Farmacologie
Hoofdstuk 2: Wegen en technieken voor het toedienen van
geneesmiddelen
Orale toediening
Per os= p.o. via de mond
1) Vaste geneesmiddelenvormen
- Poeders= bereidingen bekomen door plantaardige, dierlijke/ scheikundige
stoffen tot een voldoende en homogene fijnheidsgraad te brengen
= fijn poeder
- Granulaten= poeders die een bepaalde bewerking hebben ondergaan
zodanig dat ze het uitzicht krijgen van min of meer gelijkvormige korreltjes
= korrelig poeder
- Tablet= 1 vastgestelde dosis werkzame stof (poeder of granulaat)+
vulstoffen (zetmeel, sucrose, lactose) geperst in een mal
o Verschillende vormen en afmetingen
o In blister of pot
o Bestemd voor kleine huisdieren
o Afgeraden om tabletten te breken dosis klopt niet meer
- Dragee = tablet+ coating (smaak+ suiker+ kleurstof)
o Coating lost volledig op in de maag -> geen verlengde afgifte van GM
o Aantrekkelijk uitzicht
o Bescherming farmaca tegen licht
o Bevorderd doorslikken door betere smaak
o Gemakkelijker te hanteren in geval van kleine dosis GM
o Niet vaak gebruikt in de diergeneeskunde
- Bolus= speciale cilindervorm voor grote huisdieren
Naast conventionele tabletten en boli worden er ook geformuleerd waarbij de vrijstelling
van de WS niet dadelijk na toediening gebeurd
Tabletten of boli met vertraagde afgifte
o SR= Slow-Release (elke dag een beetje WS afgeven Panacur)
o RR= Retarded- Release (elke 21ste dag een ontwormingsstoot
Repidose)
Tabletten/ boli met afgifte op bepaalde tijdstippen
o PR= Pulse -Release
- Capsule= inactieve omhulsels van GM
o Uit zetmeel
o Uit gelatine (parels)
Wanneer GM beschermd moet worden voor
metabolisatie door m.o./ afbraak door de zure pH
dient een coating aangebracht te worden
o Harde capsules bevatten poeder/granulaat
o Zachte capsules bevatten niet-waterige
oplossing
2) Vloeibare geneesmiddelenvormen
- Oplossing = een homogeen mengsel van een gas, vloeistof/ vaste stof met een vloeistof
, - Suspensie = een verspreiding van fijn verdeelde onoplosbare vaste deeltjes in
een vloeibaar vehiculum (olie of water) Zakt uit wanneer langdurig niet
gebruikt=> goed schudden voor gebruik om een uniforme dosis te verkrijgen
- Emulsie = een mensel van twee niet met elkaar mengbare
vloeistoffen waarbij de ene vloeistof zich in fijn verdeelde
toestand in de andere bevindt
o Meestal een water- en een oliefase
o 2 types emulsies: olie in water emulsie en water in
olie emulsie
Stabiliteit van emulsies wordt verhoogd door het
toevoegen van emulgatoren. Deze bestaat uit een hydrofiel
en een lipofiel (vet lievend) deel grenslijn tussen olie en
water
Aspiratiepneumonie
= verslikkingspneumonie of longproblemen veroorzaakt door vloeistof die in de luchtwegen
terechtkomt
- Door te snel vloeistof oraal in te spuiten
- Door verkeerde plaatsing van de maagsonde (in luchtpijp ipv slokdarm)
3) Halfvaste geneesmiddelenvormen
- Minder kans op verslikkingspneumonie
- Toedienen vloeibare vorm gedeelte van vloeistof verloren
- Belangrijke toepassing bij orale toediening van geneesmiddelen
Via een tube
Via een gekalibreerde spuit (dosis te bepalen in functie van het gewicht)
Parenterale toediening
= buiten de darm, dus toediening van geneesmiddelen
langs een andere weg dan het darmkanaal.
Geneesmiddelen die door injectie gegeven worden
- Vloeibare injecteerbare vormen
Beschikbaar als eendosis- flesjes, meerdosis -flesjes
(bewaarmiddelen) , ampulen of flessen/zakken met
groot volume.
