2025-2026
INLEIDING TOT
DE
WIJSBEGEERTE
Lynne Laeremans
,Inhoudsopgave
1. Over het goede en het juiste.........................................................................................3
1.1 Inleiding.......................................................................................................................................... 3
1.2 Ethiek.............................................................................................................................................. 3
1.3 Het funderingsprobleem.................................................................................................................. 4
1.4 Relativisme..................................................................................................................................... 5
1.5 Waarden en het goede leven.......................................................................................................... 7
1.5.1 Vrijheid...................................................................................................................................... 7
1.5.2 Authenticiteit............................................................................................................................. 8
1.5.3 Geluk....................................................................................................................................... 10
1.6 Normen en het juiste leven........................................................................................................... 11
1.6.2 De ethiek van Kant.................................................................................................................. 12
2. Discussietekst week 3: religion withouf belief..............................................................15
3. De rechtvaardige samenleving....................................................................................17
3.1 Inleiding........................................................................................................................................ 17
3.2 Het wenselijke en het mogelijke.................................................................................................... 17
3.3 Naturalisme en conventionalisme................................................................................................. 18
3.3.1 Het goede leven: naturalistische en conventionalistische visies.............................................18
3.4 Aristoteles (384–322 v.Chr.).......................................................................................................... 18
3.4.1 Jean-Jacques Rousseau (1712–1778).......................................................................................20
3.5 Rechtvaardiging............................................................................................................................ 20
3.6 Democratie: rechtvaardiging als gelijkheid...................................................................................22
3.7 2.6 Democratie en rechtvaardigheid............................................................................................. 22
3.7.1 2.6.1 Rechtvaardigheid in democratie.....................................................................................22
3.7.2 2.6.2 Kernprincipes van democratische rechtvaardigheid.......................................................22
3.7.3 2.6.3 Uitdagingen van democratie en gelijkheid.....................................................................22
3.7.4 2.6.4 Kritiek op democratie als rechtvaardig bestuur..............................................................23
3.7.5 2.6.5 Machtsevenwicht als oplossing.......................................................................................23
3.7.6 2.6.6 Conclusie: democratie en rechtvaardigheid...................................................................24
3.8 Het debat over de verzorgingsstaat: verdienste en behoeft..........................................................24
3.8.1 John Rawls en het idee van rechtvaardigheid..........................................................................24
3.8.2 Robert Nozick en de kritiek op herverdeling............................................................................25
3.8.3 Het Politieke Debat: Verdienste en Behoefte in de Praktijk.....................................................26
3.9 Voorbij rechtvaardiging................................................................................................................. 26
3.9.1 Politieke filosofie voorbij rechtvaardigheid..............................................................................26
3.9.2 Is Vrede Mogelijk?.................................................................................................................... 26
3.9.3 Is Vrede Wenselijk?................................................................................................................. 27
3.9.4 Vooruitgang en Voorspoed...................................................................................................... 27
4. Discussietekst week 5: Descartes was wrong’A person is a person trhough other persons’
...................................................................................................................................... 28
4.1 Gevolgen voor wetenschap en psychologie...................................................................................28
4.2 De relationele aanpak: Bakhtin en dialoog...................................................................................29
4.3 Praktijkvoorbeelden...................................................................................................................... 29
1
, 4.4 Hedendaagse verschuivingen....................................................................................................... 29
5. Identiteit en cultuur.................................................................................................... 29
5.1 Cultuurfilosofie.............................................................................................................................. 29
5.1.1 Tegenstrijdige betekenissen.................................................................................................... 30
5.1.2 Cultuurfilosofie als wetenschappelijk domein..........................................................................30
5.1.3 Normatieve inzet van cultuurfilosofie......................................................................................30
5.2 De opkomst van het moderne cultuurbegrip: van romantiek tot levensfilosofie...........................30
5.2.1 Cultuur en Mensheidsgeschiedenis......................................................................................... 30
5.2.2 Cultuur en Klasse (Marx & Engels)...........................................................................................31
5.2.3 Cultuur en Moderniteit............................................................................................................. 31
5.2.4 Het vervreemde leven............................................................................................................. 31
5.3 Intermezzo: natuur- en cultuurwetenschappen.............................................................................32
5.4 massacultuur................................................................................................................................. 33
5.4.1 Elite, Massa en Volk................................................................................................................. 33
5.4.2 Cultuurindustrie en de Kritiek van Adorno...............................................................................33
5.4.3 Kunst en technologie: de nieuwe media..................................................................................34
5.5 Cultuur, sociale identiteit en leefstijl............................................................................................. 35
5.5.1 Van Avant-Garde naar Subculturen......................................................................................... 35
5.5.2 Opkomst van Subculturen....................................................................................................... 35
5.6 Postmodernisme en globalisering................................................................................................. 36
6. discussietekst week 8: Echo Chambers and Epistemic Bubbles......................................37
6.1 Onderlinge vergelijking................................................................................................................. 38
7. over wetenschap en evolutie.......................................................................................39
7.1 Inleiding........................................................................................................................................ 39
7.2 Op het spoor van de evolutie........................................................................................................ 39
7.3 De Moderne Synthese en de geboorte van de wetenschapsfilosofie.............................................40
7.4 Karl Popper en het probleem van de evolutietheorie....................................................................41
7.5 Thomas Kuhn en de richting van de evolutie................................................................................43
7.6 Epiloog: Wetenschap in actie....................................................................................................... 45
2
, 1. OVER HET GOEDE EN HET JUISTE
1.1 INLEIDING
lezen
1.2 ETHIEK
Bestudeert normen en waarden.
