L-informatievaardigheden
Inleiding....................................................................................................................................... 2
Hoofdstuk 1: Zoeken en vinden van informatie............................................................................4
1.1 Ordening van informatie....................................................................................................4
1.2 Bibliotheektypes................................................................................................................ 5
1.3 Zoeken naar informatie......................................................................................................7
1.4 Sleutelwoorden en zoektermen.........................................................................................7
1.5 Zoektermen combineren....................................................................................................7
1.5.1 Booleaanse operatoren (A ND, OR, NOT).................................................................7
1.5.2 Truncatietekens (wildcard).........................................................................................8
1.5.3 Exacte woordcombinatie (“string search’)..................................................................8
1.5.4 Zoekvelden specificiëren...........................................................................................8
1.6 Meer of minder zoekresultaten..........................................................................................8
Hoofdstuk 2: Documenttypes en tekstgenres...............................................................................9
2.1 Documenttypes en tekstgenres: inleiding..........................................................................9
2.1.1 Primaire, secundaire en tertiaire bronnen..................................................................9
2.1.2 Kritische noten over perspectieven..........................................................................10
2.2 Academische documenten..............................................................................................11
2.2.1 De (onderzoeks)paper.............................................................................................11
2.2.2 Het academisch artikel.............................................................................................12
2.2.3 Het abstract............................................................................................................. 13
2.2.4 Het academisch essay.............................................................................................13
2.2.5 De academische recensie........................................................................................13
2.2.6 Het recensie- of reviewartikel...................................................................................13
2.2.7 Het verslag............................................................................................................... 13
2.2.8 De monografie......................................................................................................... 14
2.2.9 De encyclopedie......................................................................................................14
2.2.10 Het woordenboek...................................................................................................14
2.2.11 Publicatiekanalen voor academische tekstgenres..................................................14
2.2.12 Algemene reflectie.................................................................................................15
2.3 Populairwetenschappelijke en journalistieke documenten...............................................16
2.3.1 Het populairwetenschappelijke artikel......................................................................17
2.3.2 Het persbericht........................................................................................................ 18
2.3.3 Het nieuwsbericht en het nieuwsartikel....................................................................19
2.3.4 Het journalistiek essay.............................................................................................19
2.3.5 De journalistieke recensie........................................................................................19
2.3.6 De column................................................................................................................ 19
2.3.7 Het opiniestuk.......................................................................................................... 19
3.2.7 De reportage............................................................................................................ 19
3.2.8 Algemene reflectie...................................................................................................20
2.4 Digitale documenten........................................................................................................20
2.4.1 De website............................................................................................................... 20
2.4.2 De screencast.......................................................................................................... 21
, 2.4.3 De kennisclip........................................................................................................... 21
2.4.4 De podcast............................................................................................................... 21
2.4.5 Algemene reflectie...................................................................................................21
Hoofdstuk 3: Beheer en gebruik van informatie.........................................................................21
