Volledige samenvatting LOKALE POLITIEK

LOKALE POLITIEK

LES 1: WAT IS LOKALE POLITIEK?

1.1. Wat is ‘lokale’ politiek?

Wat associeer je met ‘lokale politiek’?
Wat maakt ‘lokale’ politiek anders dan bv. ‘nationale’ politiek?

- De verschillende diensten die in een lokaal bestuur aanwezig zijn
o Het administratief bestuur van de gemeente of van de stad
o Het politieke bestuur van de gemeente of van de stad
 = de verkozenen


Wat is lokale politiek?

- We zien een verplaatsing van de politiek
o Het feit dat politiek NIET LOUTER meer in politieke instituties
plaatsvindt
 MAAR ook bij niet-statelijke actoren  zodat het middenveld,
de privésector, de burger… ook betrokken wordt

o De actoren die voor die verplaatsing hebben gezorgd  vormen een
enorme uitdaging

 Verplaatsing van de (lokale) politiek
o Politiek op het lokale niveau wordt gekenmerkt door de kenmerken
 1. Nabijheid
 2. Vertrouwen
 3. Tevredenheid

- 1. Nabijheid  de gemeente of de stad staat het dichtst bij de burger
o Wat is het belang van het lokale niveau?
 Globalisering/glocalisering → tendens van ‘think global, act
local’

 Veel maatschappelijke uitdagingen spelen ook op lokaal
niveau (bv. migratie, klimaat…)
 DUS we mogen de bijdrage van burgers of het politiek
bestuur op lokaal niveau NIET onder- of overschatten

, o Belang van steden ~ verstedelijking
 In 2025 woont 2/3 van wereldbevolking in stedelijke omgeving
 In Europa is dit nu al het geval

- 2. Vertrouwen in politiek en beleid
o Dia 9: vergelijking van vertrouwen in politiek en beleid in
verschillende OESO-landen
 De ambtenarij zal in heel veel landen het hoogst gewaardeerd
worden
 In België zal het vertrouwen in de lokale overheid hoger zijn
dan in de nationale overheid

- 3. Tevredenheid over het beleid
o Dia 10-11: de lokale overheid staat opnieuw bovenaan
 Gevolgd door de provinciale overheid

Lokale politiek in Vlaanderen: uniformiteit/diversiteit

- In België zijn er 566 gemeenten
o 285 in Vlaanderen
o 262 in Wallonië
o 19 in Brussel

o De laatste jaren werden veel fusieoperaties doorgevoerd waardoor
het aantal gemeenten verminderde

- De gemiddelde bevolkingsdichtheid (inwoners/km 2) in België is 385
o In het Vlaams gewest 504
o In het Waals Gewest 219
o In het Brussels-Hoofdstedelijk-Gewest 7.723

o De laatste jaren steeg het gemiddelde aantal

- De kleinste gemeente in België is Herstappe (Limburg) met 76 inwonersVeel verschil
- De grootste gemeente in België Antwerpen is (Antwerpen) met 556.138in grootte
van lokale
inwoners
besturen


1.2. ‘Lokale’ politiek in Europa

De meest eenvoudige opdeling…

- Noordelijke bestuurstraditie: grote gemeenten + ruime autonomie

- <-> Zuidelijke bestuurstraditie: kleine gemeenten + strikt toezicht
o Hier zien we veel cumulatie (political localism)

,  <-> Vlaanderen: cumulverbod voor provincielaadsleden (NIET
in het Waals/Vlaams parlement
 Evolutie: we zien dat het onderscheid tussen de noordelijke en de
zuidelijke bestuurstraditie vervaagt door hervormingen aan het lokaal
bestuur (bv. fusies)


Lokale politiek in Europa

- Nederland kent een permanent proces van gemeentefusies
o Daardoor schuift het gemiddelde aantal inwoners vaak op naar
30.000 inwoners
 MAAR hierdoor komt de nabijheid in het gedrag!
 Daarom moet men afwegingen maken tussen
o 1. Vormen van efficiëntie in beleidsvorming
o 2. De democratische legitimiteit in het
structureren van de gemeenten

- Fusies in Vlaanderen: zie beleidsnota 2024-2029 binnenlands bestuur en
stedenbeleid
o Er wordt een fusiebonus ter beschikking gesteld door de Vlaamse
overheid
 Waarbij er een soort van schuldovername is van max. 50
miljoen euro per fusietraject

o “Zo’n fusie, dat is een politiek bloedbad.”
 WANT het aantal mandaten en functies moet herdacht worden
 Daarom voorziet de Vlaamse overheid een zekere vorm
van ondersteuning

o VOKA stelt dat er meer fusies nodig zijn
 Vooral voor gemeenten met minder dan 10.000 inwoners 
dit zou tot meer efficiëntie leiden
 MAAR dit is niet gebeurd


Lokale politiek in Vlaanderen: cumulatie

- Zien we een nationalisatie van de gemeentepolitiek of net een lokalisatie
van de ‘nationale’ politiek?
o ‘Lokaal’ gaat zowel over de gemeentes als over de provincies

- Cumulatie stijgt doorheen de tijd en kent bij elk parlement een
gelijkaardige groei
o Bv. Veel volksvertegenwoordigers hebben een lokaal mandaat

o Bracht mei 2019 verandering?

, - België is cumul-koploper in Europa
o Frankrijk staat gekend als het typevoorbeeld van de zuidelijke
bestuurstraditie
 MAAR eigenlijk is België een beter voorbeeld omdat het
Frankrijk nog overklast op vlak van cumulatie



1.3. Situering provincies

Situering van provincies

- In België zijn er 5 Vlaamse en 5 Waalse provincies

- Ondanks de uniforme regeling van het lokale bestuur, zijn er toch veel
verschillen tussen de verschillende provincies (bv. qua inwonersaantal en
bevolkingsdichtheid)
o Meer dan een verdubbeling van de uitgaven in Waalse provincies is
te verklaren door de politieke keuzes die gemaakt worden
 WANT het beleid die Waalse provincies voeren, zetten veel
meer in op bv. onderwijs, gezondheidsinstellingen…
 = grotere uitgave per inwoner

- Uitgaven per inwoner = exploitatie-uitgaven van gemeenten
o Gemiddeld zullen gemeenten tien keer meer uitgeven per inwoner
dan provincies


Wat is provinciale politiek? Wat associeer je met ‘de provincie’?

- Provinciale politiek wordt vooral gekenmerkt voor provinciaal onderwijs,
uitleendiensten, het rampenplan…

- Beleidsdomeinen zoals mobiliteit, landbouw, ruimtelijke ordening…


Dienstverlening gaat OOK naar andere organisaties, NIET ENKEL naar
burgers

- Persoonsgebonden bevoegdheden hebben provincies moeten afstaan
o Daardoor zijn ze heel vaak bezig met het helpen van lokale besturen
om hun diensten te digitaliseren (na fusieoperaties)


Provincies in een breder perspectief (binnen Europa)

- Het provinciale niveau bestaat NIET ALLEEN in België