Karlijn Corthals
Studente 1ste bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting Politicologie H10
Hoofdstuk 10: Verkiezingen
Centrale vragen begin hoofdstuk
Welke soorten kiesstelsels zijn er?
Er worden drie hoofdtypes onderscheiden:
Meerderheidsstelsels: Hierbij gaat het om het winnen van de meeste
stemmen in een kieskring. Er zijn varianten zoals het First-Past-The-Post
(FPTP) systeem (één ronde, de grootste wint alles) en het
tweerondenstelsel (waarbij een tweede ronde volgt als niemand een
absolute meerderheid haalt).
Proportionele stelsels: Zetels worden verdeeld naar evenredigheid van
het aantal stemmen. Hoe meer stemmen een partij haalt, hoe meer zetels.
Dit kan met open, gesloten of flexibele lijsten.
Gemengde stelsels: Een combinatie van beide systemen, zoals het
Mixed-Member Proportional (MMP) system
Hoe ziet de geschiedenis van de Belgische kiesstelsels eruit?
De belangrijkste mijlpaal in de Belgische geschiedenis is 1899, toen de overstap
werd gemaakt van een meerderheidsstelsel naar een proportioneel systeem.
Sindsdien is het systeem nooit meer radicaal veranderd, hoewel er constant aan
de details is "gesleuteld". Recente wijzigingen (zoals in 2024 op lokaal niveau)
blijven binnen de krijtlijnen van het proportionele model. Fundamentele
hervormingen zijn zeldzaam vanwege de "vicieuze cirkel": partijen die baat
hebben bij het huidige systeem zullen het niet snel veranderen.
Hoe werkt de verkiezing van de Kamer van
volksvertegenwoordigers?
De Kamer bestaat uit 150 zetels, verkozen in 11 kieskringen (de provincies
plus Brussel).
Systeem: Er wordt gewerkt met de delerreeks-D'Hondt om zetels
tussen partijen te verdelen.
Kiesdrempel: Een partij moet minstens 5% van de stemmen halen in een
kieskring om een zetel te kunnen krijgen.
Zetelverdeling binnen de partij: Dit gebeurt via een flexibel
lijstsysteem. Er zijn effectieve kandidaten en opvolgers. De 'pot' met
lijststemmen wordt door twee gedeeld en van boven naar beneden
uitgedeeld om kandidaten te helpen de verkiesbaarheidsdrempel te halen.
1
,Karlijn Corthals
Studente 1ste bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting Politicologie H10
Hoe verloopt de verkiezing van de deelparlementen?
De verkiezingen voor de deelstaatparlementen (zoals het Vlaams Parlement)
lijken sterk op die van de Kamer, maar met enkele verschillen:
Ze vinden om de vijf jaar plaats en vallen altijd samen met de Europese
verkiezingen.
Er is ook een kiesdrempel van 5%.
Net als bij de Kamer wordt de lijststem-overdracht door twee gedeeld bij
de aanwijzing van de verkozenen.
Hoe verlopen de lokale verkiezingen?
Vanaf 2024 gelden er in het Vlaams Gewest nieuwe regels:
Geen opkomstplicht: Kiezers zijn niet langer verplicht om te gaan
stemmen.
Zetelverdeling: Gebeurt via de delerreeks-Imperiali, wat grote partijen
bevoordeelt. Er is geen kiesdrempel.
Geen lijststem-overdracht: De 'pot' is afgeschaft voor de aanwijzing
van de kandidaten; wie de meeste voorkeurstemmen heeft, wordt
verkozen.
Burgemeester: De kandidaat met de meeste stemmen van de grootste
lijst van de coalitie wordt automatisch burgemeester. Het initiatiefrecht om
een meerderheid te vormen ligt exclusief bij de lijsttrekker van de grootste
lijst.
Hoe verlopen de Europese verkiezingen?
Leeftijd: Jongeren mogen in België deelnemen vanaf 16 jaar (met
opkomstplicht).
Kieskringen: België is verdeeld in drie kiescolleges (Nederlandstalig, Franstalig
en Duitstalig).
Systeem: Ook hier wordt een proportioneel systeem toegepast waarbij de
lijststemmen door twee worden gedeeld voor de overdracht naar kandidaten.
Wat is de rol van voorkeurstemmen?
Voorkeurstemmen bepalen wie van de kandidaten op een lijst de behaalde zetels
effectief mag innemen.
