Politicologie H8 samenvatting (zeer gedetailleerd)

Karlijn Corthals
Studente 1ste bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting Politicologie H8

Hoofdstuk 8: De uitvoerende macht: de regering


Centrale vragen begin hoofdstuk
Wat is dat eigenlijk, de uitvoerende macht?
De uitvoerende macht is de staatsmacht die wetten uitvoert, het beleid bepaalt
en het dagelijks bestuur van het land verzorgt.
In België behoort de uitvoerende macht tot:
 het staatshoofd (de Koning)
 de regering (federale en deelstaatregeringen)
👉 Juridische basis: artikelen 36–44 van de Belgische Grondwet



Wat is de rol van het staatshoofd en de regeringsleider?
Het staatshoofd: de Koning
 België is een constitutionele, parlementaire monarchie
 Huidige koning: Koning Filip (sinds 21 juli 2013)
Kenmerken:
 De koning is onschendbaar
 Ministers zijn verantwoordelijk (ministeriële verantwoordelijkheid)
Bevoegdheden (formeel):
 Benoemt en ontslaat ministers
 Ondertekent wetten en besluiten
 Speelt een rol bij regeringsvorming
 Vertegenwoordigt de staat internationaal
⚠️
In de praktijk handelt de koning nooit alleen, maar steeds met een minister.


De regeringsleider: de eerste minister
 Leidt de federale regering
 Coördineert het regeringsbeleid
 Vertegenwoordigt België in de Europese Raad
📌 Voorbeeld:
 Charles Michel (eerste minister 2014–2019)

1

,Karlijn Corthals
Studente 1ste bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting Politicologie H8

 Alexander De Croo (sinds 2020)



Hoe werkt de federale regering?
Samenstelling
 Eerste minister + ministers
 Maximaal 15 ministers
 Paritair samengesteld: evenveel Nederlandstalige als Franstalige ministers
(eerste minister niet meegerekend)
Besluitvorming
 Collegiaal principe: beslissingen worden samen genomen
 Regering is verantwoordelijk tegenover de Kamer van
Volksvertegenwoordigers
Politiek karakter
 Bestaat meestal uit een coalitie
 Steunt op een regeerakkoord (ook wel “regeringsbijbel”)



Hoe word ze gevormd en hoe komt ze aan haar einde?
Vorming
1. Verkiezingen
2. De koning duidt informateurs en formateurs aan
3. Onderhandelingen tussen partijen
4. Regeerakkoord
5. Benoeming ministers door de koning
6. Vertrouwensstemming in de Kamer
👉 België staat bekend om lange formatieperiodes
 Record: 541 dagen (2010–2011)


Einde van een regering
 Ontslag na verkiezingen
 Interne conflicten
 Verlies van parlementair vertrouwen
 Vrijwillig ontslag van de premier

2

,Karlijn Corthals
Studente 1ste bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting Politicologie H8

👉 Daarna: regering in lopende zaken



Hoe werkt de Vlaamse regering?
Samenstelling
 Minister-president + ministers
 Benoemd door het Vlaams Parlement
 Politiek verantwoordelijk tegenover het Vlaams Parlement
Bevoegdheden
 Onderwijs
 Cultuur
 Welzijn
 Economie
 Ruimtelijke ordening
📌 Voorbeeld:
 Vlaamse regering-Jambon (2019–2024)



Wat is ‘lopende zaken’?
Lopende zaken = periode waarin een regering geen volwaardige beslissingen
meer neemt.
Ze mag enkel:
 het dagelijks bestuur voortzetten
 dringende zaken behandelen
 eerder genomen beslissingen uitvoeren
⚠️
Geen nieuw beleid of grote hervormingen.



Hoe wordt de regering in haar taken ondersteund?
Administratie
 Federale Overheidsdiensten (FOD’s)
 Ambtenaren voeren beleid uit
Ministeriële kabinetten
 Politieke medewerkers van ministers



3

, Karlijn Corthals
Studente 1ste bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting Politicologie H8

 Bereiden dossiers voor
 Zorgen voor politieke sturing
Adviesorganen
 Raad van State
 Planbureau
 Rekenhof



Welke vragen kunnen politicologen zich over de regering stellen?
Politicologen bestuderen o.a.:
 Hoe worden regeringen gevormd?
 Waarom vallen regeringen?
 Hoe stabiel zijn coalities?
 Hoe worden conflicten beheerd?
 Wie heeft echte macht: ministers, kabinetten of administratie?
 Hoe beïnvloeden verkiezingen regeringsgedrag?
📚 Theoretische benaderingen:
 Institutioneel-juridische benadering
 Rationele keuzetheorie
 Minimum winning coalition
 Programmatorisch patroon




Overzicht inhoudstafel
Hoofdstuk 8 De uitvoerende macht: de regering…………………………………………………………….367

1 De regering staat centraal………………………………………………………………………………………..370

1.1 Inleiding……………………………………………………………………………………………………………..370

1.2 Het staatshoofd…………………………………………………………………………………………………..372

4