Spuiten en naalden-> toediening (steriel, scherp)
Medicatie mag nooit gedurende lange tijd in spuit aangezien sommige
GM geabsorbeerd worden door plastiek materiaal onvoldoende dosis
Naalden zijn aanwezig in verschillende maten en variëren van dikte en
lengte (hoe hoger hoe kleiner)
Meerdosis -spuit: verschillende dieren zelfde injectie -> dosis vast te
meerdosis spuit
stellen en herhaaldelijke inspuitingen te geven
Insuline- spuit: 25-naald en heeft geen dode
ruimte (waar vl achterblijft) in units ingedeeld
Insuline spuit fa
, 1) Intraveneuze toediening (IV)
= in de venen -> snelste effect door snelle bloeddistributie en
weefseldistributie. Al snel worden therapeutische plasmaspiegels bereikt.
De werking is echter kortstondig.
Toegedient wanneer geneesmiddel gecontraindiceerd voor andere
toedieningswegen.
Mag alleen toegediend worden wanneer het label draagt voor
v. cephalica
intraveneus gebruik.
Beperkt tot wateroplosbaar farmaca olie en medicatie met
gesuspendeerde deeltjes niet (embolie)
Opmerking: bij toediening dat medicatie zeker geïnjecteerd wordt in
vene en niet omliggend weefsel
v. jugularis
o Flebitis= aderontsteking, vaak icm. Vorming van thrombi
o Periflebitis= ontsteking rond de aders
o Traag geven toxiciteit
Intraveneuze
therapie voor lange
periode cephale/
jugulaire venen.
v. saphena lateralis (opp
ader achterbeen)
v. femoralis (dijader)
Toediening?
- Rechtstreeks in ader
- Via een IV katheter (bij herhaalde toedieningen) (schade aan venen beperken)
- Via infuus
- Toedienen: medicatie, vocht+ electrolyten, bloed, voeding (glucose oplossing)
2) Intramusculaire toediening (IM)
= in de spieren-> tragere resorptie van GM dan IV maar het effect duurt langer
Opmerking:
o Irriterende GM mogen niet worden toegediend via deze
weg bilspieren
o Vermijd accidentele injectie in een vene of arterie
o Vermijd beschadiging van een zenuw
Aspireren vooraleer injecteren
= uitoefenen van negatieve druk door de stamper van de spuit omhoog te
brengen. Neem je enige hoeveelheid bloed waar, verplaats of trek dan de ruggestrekkers
naald terug.
Plaatsen
- Bilspieren (opletten voor n. femoralis)
- Ruggestrekkers
- Halsspieren (driehoek wervelkolom- nekpees -schouderblad
Diersoorspecifiek:
halsspieren
, 3) Subcutane toediening (SC)
= in onderhuidse bindweefsellaag
Tragere resorptie van GM maar effect langer
dan IM
Plaats:
- Thv buik
- Thv nekplooi
- Grote hoeveelheden bij kat katheter
- In nek bij runderen
4) Intradermale toediening (ID)
= in de dermis -> naald zeer oppervlakkig en onder
zeer kleine hoek (10-15°) inbrengen
Gebruikt voor
- Testen op tuberculose
- Testen op allergieën
5) Intraperitoneale toediening (ID)
= in buikholte wanneer andere wegen niet mog.
Zijn
Gevaren
- Verkleving van buikorganen
- Punctie van buikorganen
- Peritonitis bij gebruik irriterende producten/ niet steriele injectie.