2
,Karlijn Corthals
Studente 1ste bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting Politicologie H10
Functie: Ze meten de populariteit via de penetratiegraad (stemmen
t.o.v. de hele kieskring) of personificatiegraad (stemmen t.o.v. de eigen
partij).
Evolutie: Hoewel het aantal voorkeurstemmen jarenlang steeg, is er
recent een daling door centrale personalisering (kiezers stemmen
vooral op de absolute kopstukken).
Impact: Op lokaal niveau zijn ze sinds 2024 allesbepalend geworden. Op
federaal niveau spelen ze een indirecte rol bij het bepalen van wie
minister mag worden of wie de volgende keer een goede plaats op de lijst
krijgt
Overzicht inhoudstafel
Hoofdstuk 10 Verkiezingen…………………………………………………………………………483
1 Inleiding………………………………………………………………………………………………..486
2 Meerderheidsstelsels……………………………………………………………………………..487
2.1 Soorten meerderheidsstelsels………………………………………………………………487
2.2 Het fptp-stelsel in het Verenigd Koninkrijk……………………………………………….489
2.3 Het tweerondenstelsel in Frankrijk…………………………………………………………491
2.4 Voor- en nadelen van meerderheidsstelsels……………………………………………492
3 Proportionele stelsels…………………………………………………………………………….493
3.1 Soorten proportionele stelsels………………………………………………………………493
3.2 Determinanten van proportionaliteit………………………………………………………494
3.3 Het lijst pr-stelsel in Nederland……………………………………………………………..496
3.4 Voor- en nadelen van proportionele stelsels……………………………………………497
4 Gemengde stelsels…………………………………………………………………………………498
4.1 Soorten gemengde stelsels…………………………………………………………………..498
4.2 Het mmp-stelsel in Duitsland………………………………………………………………..498
5 Kiesstelsels en partijsystemen…………………………………………………………………499
6 De geschiedenis van de Belgische kiesstelsels…………………………………………..500
6.1 Het cijnskiesrecht (1831-1893)……………………………………………………………….500
6.2 Het algemeen meervoudig stemrecht voor mannen (1893-1921)…………………501
6.3 Het algemeen enkelvoudig stemrecht voor mannen (1921-1948)…………………502
6.4 Uitbreiding van het aes naar vrouwen……………………………………………………..503
6.5 Hervormingen in de jaren 1980 en 1990……………………………………………………503
6.6 De invoering van de provinciale kieskringen…………………………………………….504
6.7 De zesde staatshervorming…………………………………………………………………..505
7 De verkiezing van de Kamer van Volksvertegenwoordigers……………………………506 7.1 De
kieskringen…………………………………………………………………………………….506
7.2 De verdeling van de zetels over de partijen………………………………………………507
3
, Karlijn Corthals
Studente 1ste bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting Politicologie H10
7.3 De aanwijzing van de gekozen titularissen en de opvolgers………………………..509
7.4 Opkomstplicht, blanco en ongeldige stemmen………………………………..………512
7.5 De gelijke vertegenwoordiging van mannen en vrouwen…………………………….513
7.6 Elektronisch stemmen………………………………………………………………………….514
8 De verkiezing van de deelparlementen………………………………………………………514
8.1 Het Vlaams Parlement………………………………………………………………………….514
8.2 Het Waals Parlement……………………………………………………………………………515
8.3 Het Brussels Hoofdstedelijk Parlement…………………………………………………..515
9 De lokale verkiezingen…………………………………………………………………………….516
9.1 De gemeenteraadsverkiezingen……………………………………………………………..516
9.2 De provincieraadsverkiezingen………………………………………………………………518
10 De Europese verkiezingen………………………………………………………………………519
11 De rol van voorkeurstemmen………………………………………………………………….519
12 Uitleiding: kieshervormingen………………………………………………………………….522
Hoofdstuk 10
Verkiezingen…………………………………………………………………………483
1
Inleiding……………………………………………………………………………………
…………..486
2024
= nog nooit zoveel verkiezingen als in België
vr de Kamer, regionale P.
OOK: EU parlement (juni) & gemeente- en provincieraden (oktober)
= nog nooit zoveel tijd tss twee opeenvolgende verkiez.jaren (5j)
Verkiezingen
= cruciaal kenmerk vn demo
zo stem aan kleine groep volksverteg.
= ze zorgen vr legitimering vn een pol sys
= brengen wil volk tot uiting via verdeling zetels tss partijen
= volksverteg. Bepalen mee beleid & controleren reg.