Speelt een essentiële rol in het menselijk bestaan.
Normen en waarden werken vaak op de achtergrond.
Norm
Een oordeel over wat wel of niet het geval zou moeten of mogen zijn, vooral in menselijk
gedrag.
- Voorbeeld: Iemand die zegt dat het beter is met het openbaar vervoer te reizen, drukt een
oordeel uit over zijn eigen gedrag én dat van anderen.
- Hij bedoelt dat mensen met het openbaar vervoer zouden moeten reizen → dit drukt
een plicht uit.
→ Eerste categorie van normen: Plichten.
Permissies (toestemmingen)
Tweede belangrijke groep normen.
Zeggen niet dat je iets MOET, maar dat je iets MAG doen of nalaten.
Relatie tussen plichten en permissies:
- Wanneer je iets moet doen (plicht), mag je het ook doen (permissie).
- Plichten en permissies kunnen vaak in termen van elkaar worden gedefinieerd:
o De plicht om beloften na te komen = de afwezigheid van de permissie om beloften te
breken.
Waarde
Drukt een beoordeling of evaluatie uit.
Verwijst naar aspecten van het leven die we belangrijk vinden.
- Voorbeeld: “Veiligheid is belangrijk” → we hechten belang aan bescherming, maar dit zegt
nog niet hoe die bescherming moet gebeuren.
Kan ook verwijzen naar een karaktereigenschap:
3
INLEIDING TOT
DE
WIJSBEGEERTE
Lynne Laeremans
,Inhoudsopgave
1. Over het goede en het juiste.........................................................................................3
1.1 Inleiding.......................................................................................................................................... 3
1.2 Ethiek.............................................................................................................................................. 3
1.3 Het funderingsprobleem.................................................................................................................. 4
1.4 Relativisme..................................................................................................................................... 5
1.5 Waarden en het goede leven.......................................................................................................... 7
1.5.1 Vrijheid...................................................................................................................................... 7
1.5.2 Authenticiteit............................................................................................................................. 8
1.5.3 Geluk....................................................................................................................................... 10
1.6 Normen en het juiste leven........................................................................................................... 11
1.6.2 De ethiek van Kant.................................................................................................................. 12
2. Discussietekst week 3: religion withouf belief..............................................................15
3. De rechtvaardige samenleving....................................................................................17
3.1 Inleiding........................................................................................................................................ 17
3.2 Het wenselijke en het mogelijke.................................................................................................... 17
3.3 Naturalisme en conventionalisme................................................................................................. 18
3.3.1 Het goede leven: naturalistische en conventionalistische visies.............................................18
3.4 Aristoteles (384–322 v.Chr.).......................................................................................................... 18
3.4.1 Jean-Jacques Rousseau (1712–1778).......................................................................................20
3.5 Rechtvaardiging............................................................................................................................ 20
3.6 Democratie: rechtvaardiging als gelijkheid...................................................................................22
3.7 2.6 Democratie en rechtvaardigheid............................................................................................. 22
3.7.1 2.6.1 Rechtvaardigheid in democratie.....................................................................................22
3.7.2 2.6.2 Kernprincipes van democratische rechtvaardigheid.......................................................22
3.7.3 2.6.3 Uitdagingen van democratie en gelijkheid.....................................................................22
3.7.4 2.6.4 Kritiek op democratie als rechtvaardig bestuur..............................................................23
3.7.5 2.6.5 Machtsevenwicht als oplossing.......................................................................................23
3.7.6 2.6.6 Conclusie: democratie en rechtvaardigheid...................................................................24
3.8 Het debat over de verzorgingsstaat: verdienste en behoeft..........................................................24
3.8.1 John Rawls en het idee van rechtvaardigheid..........................................................................24
3.8.2 Robert Nozick en de kritiek op herverdeling............................................................................25
3.8.3 Het Politieke Debat: Verdienste en Behoefte in de Praktijk.....................................................26
3.9 Voorbij rechtvaardiging................................................................................................................. 26
3.9.1 Politieke filosofie voorbij rechtvaardigheid..............................................................................26
3.9.2 Is Vrede Mogelijk?.................................................................................................................... 26