First pass effect resorptie via de portale veneuze circulatie
6) Intra-arteriële toediening (IP)
= in een arterie -> zelden intentioneel gebruikt maar perongeluk
Bij paard via v. Jugularis voorzichtig zodat onderliggende a. carotis
vermeden wordt
Intracarotidale injectie heeft een hoge concentratie GM tot gevolg welke
direct naar hersenen gevoerd wordt beroerte/ dood tot gevolg
7) Intra-articulaire toediening
= in het gewricht ter behandeling van gewrichtsontstekingen
- Vnl antibiotica en corticosteroiden
- Ook regionale anesthesie mogelijk
8) Intracardiale toediening
= in het hart medicatie door borstwand rechtstreeks in de kamers van het hart
Medicatie komt rechtstreeks in bloedstroom onmiddelijke en snelle levering
naar alle weefstels van lichaam snel effect
Wanneer
- CPR= Cardio Pulmonary Resuscitation = cardiopulmonaire reanimatie
- Euthanasie
Complicatie
Coronaire beschadiging+ bloeding in het pericard (= hartzakje)
Hoofdstuk 2: Wegen en technieken voor het toedienen van
geneesmiddelen
Orale toediening
Per os= p.o. via de mond
1) Vaste geneesmiddelenvormen
- Poeders= bereidingen bekomen door plantaardige, dierlijke/ scheikundige
stoffen tot een voldoende en homogene fijnheidsgraad te brengen
= fijn poeder
- Granulaten= poeders die een bepaalde bewerking hebben ondergaan
zodanig dat ze het uitzicht krijgen van min of meer gelijkvormige korreltjes
= korrelig poeder
- Tablet= 1 vastgestelde dosis werkzame stof (poeder of granulaat)+
vulstoffen (zetmeel, sucrose, lactose) geperst in een mal
o Verschillende vormen en afmetingen
o In blister of pot
o Bestemd voor kleine huisdieren
o Afgeraden om tabletten te breken dosis klopt niet meer
- Dragee = tablet+ coating (smaak+ suiker+ kleurstof)
o Coating lost volledig op in de maag -> geen verlengde afgifte van GM
o Aantrekkelijk uitzicht
o Bescherming farmaca tegen licht
o Bevorderd doorslikken door betere smaak
o Gemakkelijker te hanteren in geval van kleine dosis GM
o Niet vaak gebruikt in de diergeneeskunde
- Bolus= speciale cilindervorm voor grote huisdieren
Naast conventionele tabletten en boli worden er ook geformuleerd waarbij de vrijstelling
van de WS niet dadelijk na toediening gebeurd
Tabletten of boli met vertraagde afgifte
o SR= Slow-Release (elke dag een beetje WS afgeven Panacur)
o RR= Retarded- Release (elke 21ste dag een ontwormingsstoot
Repidose)
Tabletten/ boli met afgifte op bepaalde tijdstippen
o PR= Pulse -Release
- Capsule= inactieve omhulsels van GM
o Uit zetmeel
o Uit gelatine (parels)
Wanneer GM beschermd moet worden voor
metabolisatie door m.o./ afbraak door de zure pH
dient een coating aangebracht te worden
o Harde capsules bevatten poeder/granulaat
o Zachte capsules bevatten niet-waterige
oplossing
2) Vloeibare geneesmiddelenvormen
- Oplossing = een homogeen mengsel van een gas, vloeistof/ vaste stof met een vloeistof
, - Suspensie = een verspreiding van fijn verdeelde onoplosbare vaste deeltjes in
een vloeibaar vehiculum (olie of water) Zakt uit wanneer langdurig niet
gebruikt=> goed schudden voor gebruik om een uniforme dosis te verkrijgen
- Emulsie = een mensel van twee niet met elkaar mengbare
vloeistoffen waarbij de ene vloeistof zich in fijn verdeelde
toestand in de andere bevindt
o Meestal een water- en een oliefase
o 2 types emulsies: olie in water emulsie en water in
olie emulsie
Stabiliteit van emulsies wordt verhoogd door het
toevoegen van emulgatoren. Deze bestaat uit een hydrofiel
en een lipofiel (vet lievend) deel grenslijn tussen olie en
water
Aspiratiepneumonie
= verslikkingspneumonie of longproblemen veroorzaakt door vloeistof die in de luchtwegen
terechtkomt
- Door te snel vloeistof oraal in te spuiten
- Door verkeerde plaatsing van de maagsonde (in luchtpijp ipv slokdarm)
3) Halfvaste geneesmiddelenvormen
- Minder kans op verslikkingspneumonie
- Toedienen vloeibare vorm gedeelte van vloeistof verloren
- Belangrijke toepassing bij orale toediening van geneesmiddelen
Via een tube
Via een gekalibreerde spuit (dosis te bepalen in functie van het gewicht)
Parenterale toediening
= buiten de darm, dus toediening van geneesmiddelen
langs een andere weg dan het darmkanaal.
Geneesmiddelen die door injectie gegeven worden
- Vloeibare injecteerbare vormen
Beschikbaar als eendosis- flesjes, meerdosis -flesjes
(bewaarmiddelen) , ampulen of flessen/zakken met
groot volume.