4
Studente 1ste bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting Politicologie H10
Hoofdstuk 10: Verkiezingen
Centrale vragen begin hoofdstuk
Welke soorten kiesstelsels zijn er?
Er worden drie hoofdtypes onderscheiden:
Meerderheidsstelsels: Hierbij gaat het om het winnen van de meeste
stemmen in een kieskring. Er zijn varianten zoals het First-Past-The-Post
(FPTP) systeem (één ronde, de grootste wint alles) en het
tweerondenstelsel (waarbij een tweede ronde volgt als niemand een
absolute meerderheid haalt).
Proportionele stelsels: Zetels worden verdeeld naar evenredigheid van
het aantal stemmen. Hoe meer stemmen een partij haalt, hoe meer zetels.
Dit kan met open, gesloten of flexibele lijsten.
Gemengde stelsels: Een combinatie van beide systemen, zoals het
Mixed-Member Proportional (MMP) system
Hoe ziet de geschiedenis van de Belgische kiesstelsels eruit?
De belangrijkste mijlpaal in de Belgische geschiedenis is 1899, toen de overstap
werd gemaakt van een meerderheidsstelsel naar een proportioneel systeem.
Sindsdien is het systeem nooit meer radicaal veranderd, hoewel er constant aan
de details is "gesleuteld". Recente wijzigingen (zoals in 2024 op lokaal niveau)
blijven binnen de krijtlijnen van het proportionele model. Fundamentele
hervormingen zijn zeldzaam vanwege de "vicieuze cirkel": partijen die baat
hebben bij het huidige systeem zullen het niet snel veranderen.
Hoe werkt de verkiezing van de Kamer van
volksvertegenwoordigers?
De Kamer bestaat uit 150 zetels, verkozen in 11 kieskringen (de provincies
plus Brussel).
Systeem: Er wordt gewerkt met de delerreeks-D'Hondt om zetels
tussen partijen te verdelen.
Kiesdrempel: Een partij moet minstens 5% van de stemmen halen in een
kieskring om een zetel te kunnen krijgen.
Zetelverdeling binnen de partij: Dit gebeurt via een flexibel
lijstsysteem. Er zijn effectieve kandidaten en opvolgers. De 'pot' met
lijststemmen wordt door twee gedeeld en van boven naar beneden
uitgedeeld om kandidaten te helpen de verkiesbaarheidsdrempel te halen.
1
,Karlijn Corthals
Studente 1ste bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting Politicologie H10
Hoe verloopt de verkiezing van de deelparlementen?
De verkiezingen voor de deelstaatparlementen (zoals het Vlaams Parlement)
lijken sterk op die van de Kamer, maar met enkele verschillen:
Ze vinden om de vijf jaar plaats en vallen altijd samen met de Europese
verkiezingen.
Er is ook een kiesdrempel van 5%.
Net als bij de Kamer wordt de lijststem-overdracht door twee gedeeld bij
de aanwijzing van de verkozenen.
Hoe verlopen de lokale verkiezingen?
Vanaf 2024 gelden er in het Vlaams Gewest nieuwe regels:
Geen opkomstplicht: Kiezers zijn niet langer verplicht om te gaan
stemmen.
Zetelverdeling: Gebeurt via de delerreeks-Imperiali, wat grote partijen
bevoordeelt. Er is geen kiesdrempel.
Geen lijststem-overdracht: De 'pot' is afgeschaft voor de aanwijzing
van de kandidaten; wie de meeste voorkeurstemmen heeft, wordt
verkozen.
Burgemeester: De kandidaat met de meeste stemmen van de grootste
lijst van de coalitie wordt automatisch burgemeester. Het initiatiefrecht om
een meerderheid te vormen ligt exclusief bij de lijsttrekker van de grootste
lijst.
Hoe verlopen de Europese verkiezingen?
Leeftijd: Jongeren mogen in België deelnemen vanaf 16 jaar (met
opkomstplicht).
Kieskringen: België is verdeeld in drie kiescolleges (Nederlandstalig, Franstalig
en Duitstalig).
Systeem: Ook hier wordt een proportioneel systeem toegepast waarbij de
lijststemmen door twee worden gedeeld voor de overdracht naar kandidaten.
Wat is de rol van voorkeurstemmen?
Voorkeurstemmen bepalen wie van de kandidaten op een lijst de behaalde zetels
effectief mag innemen.