3.1 Wetenschappelijke integriteit...........................................................................................21
3.2 Plagiaat........................................................................................................................... 22
3.2.1 Plagiaatregels KU Leuven.......................................................................................22
3.2.2 Generatieve artificiële intelligentie en examenfraude...............................................23
3.3 Bronvermeldingen........................................................................................................... 23
3.3.2 Bibliografische software...........................................................................................23
3.3.3 Citatiestijlen............................................................................................................. 23
3.4 Juridische en maatschappelijke aspecten van informatieverspreiding.............................23
3.4.1 Auteursrecht............................................................................................................ 23
3.4.2 Creative Commons..................................................................................................24
3.4.2 Open Access........................................................................................................... 25
Hoofdstuk 4: Geschiedenis van het informatielandschap...........................................................26
4.1 Preambule: het informatielandschap vóór 1450..............................................................26
4.2 1450-1950....................................................................................................................... 27
4.3 Na 1950........................................................................................................................... 29
Inleiding
● 2 grote problemen bij informatievaardigheden:
○ Information overload
■ Door sociale media, boeken, radio, tv… -> zoveel info dat niemand dit
allemaal verwerkt krijgt
○ Informatievervalsing of -vervuiling
■ Bewust: om te amuseren of te bedriegen
● Bvb.: fake news, The Onion
■ Onbewust: onvolledige of onjuiste info verspreiden
-> informatievaardigheden nodig om snel en efficiënt relevante informatie te vinden, informatie
te beoordelen op vlak van waarde en betrouwbaarheid, ethisch verantwoord en correct de
informatie te verwerken en te verspreiden
● 6 centrale principes:
○ De creatie van informatie is een proces
■ 1. Heuristiek:
● Doel: zoeken en vinden van info
■ 2. Hermeneutiek:
● Doel: kritisch lezen, interpreteren en evalueren van gevonden info
■ 3. Synthese:
, ● Doel: eigen nieuwe inzichten/ interpretaties -> resultaten
communiceren
■ Wisselwerking tss stappen (zie principe 3)
○ Het proces van informatiecreatie kent geen einde
■ Steeds nieuwe en complexere vragen -> leiden op hun beurt tot nieuwe
vragen
○ Het proces van informatiecreatie is geen rechtlijnig proces
■ Vergaren van informatie is zelden lineair, vereist herhaling, heeft hoge
hit-and-miss ratio
○ Wetenschappelijk onderzoek is een conversatie
■ Dialoog tss verschillende inzichten, ontdekkingen, perspectieven,
interpretaties die nooit stopt
○ Autoriteit is een constructie die contextueel bepaald wordt
■ Informatiebronnen: reflecteren expertise en betrouwbaarheid producent,
worden geëvalueerd op basis van context gebruik gevonden informatie
○ Informatie heeft waarde
■ Waarde in: sociale, educatieve, politieke, militaire… contexten
■ Juridische, socio-economische belangen: beïnvloeden productie en
verspreiding informatie
● DIKW piramide:
○ Data: gegevens/ feiten
zonder context
○ Informatie:+ structuur en
context
○ Kennis: + analyse,
herkennen patronen en
connecties
○ Wijsheid: + beslissingen
of acties op basis van
inzicht en kennis
● Voorbeeld: smartwatch
○ Data: stappen, hartslag,
slaapduur
○ Informatie:
gestructureerde weergave
○ Kennis: verbanden leggen zoals: meer stappen -> beter slapen
○ Wijsheid: levensstijl aanpassen op basis van kennis om gezondheid te
bevorderen
, Hoofdstuk 1: Zoeken en vinden van informatie
1.1 Ordening van informatie
● Heel veel vormen van informatie -> dragers van informatie= documenten
○ Boeken, artikelen, webpagina’s, audiovisuele bronnen, video’s…
● Overzicht creëeren: boomstructuur
○ =Hiërarchie/taxonomie
○ 2 relaties:
■ Semantisch:
● Subcategorieën hebben een verband met overkoepelende term
● Bvb. document -> tekst -> boek
■ Syntactisch:
● Subcategorie op basis van kenmerken zonder betekenisvolle
relatie overkoepelende term
● Bvb.: films -> jaren 60
○ Opstellen aan de hand van metadata
■ =’data over data’, kenmerken van documenten die kunnen worden
gebruikt om overzicht of opdeling op te stellen
■ Al gebruikt in bibliotheekcatalogi in W sinds Pinakes systeem van
Callimachus (3de eeuw v.C.) in bib Alexandrië
● Opdeling: genre, titel, auteursnaam
■ Soort kaart om weg te vinden in eindeloze informatielandschap
■ 2 soorten:
● Beschrijvende metadata:
○ Meest courante en evidente soort
○ Beschrijving object
○ Bvb: auteur, datum van uitgave, genre, uitgever
● Administratieve metadata:
○ Info over fysieke en/of technische kenmerken object
○ Hoe object te beheren, oorsprong object, technische
gegevens…
○ Bvb bij een foto: welke camera, welke resolutie, welk type
bestand (jpg…), bestandsgrootte…
● Navigatie-instrumenten: maken gebruik van metadata om bepaald document te
identificeren en eventueel te lokaliseren
○ Voorbeeld: bibliografie/literatuurlijst
■ =lijst met gegevens van publicaties die volgens een bepaald criterium zijn
samengebracht
■ Bij papers/ wetenschappelijke publicaties: aangeven welke bronnen
auteur gebruikt heeft
■ Alleenstaande bibliografieën
■ Elektronische vorm: bibliografische databank
● Bibliografische databank:
Inleiding....................................................................................................................................... 2
Hoofdstuk 1: Zoeken en vinden van informatie............................................................................4
1.1 Ordening van informatie....................................................................................................4
1.2 Bibliotheektypes................................................................................................................ 5
1.3 Zoeken naar informatie......................................................................................................7
1.4 Sleutelwoorden en zoektermen.........................................................................................7
1.5 Zoektermen combineren....................................................................................................7
1.5.1 Booleaanse operatoren (A ND, OR, NOT).................................................................7
1.5.2 Truncatietekens (wildcard).........................................................................................8
1.5.3 Exacte woordcombinatie (“string search’)..................................................................8
1.5.4 Zoekvelden specificiëren...........................................................................................8
1.6 Meer of minder zoekresultaten..........................................................................................8
Hoofdstuk 2: Documenttypes en tekstgenres...............................................................................9
2.1 Documenttypes en tekstgenres: inleiding..........................................................................9
2.1.1 Primaire, secundaire en tertiaire bronnen..................................................................9
2.1.2 Kritische noten over perspectieven..........................................................................10
2.2 Academische documenten..............................................................................................11
2.2.1 De (onderzoeks)paper.............................................................................................11
2.2.2 Het academisch artikel.............................................................................................12
2.2.3 Het abstract............................................................................................................. 13
2.2.4 Het academisch essay.............................................................................................13
2.2.5 De academische recensie........................................................................................13
2.2.6 Het recensie- of reviewartikel...................................................................................13
2.2.7 Het verslag............................................................................................................... 13
2.2.8 De monografie......................................................................................................... 14
2.2.9 De encyclopedie......................................................................................................14
2.2.10 Het woordenboek...................................................................................................14
2.2.11 Publicatiekanalen voor academische tekstgenres..................................................14
2.2.12 Algemene reflectie.................................................................................................15
2.3 Populairwetenschappelijke en journalistieke documenten...............................................16
2.3.1 Het populairwetenschappelijke artikel......................................................................17
2.3.2 Het persbericht........................................................................................................ 18
2.3.3 Het nieuwsbericht en het nieuwsartikel....................................................................19
2.3.4 Het journalistiek essay.............................................................................................19
2.3.5 De journalistieke recensie........................................................................................19
2.3.6 De column................................................................................................................ 19
2.3.7 Het opiniestuk.......................................................................................................... 19
3.2.7 De reportage............................................................................................................ 19
3.2.8 Algemene reflectie...................................................................................................20
2.4 Digitale documenten........................................................................................................20
2.4.1 De website............................................................................................................... 20
2.4.2 De screencast.......................................................................................................... 21
, 2.4.3 De kennisclip........................................................................................................... 21
2.4.4 De podcast............................................................................................................... 21
2.4.5 Algemene reflectie...................................................................................................21
Hoofdstuk 3: Beheer en gebruik van informatie.........................................................................21
