gelijkheid maar zal niet
rechtssubject staan niet op zelfde altijd het geval zijn (vb. zeer weinig
positie) keuze bij prijs van Iphone
Dwingend recht Aanvullend recht
maar we zien dat er een vervaging van de grenzen ontstaat tussen het publieke en het
privaat recht. = door de verwevenheid tussen de publieke en private belangen &
de ruime tussenkomst van de overheid.
Burgerlijkproces recht horen tot het privaatrecht: rechtsvordering private rechten
betreft maar ook de inrichting van de rechterlijke macht omschrijft.
+ de toenemende rol van de overheid, die specifieke rechtsvormen van publiekrecht
toepasbaar maken in het privaat recht (overheidsopdrachten en openbaarheid). Maar ook
meer gebruik maken van privaatrechtelijke rechtsvormen (autonome overheidsbedrijven
vb. nmbs)
PUBLIEKRECHT
Binnen het publiek recht vinden we extra rechtstakken; staatsrecht, bestuursrecht,
strafrecht, strafproces recht en het fiscaal recht.
- Staatsrecht/grondwettelijk recht:
Omvat geheel van regels met betrekking tot de inrichting, de bevoegdheid, de
werking en de onderlinge verhouding van de organen van de staat + de
fundamentele rechten en vrijheden van de burgers.
- Bestuur/administratief recht:
bevat de regels aangaande de organisatie, de bevoegdheid en de werking van
de organen van het staatsapparaat die noch tot de wetgevende en de rechterlijke
macht behoren
- Strafrecht:
omvat geheel van normen die de strafbare gedragingen aangeven en de
sancties bepalen en die worden uitgevaardigd tot behoud van aantal waarden, de
openbare orde en veiligheid
- Strafprocesrecht:
omvat de regels die bepalen op welke wijze en door die de misdrijven en de
vermoedelijke daders ervan zullen worden vastgesteld en opgespoord, door wie
en voor welk rechtscollege de beklaagde zullen worden vervolgd + hoe die
rechtscolleges beslissen en hoe die beslissing ten uitvoer zullen worden gesteld.
- Fiscaal recht:
omvat geheel van rechtsregels waarin is vastgesteld welke belastingen de
overheid kan vragen van deelnemers in de samenleving + hoe die worden
begroot, ingevoerd en hoe de betwisting geschiedt (belastingen zijn eenzijdig door