2
,Karlijn Corthals
Studente 1ste bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting Politicologie H10
Functie: Ze meten de populariteit via de penetratiegraad (stemmen
t.o.v. de hele kieskring) of personificatiegraad (stemmen t.o.v. de eigen
partij).
Evolutie: Hoewel het aantal voorkeurstemmen jarenlang steeg, is er
recent een daling door centrale personalisering (kiezers stemmen
vooral op de absolute kopstukken).
Impact: Op lokaal niveau zijn ze sinds 2024 allesbepalend geworden. Op
federaal niveau spelen ze een indirecte rol bij het bepalen van wie
minister mag worden of wie de volgende keer een goede plaats op de lijst
krijgt
Overzicht inhoudstafel
Hoofdstuk 10 Verkiezingen…………………………………………………………………………483
1 Inleiding………………………………………………………………………………………………..486
2 Meerderheidsstelsels……………………………………………………………………………..487
2.1 Soorten meerderheidsstelsels………………………………………………………………487
2.2 Het fptp-stelsel in het Verenigd Koninkrijk……………………………………………….489
2.3 Het tweerondenstelsel in Frankrijk…………………………………………………………491
2.4 Voor- en nadelen van meerderheidsstelsels……………………………………………492
3 Proportionele stelsels…………………………………………………………………………….493
3.1 Soorten proportionele stelsels………………………………………………………………493
3.2 Determinanten van proportionaliteit………………………………………………………494
3.3 Het lijst pr-stelsel in Nederland……………………………………………………………..496
3.4 Voor- en nadelen van proportionele stelsels……………………………………………497
4 Gemengde stelsels…………………………………………………………………………………498
4.1 Soorten gemengde stelsels…………………………………………………………………..498
4.2 Het mmp-stelsel in Duitsland………………………………………………………………..498
5 Kiesstelsels en partijsystemen…………………………………………………………………499
6 De geschiedenis van de Belgische kiesstelsels…………………………………………..500
6.1 Het cijnskiesrecht (1831-1893)……………………………………………………………….500
6.2 Het algemeen meervoudig stemrecht voor mannen (1893-1921)…………………501
6.3 Het algemeen enkelvoudig stemrecht voor mannen (1921-1948)…………………502
6.4 Uitbreiding van het aes naar vrouwen……………………………………………………..503
6.5 Hervormingen in de jaren 1980 en 1990……………………………………………………503
6.6 De invoering van de provinciale kieskringen…………………………………………….504
6.7 De zesde staatshervorming…………………………………………………………………..505
7 De verkiezing van de Kamer van Volksvertegenwoordigers……………………………506 7.1 De
kieskringen…………………………………………………………………………………….506
7.2 De verdeling van de zetels over de partijen………………………………………………507
3
, Karlijn Corthals
Studente 1ste bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting Politicologie H10
7.3 De aanwijzing van de gekozen titularissen en de opvolgers………………………..509
7.4 Opkomstplicht, blanco en ongeldige stemmen………………………………..………512
7.5 De gelijke vertegenwoordiging van mannen en vrouwen…………………………….513
7.6 Elektronisch stemmen………………………………………………………………………….514
8 De verkiezing van de deelparlementen………………………………………………………514
8.1 Het Vlaams Parlement………………………………………………………………………….514
8.2 Het Waals Parlement……………………………………………………………………………515
8.3 Het Brussels Hoofdstedelijk Parlement…………………………………………………..515
9 De lokale verkiezingen…………………………………………………………………………….516
9.1 De gemeenteraadsverkiezingen……………………………………………………………..516
9.2 De provincieraadsverkiezingen………………………………………………………………518
10 De Europese verkiezingen………………………………………………………………………519
11 De rol van voorkeurstemmen………………………………………………………………….519
12 Uitleiding: kieshervormingen………………………………………………………………….522
Hoofdstuk 10
Verkiezingen…………………………………………………………………………483
1
Inleiding……………………………………………………………………………………
…………..486
2024
= nog nooit zoveel verkiezingen als in België
vr de Kamer, regionale P.
OOK: EU parlement (juni) & gemeente- en provincieraden (oktober)
= nog nooit zoveel tijd tss twee opeenvolgende verkiez.jaren (5j)
Verkiezingen
= cruciaal kenmerk vn demo
zo stem aan kleine groep volksverteg.
= ze zorgen vr legitimering vn een pol sys
= brengen wil volk tot uiting via verdeling zetels tss partijen
= volksverteg. Bepalen mee beleid & controleren reg.
4