Spuiten en naalden-> toediening (steriel, scherp)
Medicatie mag nooit gedurende lange tijd in spuit aangezien sommige
GM geabsorbeerd worden door plastiek materiaal onvoldoende dosis
Naalden zijn aanwezig in verschillende maten en variëren van dikte en
lengte (hoe hoger hoe kleiner)
Meerdosis -spuit: verschillende dieren zelfde injectie -> dosis vast te
meerdosis spuit
stellen en herhaaldelijke inspuitingen te geven
Insuline- spuit: 25-naald en heeft geen dode
ruimte (waar vl achterblijft) in units ingedeeld
Insuline spuit fa
, 1) Intraveneuze toediening (IV)
= in de venen -> snelste effect door snelle bloeddistributie en
weefseldistributie. Al snel worden therapeutische plasmaspiegels bereikt.
De werking is echter kortstondig.
Toegedient wanneer geneesmiddel gecontraindiceerd voor andere
toedieningswegen.
Mag alleen toegediend worden wanneer het label draagt voor
v. cephalica
intraveneus gebruik.
Beperkt tot wateroplosbaar farmaca olie en medicatie met
gesuspendeerde deeltjes niet (embolie)
Opmerking: bij toediening dat medicatie zeker geïnjecteerd wordt in
vene en niet omliggend weefsel
v. jugularis
o Flebitis= aderontsteking, vaak icm. Vorming van thrombi
o Periflebitis= ontsteking rond de aders
o Traag geven toxiciteit
Intraveneuze
therapie voor lange
periode cephale/
jugulaire venen.
v. saphena lateralis (opp
ader achterbeen)
v. femoralis (dijader)
Toediening?
- Rechtstreeks in ader
- Via een IV katheter (bij herhaalde toedieningen) (schade aan venen beperken)
- Via infuus
- Toedienen: medicatie, vocht+ electrolyten, bloed, voeding (glucose oplossing)
2) Intramusculaire toediening (IM)
= in de spieren-> tragere resorptie van GM dan IV maar het effect duurt langer
Opmerking:
o Irriterende GM mogen niet worden toegediend via deze
weg bilspieren
o Vermijd accidentele injectie in een vene of arterie
o Vermijd beschadiging van een zenuw
Aspireren vooraleer injecteren
= uitoefenen van negatieve druk door de stamper van de spuit omhoog te
brengen. Neem je enige hoeveelheid bloed waar, verplaats of trek dan de ruggestrekkers
naald terug.
Plaatsen
- Bilspieren (opletten voor n. femoralis)
- Ruggestrekkers
- Halsspieren (driehoek wervelkolom- nekpees -schouderblad
Diersoorspecifiek:
halsspieren
, 3) Subcutane toediening (SC)
= in onderhuidse bindweefsellaag
Tragere resorptie van GM maar effect langer
dan IM
Plaats:
- Thv buik
- Thv nekplooi
- Grote hoeveelheden bij kat katheter
- In nek bij runderen
4) Intradermale toediening (ID)
= in de dermis -> naald zeer oppervlakkig en onder
zeer kleine hoek (10-15°) inbrengen
Gebruikt voor
- Testen op tuberculose
- Testen op allergieën
5) Intraperitoneale toediening (ID)
= in buikholte wanneer andere wegen niet mog.
Zijn
Gevaren
- Verkleving van buikorganen
- Punctie van buikorganen
- Peritonitis bij gebruik irriterende producten/ niet steriele injectie.
First pass effect resorptie via de portale veneuze circulatie
6) Intra-arteriële toediening (IP)
= in een arterie -> zelden intentioneel gebruikt maar perongeluk
Bij paard via v. Jugularis voorzichtig zodat onderliggende a. carotis
vermeden wordt
Intracarotidale injectie heeft een hoge concentratie GM tot gevolg welke
direct naar hersenen gevoerd wordt beroerte/ dood tot gevolg
7) Intra-articulaire toediening
= in het gewricht ter behandeling van gewrichtsontstekingen
- Vnl antibiotica en corticosteroiden
- Ook regionale anesthesie mogelijk
8) Intracardiale toediening
= in het hart medicatie door borstwand rechtstreeks in de kamers van het hart
Medicatie komt rechtstreeks in bloedstroom onmiddelijke en snelle levering
naar alle weefstels van lichaam snel effect
Wanneer
- CPR= Cardio Pulmonary Resuscitation = cardiopulmonaire reanimatie
- Euthanasie
Complicatie
Coronaire beschadiging+ bloeding in het pericard (= hartzakje)
