Nota's inleiding tot de criminologie

INLEIDING TOT DE CRIMINOLOGIE

PRAKTISCHE INLEIDING

Alle informatie staat op ufora)

 Lesplanning (negeer time edit -> ufora is juist)
 Geen lesopnames!
 Slides (ook van gastcolleges)
 Bijkomende literatuur
 Vragen via forum (op ufora)
 Zelfstudie: betekent dat je de leerstof van vorige lessen doorneemt (geen
heel nieuw hoofdstuk alleen doen)
 Altijd ufora nakijken voor de les!!!




Cursus)

 Cursus wordt nog geschreven (anno september 2025)
 Mededeling komt op ufora wanneer de cursus klaar is

Examen)

 Slides, cursus, notities
 Wat in de les wordt gezegd + wat in de cursus staat (ook al werd het niet
gezegd)
 ALLES kennen tenzij anders aangegeven
 Concepten kunnen definiëren
 Combinatie van multiple choice, open vragen, invuloefeningen…
 Woorden invullen in zinnen

Lessen)

 Vragen voor of tijdens de les! (niet na)
 Laatste les: vragen beantwoord die op het forum staan
 Actualiteit volgen!




1

,CRIMINOLOGIE – CRIMINOLOGEN

Criminologen beantwoorden:

- Waarom plegen mensen criminaliteit?
- Kunnen we criminaliteit voorspellen en voorkomen?
- Kijken naar beleid, daders, slachtoffers
- Criminologen geven vaak duiding bij media/beleid (“Waarom …?”)

Evidence-based (beleid): Een aanpak is gebaseerd op wetenschap/is bewezen

> Niet evidence based wanneer er nog geen wetenschap rond is of wanneer
we niet luisteren naar de wet
> Bv. postercampagnes tegen druggebruik (“Jouw lijntje, zijn dood”) die niet
echt werken => Je toont burgers dat er overal drugs is, ipv. daadwerkelijk
druggebruik aan te pakken

De veiligheidsparadox)

De samenleving is veiliger geworden in de zin van ‘doodslag en moord’

 Toch voelen mensen zich onveiliger?
 Dus: de samenleving wordt veiliger, maar burgers voelen zich toch
minder veilig.

Nuance: in vergelijking met 100 jaar geleden zijn er nieuwe misdaden ontstaan!

Er zijn ook meer regels/meer dingen zijn strafbaar.

 Wanneer de bevolking zich onveilig voelt, gaan ze vragen om strengere
straffen.
 Theorie bij hogere straffen: ze werken niet persé afschrikkender dan lagere
straffen
 Wat wel afschrikkender werkt: de kans op pakken/gearresteerd worden
verhogen

GEVOLGEN VAN DE PARADOX:

- de politiek volgt vaak de publieke opinie en voeren soms dus ook hogere
straffen in, terwijl de wetenschap om meer nuance vraagt.

Belangrijk: Strafdoel1



Re-integratie wordt steeds moeilijker:
1
Een straf heeft verschillende doelen:
- Algemene preventie: de straf moet naar iedereen toe afschrikkend werken
- Individuele preventie: de straf zorgt ervoor dat één persoon het delict niet gaat
plegen.
- Vergelding: De straf moet dicht volgen op het delict
- Herstel: We willen dat de samenleving beschermt wordt, maar we willen ook dat
de dader herstelt (re-integratie)

2

, - De omstandigheden in cellen zijn zo slecht, dat men niet kan focussen op
herstel.
- Personeelstekort, dus geen individuele aandacht voor gevangenen.
- Overbevolking in de gevangenis.

LEEFTIJDSGEBONDEN CURVE:

Stijging in de criminaliteit tijdens puberteit en daling na ongeveer 28 jaar.




- Biologische/individuele factoren
- Sociale factoren: je gaat studeren, je ontmoet je liefde…

Bv. Na 28: Je wilt niet in de gevangenis want je hebt een dochter

WAT IS CRIMINALITEIT

We noemen iets crimineel, omdat het zo wordt beschouwd -> het concept is
geëvolueerd door de tijd heen.

Ancien régime: De vorst/alleenheerser bepaalt wat criminaliteit is.

 Ook de koning tegenspreken is criminaliteit.
 Harde straffen op elke vorm van criminaliteit, want het gezag van de
koning werd aangepast.
 Afschrikkende werking! (bv. lijfstraffen: mensen zien lijden veroorzaakt
angst)

Verlichting: De willekeur/alleenheerser was slecht, we zetten de ratio centraal!
Mensen die criminaliteit plegen, doen die bewust (kosten-batenanalyse).

 Focus lag op de daad (welk feit werd er gepleegd en hoe moeten we dat
bestraffen?)
 Ernst van de straf in verhouding tot ernst van de misdaad.

Positivisme: geen ratio en kosten-baten -> De mens in gedetermineerd om
criminaliteit te plegen. Eigenschappen eigen aan de persoon of het milieu zorgen
ervoor dat de persoon criminaliteit pleegt. -> De mensen kunnen er niet aan
doen.


3

,  Minder focus op straf en meer op beschermen!
 Want criminaliteit is een gevolg van sociale factoren
 Sociale gevaarlijkheid: we gaan ervan uit dat een persoon wordt geboren
‘om criminaliteit te plegen’

CRIMINALITEIT DEFINIËREN

Kijken naar het strafwetboek (er gaat binnenkort een nieuw SWB in!)

- Overtredingen
- Wanbedrijven
- Misdaden
 Algemene, overkoepelende term = misdrijf

Sutherland (1949, 31) “The essential characteristic of crime is that it is behaviour
which is prohibited by the state as an injury to the state and against the state
may react, at least as a last resort, by punishment”

= ENGE DEFINITIE

 “Criminaliteit bestaat uit overtredingen, wanbedrijven, misdaden…”

Opmerking:

Verzuim = iets niet doen is misdrijf

Decriminaliseren = Een feit is illegaal, maar niet meer strafbaar volgens SWB.
Je kan wel nog een GAS-boete krijgen.

 (Bv. in portugal vat de politie je bij drugsbezit, maar je moet voor een
commissie komen (GAS-boete of waarschuwing) ipv voor de rechter…)

Legaliseren = Een feit is legaal en niet meer strafbaar. Men doet wel aan
reguleren.

Reguleren = we gaan legaliseren, maar we leggen wel regels op

 (bv. drugs, dingen illegaal maken enkel voor minderjarigen…)

Criminaliseren = Iets is illegaal en strafbaar via de strafwet.

=>Dit alles toont aan dat er verschil is tussen illegaal en strafbaar!




BREDE, SOCIALE DEFINITIE : criminaliteit als sociaal construct

 Niet beperken tot wanbedrijven… We moeten breder kijken
 Overlast kan bv. criminaliteit zijn




4