3.9.3 Is Vrede Wenselijk?................................................................................................................. 27
3.9.4 Vooruitgang en Voorspoed...................................................................................................... 27
4. Discussietekst week 5: Descartes was wrong’A person is a person trhough other persons’
...................................................................................................................................... 28
4.1 Gevolgen voor wetenschap en psychologie...................................................................................28
4.2 De relationele aanpak: Bakhtin en dialoog...................................................................................29
4.3 Praktijkvoorbeelden...................................................................................................................... 29
1
, 4.4 Hedendaagse verschuivingen....................................................................................................... 29
5. Identiteit en cultuur.................................................................................................... 29
5.1 Cultuurfilosofie.............................................................................................................................. 29
5.1.1 Tegenstrijdige betekenissen.................................................................................................... 30
5.1.2 Cultuurfilosofie als wetenschappelijk domein..........................................................................30
5.1.3 Normatieve inzet van cultuurfilosofie......................................................................................30
5.2 De opkomst van het moderne cultuurbegrip: van romantiek tot levensfilosofie...........................30
5.2.1 Cultuur en Mensheidsgeschiedenis......................................................................................... 30
5.2.2 Cultuur en Klasse (Marx & Engels)...........................................................................................31
5.2.3 Cultuur en Moderniteit............................................................................................................. 31
5.2.4 Het vervreemde leven............................................................................................................. 31
5.3 Intermezzo: natuur- en cultuurwetenschappen.............................................................................32
5.4 massacultuur................................................................................................................................. 33
5.4.1 Elite, Massa en Volk................................................................................................................. 33
5.4.2 Cultuurindustrie en de Kritiek van Adorno...............................................................................33
5.4.3 Kunst en technologie: de nieuwe media..................................................................................34
5.5 Cultuur, sociale identiteit en leefstijl............................................................................................. 35
5.5.1 Van Avant-Garde naar Subculturen......................................................................................... 35
5.5.2 Opkomst van Subculturen....................................................................................................... 35
5.6 Postmodernisme en globalisering................................................................................................. 36
6. discussietekst week 8: Echo Chambers and Epistemic Bubbles......................................37
6.1 Onderlinge vergelijking................................................................................................................. 38
7. over wetenschap en evolutie.......................................................................................39
7.1 Inleiding........................................................................................................................................ 39
7.2 Op het spoor van de evolutie........................................................................................................ 39
7.3 De Moderne Synthese en de geboorte van de wetenschapsfilosofie.............................................40
7.4 Karl Popper en het probleem van de evolutietheorie....................................................................41
7.5 Thomas Kuhn en de richting van de evolutie................................................................................43
7.6 Epiloog: Wetenschap in actie....................................................................................................... 45
2
, 1. OVER HET GOEDE EN HET JUISTE
1.1 INLEIDING
lezen
1.2 ETHIEK
Bestudeert normen en waarden.
Speelt een essentiële rol in het menselijk bestaan.
Normen en waarden werken vaak op de achtergrond.
Norm
Een oordeel over wat wel of niet het geval zou moeten of mogen zijn, vooral in menselijk
gedrag.
- Voorbeeld: Iemand die zegt dat het beter is met het openbaar vervoer te reizen, drukt een
oordeel uit over zijn eigen gedrag én dat van anderen.
- Hij bedoelt dat mensen met het openbaar vervoer zouden moeten reizen → dit drukt
een plicht uit.
→ Eerste categorie van normen: Plichten.
Permissies (toestemmingen)
Tweede belangrijke groep normen.
Zeggen niet dat je iets MOET, maar dat je iets MAG doen of nalaten.
Relatie tussen plichten en permissies:
- Wanneer je iets moet doen (plicht), mag je het ook doen (permissie).
- Plichten en permissies kunnen vaak in termen van elkaar worden gedefinieerd:
o De plicht om beloften na te komen = de afwezigheid van de permissie om beloften te
breken.
Waarde
Drukt een beoordeling of evaluatie uit.
Verwijst naar aspecten van het leven die we belangrijk vinden.
- Voorbeeld: “Veiligheid is belangrijk” → we hechten belang aan bescherming, maar dit zegt
nog niet hoe die bescherming moet gebeuren.
Kan ook verwijzen naar een karaktereigenschap:
3