3.1 Wetenschappelijke integriteit...........................................................................................21
3.2 Plagiaat........................................................................................................................... 22
3.2.1 Plagiaatregels KU Leuven.......................................................................................22
3.2.2 Generatieve artificiële intelligentie en examenfraude...............................................23
3.3 Bronvermeldingen........................................................................................................... 23
3.3.2 Bibliografische software...........................................................................................23
3.3.3 Citatiestijlen............................................................................................................. 23
3.4 Juridische en maatschappelijke aspecten van informatieverspreiding.............................23
3.4.1 Auteursrecht............................................................................................................ 23
3.4.2 Creative Commons..................................................................................................24
3.4.2 Open Access........................................................................................................... 25
Hoofdstuk 4: Geschiedenis van het informatielandschap...........................................................26
4.1 Preambule: het informatielandschap vóór 1450..............................................................26
4.2 1450-1950....................................................................................................................... 27
4.3 Na 1950........................................................................................................................... 29
Inleiding
● 2 grote problemen bij informatievaardigheden:
○ Information overload
■ Door sociale media, boeken, radio, tv… -> zoveel info dat niemand dit
allemaal verwerkt krijgt
○ Informatievervalsing of -vervuiling
■ Bewust: om te amuseren of te bedriegen
● Bvb.: fake news, The Onion
■ Onbewust: onvolledige of onjuiste info verspreiden
-> informatievaardigheden nodig om snel en efficiënt relevante informatie te vinden, informatie
te beoordelen op vlak van waarde en betrouwbaarheid, ethisch verantwoord en correct de
informatie te verwerken en te verspreiden
● 6 centrale principes:
○ De creatie van informatie is een proces
■ 1. Heuristiek:
● Doel: zoeken en vinden van info
■ 2. Hermeneutiek:
● Doel: kritisch lezen, interpreteren en evalueren van gevonden info
■ 3. Synthese:
, ● Doel: eigen nieuwe inzichten/ interpretaties -> resultaten
communiceren
■ Wisselwerking tss stappen (zie principe 3)
○ Het proces van informatiecreatie kent geen einde
■ Steeds nieuwe en complexere vragen -> leiden op hun beurt tot nieuwe
vragen
○ Het proces van informatiecreatie is geen rechtlijnig proces
■ Vergaren van informatie is zelden lineair, vereist herhaling, heeft hoge
hit-and-miss ratio
○ Wetenschappelijk onderzoek is een conversatie
■ Dialoog tss verschillende inzichten, ontdekkingen, perspectieven,
interpretaties die nooit stopt
○ Autoriteit is een constructie die contextueel bepaald wordt
■ Informatiebronnen: reflecteren expertise en betrouwbaarheid producent,
worden geëvalueerd op basis van context gebruik gevonden informatie
○ Informatie heeft waarde
■ Waarde in: sociale, educatieve, politieke, militaire… contexten
■ Juridische, socio-economische belangen: beïnvloeden productie en
verspreiding informatie
● DIKW piramide:
○ Data: gegevens/ feiten
zonder context
○ Informatie:+ structuur en
context
○ Kennis: + analyse,
herkennen patronen en
connecties
○ Wijsheid: + beslissingen
of acties op basis van
inzicht en kennis
● Voorbeeld: smartwatch
○ Data: stappen, hartslag,
slaapduur
○ Informatie:
gestructureerde weergave
○ Kennis: verbanden leggen zoals: meer stappen -> beter slapen
○ Wijsheid: levensstijl aanpassen op basis van kennis om gezondheid te
bevorderen
, Hoofdstuk 1: Zoeken en vinden van informatie
1.1 Ordening van informatie
● Heel veel vormen van informatie -> dragers van informatie= documenten
○ Boeken, artikelen, webpagina’s, audiovisuele bronnen, video’s…
● Overzicht creëeren: boomstructuur
○ =Hiërarchie/taxonomie
○ 2 relaties:
■ Semantisch:
● Subcategorieën hebben een verband met overkoepelende term
● Bvb. document -> tekst -> boek
■ Syntactisch:
● Subcategorie op basis van kenmerken zonder betekenisvolle
relatie overkoepelende term
● Bvb.: films -> jaren 60
○ Opstellen aan de hand van metadata
■ =’data over data’, kenmerken van documenten die kunnen worden
gebruikt om overzicht of opdeling op te stellen
■ Al gebruikt in bibliotheekcatalogi in W sinds Pinakes systeem van
Callimachus (3de eeuw v.C.) in bib Alexandrië
● Opdeling: genre, titel, auteursnaam
■ Soort kaart om weg te vinden in eindeloze informatielandschap
■ 2 soorten:
● Beschrijvende metadata:
○ Meest courante en evidente soort
○ Beschrijving object
○ Bvb: auteur, datum van uitgave, genre, uitgever
● Administratieve metadata:
○ Info over fysieke en/of technische kenmerken object
○ Hoe object te beheren, oorsprong object, technische
gegevens…
○ Bvb bij een foto: welke camera, welke resolutie, welk type
bestand (jpg…), bestandsgrootte…
● Navigatie-instrumenten: maken gebruik van metadata om bepaald document te
identificeren en eventueel te lokaliseren
○ Voorbeeld: bibliografie/literatuurlijst
■ =lijst met gegevens van publicaties die volgens een bepaald criterium zijn
samengebracht
■ Bij papers/ wetenschappelijke publicaties: aangeven welke bronnen
auteur gebruikt heeft
■ Alleenstaande bibliografieën
■ Elektronische vorm: bibliografische databank
● Bibliografische databank:
