Samenvatting: Kinderen
begeleiden
1. Inleiding
2. De beginsituatie
2.1 Kindgericht onderwijs
Kunnen uitleggen wat kindgericht onderwijs betekent
De behoeften van het kind staan centraal. Hierbij schenk je aandacht aan wat de
kinderen uit de kleuterklas echt kan boeien. Wat hebben de kinderen nodig om
verder te gaan in hun ontwikkeling? Kindgericht onderwijs start met het rekening
houden met de beginsituatie van de kinderen. Hierbij hou je rekening met wat
kinderen kunnen en niet kunnen, motiveert en stimuleert. Op die beginsituatie
bouw je verder.
Als je de klasgroep observeert en rekening houdt met wat DIT KIND EN DEZE
KLASGROEP nodig heeft, kan je de ontwikkeling van het kind en de klasgroep
maximaal ondersteunen
2.2 De eigenheid van de kleuterleeftijd
De specifieke kenmerken van wat kleuters typeert en jonge kinderen kunnen
benoemen en uitleggen
Uitleggen wat de eigen ontwikkelingswijze van kleuters kenmerkt
Uitleggen waarom het noodzakelijk is om de beginsituatie van het individuele
kind te leren kennen
Dit alles kunnen toepassen op voorbeelden
Een kleuter verschilt in gedrag met jonge kinderen en oudere kinderen. De
verschillen begrijpen en kennen is cruciaal om kindgericht onderwijs te
verwezenlijken!
- Hart, hoofd en handen!
o Een kleuter benadert iets niet enkel zakelijk, maar neemt altijd zijn
gevoel daarin mee.
De werkelijkheid van een kleuter is emotioneel
gekleurd
o Belangrijk! dat een kleuter zich goed en veilig voelt bij een
leerkracht (zo schoolactiviteiten als aangenaam ervaren)
o Voelen zowel positieve als negatieve emoties intuïtief aan
(spanning, afkeuring, etc.)
, o Kleuter gaat ook handelend om met de wereld om zich heen
(handen), nieuwsgierige en open houding
- Belang v gewoontes en routines
o Moeten nog heel veel leren, ontdekken en begrijpen (dus veel in één
keer komt op hen af) deze routines zorgen voor een veilige houvast
- Egocentrisme
o Kunnen nog niet verplaatsen in het perspectief van de ander
o Vb van de mama en oma
o Cognitief egocentrisme!! Ze kunnen anderen wel intuïtief aanvoelen
o Fantasie en werkelijkheid zijn voor een kleuter moeilijk te
onderscheiden
- Concentratievermogen
o Kort wnr: Opgelegde taken en kringactiviteiten
o Lang(er): bij activiteiten die ze zelf gekozen hebben, taken die ze
hunzelf tijdens spel opleggen of betekenisvolle activitetien
- Bewegingsbehoefte
o Bewegingsdrang, lichaam vraagt om motoriek uit te oefenen
o Daarom voorzie je best veel doe- en bewegingskansen
o Hierbij hoort ook een eigen ontwikkelingswijze (iedereen kind leert
en ontwikkelt op een andere manier en tempo)
Kenmerkend bij het leren en ontwikkelen van jonge kinderen:
- Incidenteel leren
o De kleuter leert zonder de bedoeling of de intentie om iets nieuws te
leren. Het speelt, is bezig en beseft niet dat het daardoor aan het
leren is.
- Leren door te doen
o Er worden in de kleuterperiode volop mentale beelden gevormd.
Beleven, aan de slag gaan, etc is nodig om deze te kunnen
realiseren. Daarom staan ervaringen centraal bij kleuters
o Leren niet enkel door taal te gebruiken, sommige begrippen zoals
laag, achter, etc leren ze niet enkel daar te luisteren + uitleg. Ze
moeten het concreet kunnen zien
- De ontwikkelingsgebieden vormen één geheel
o Verschillende ontwikkelingsgebieden (die we theoretisch kunnen
onderscheiden) zijn niet los van elkaar te bekijken. (denken en taal
zijn niet van elkaar te scheiden en hebben weer invloed op het
sociaal functioneren). Niet raadzaam om deze apart te trainen
o Hoofd, hart en handen gaan samen
- Het belang v spel
o Doen hierbij fundamentele kennis en vaardigheden op.
o Leren is zeer afhankelijk van het initiatief vh kind zelf
o Ouders moeten wel zelf ook aanbod geven
o Via spel leren jonge kinderen en dit werkt motiverend.
o Spelen v werkelijkheid in bv rollen wordt de werkelijkheid sneller
begrepen.
o Kleuters kunnen zelf sturing en richting geven aan hun spel.
,2.3 De beginsituatie: een breed beeld van je kleuters
uitleggen wat het begrip beginsituatie betekent
Uitleggen wat ‘zone van actuele ontwikkeling ne naaste ontwikkeling” betekent
Uitleggen dat beginsituatie een dynamisch gegeven is
uitleggen wat begrepen wordt onder de ‘individuele beginstuatie’.
opbouw en begrippen op het sjabloon dat we gebruiken in de opleiding om de
indiv beginsituatie van elke kleuter te noteren, uitleggen en het sjabloon te
gebruiken om de beginsituatie ve indiv kleuter op te noteren
signalen van welbevinden opnoemen en uitleggen
signalen v betrokkenheid opnoemen en uitleggen
uitleggen dat er naargelang aanwezigheid v signalen, een score wordt
toegekend voor welbevinden en betrokkenheid
info over de d ontwikkeling v jonge kinderen op verschillende
ontwikkelingsdomeinen gebruiken om de beginsituatie vast te leggen
Uitleggen waarom het belangrijk is om bronnen over de ontwikkeling op
verschillende ontwikkelingsgebieden te raadplegen om observatiegegevens goed
te kunnen interpreteren bij het beschrijven vd beginsituatie
De beginsituatie vd klasgroep weergeven op de voorbereiding activiteit
Dit alles kunnen toepassen op voorbeelden
Beginsituatie = huidig beeld dat je vd kleuter hebt
- Startpunt om je handelen als leerkracht doelgericht vorm te geven. (je
kent de kleuter en weet wat zn noden zijn), daarvan kan je de kleuter
verder begeleiden
Onderwijspsycholoog Vygotsky onderscheid tss actuele beginsituatie of de
zone v actuele ontwikkeling en de zone v naaste ontwikkeling.
- Belangrijk om te kijken naar wat de leerling kan leren en niet enkel naar
wat het al kan
o Zone van naaste ontwikkeling is hetgeen wat een kind nog nét niet
kan, maar met hulp van anderen wel. Daarom is het goed in kaart
brengen van de beginsituatie belangrijk. Hierdoor kan je je aanbod
en doelen goed afstemmen op de behoeften vd kleuters individueel.
o Dynamische beginsituatie (niet een vaststaand gegeven, daarom
doorheen het schooljaar regelmatig observeren)
2.3.1 Individuele beginsituatie van de kleuter
Interesses v kleuters lopen sterk uiteen + kunnen ook qua ontwikkeling al sterk
verschillen geen uniforme beginsituatie maar een gedifferentieerde
beginsituatie
- Nodig om via observatie info te verzamelen over de kleuter in totaliteit
- Enkele aspecten die voorop staan
o Niveau welbevinden
o Niveau betrokkenheid vd kleuter
o Ontwikkeling op verschillende ontwikkelingsdomeinen
, o Groei op vlak van kennis over/interesse in de wereld en de groei op
vlak vh kunstzinnige
- Hierbij krijgen we een breed beeld over aandacht, welbevinden,
betrokkenheid, persoonsvorming, vaardigheden en kennis
2.3.1.1 Welbevinden
CEGO (centrum voor ervaringsgericht onderwijs) definieert welbevinden als volgt:
“Kinderen die in een toestand van welbevinden verkeren, voelen zich op
en top. De hoofdtoon van het moment is genieten. Ze stellen zich
daarbij open en ontvankelijk op voor wat op hen afkomt. Ze zijn
sponteen en durven zichzelf te zijn. Ze stralen vitaliteit uit en tegelijk
ontspanning en innerlijke rust. Welbevinden komt makkelijker voor als
een diepere voorwaarde is vervuld: zelfvertrouwen en volfunctioneren
(goed in je vel zitten)
Welbevinden is met al die kenmerken de conditie bij uitstek voor het
waarborgen van een gave sociaal-emotionele ontwikkeling.”
Welbevinden kan je observeren bij kleuters. Let hierbij op aan- en afwezigheid
van deze signalen:
- Genieten
- Spontaneïteit en zichzelf durven zijn
- Openheid
- Ontspanning en innerlijke rust
- Vitaliteit
- Leuvense Welbevinden Schaal, LVS) de signalen krijgen een score van 1 tot
5 (1 = laagste)
2.3.1.2 Betrokkenheid
CEGO definieert betrokkenheid als volgt: “Betrokkenheid is een toestand
waarin kinderen zich bevinden wanneer ze op een intense manier met
iets bezig zijn. We merken dit aan hun hoge concentratie, een
opgeslorpt, tijdvergeten bezig zijn. Hun handelingen en houding
verraden een intense mentale activiteit.
Ze zijn aanspreekbaar voor wat de omgeving te bieden heeft, stellen
zich open op. Ze voelen zich van binnenuit gemotiveerd om met de
activiteit aan de slag te blijven. De enorme voldoening die ze daarbij
ervaren vloeit voort uit de bevrediging van hun exploratiedrang: het
genieten van greep krijgen op de werkelijkheid. Kinderen bewegen zich
aan de grens van hun mogelijkheden. Betrokkenheid is met al die
kenmerken samen dé conditie bij uitstek voor het realiseren van
ontwikkeling in de diepte of fundamenteel leren.”
Ook dit is observeerbaar. Let op aan- of afwezigheid van volgende signalen:
- Concentratie
- Persistentie
- Openheid en nauwgezetheid
- Intense mentale activiteit
- Motivatie en voldoening
- Exploratiedrang
- Leuvense Betrokkenheid Schaal (LBS)
begeleiden
1. Inleiding
2. De beginsituatie
2.1 Kindgericht onderwijs
Kunnen uitleggen wat kindgericht onderwijs betekent
De behoeften van het kind staan centraal. Hierbij schenk je aandacht aan wat de
kinderen uit de kleuterklas echt kan boeien. Wat hebben de kinderen nodig om
verder te gaan in hun ontwikkeling? Kindgericht onderwijs start met het rekening
houden met de beginsituatie van de kinderen. Hierbij hou je rekening met wat
kinderen kunnen en niet kunnen, motiveert en stimuleert. Op die beginsituatie
bouw je verder.
Als je de klasgroep observeert en rekening houdt met wat DIT KIND EN DEZE
KLASGROEP nodig heeft, kan je de ontwikkeling van het kind en de klasgroep
maximaal ondersteunen
2.2 De eigenheid van de kleuterleeftijd
De specifieke kenmerken van wat kleuters typeert en jonge kinderen kunnen
benoemen en uitleggen
Uitleggen wat de eigen ontwikkelingswijze van kleuters kenmerkt
Uitleggen waarom het noodzakelijk is om de beginsituatie van het individuele
kind te leren kennen
Dit alles kunnen toepassen op voorbeelden
Een kleuter verschilt in gedrag met jonge kinderen en oudere kinderen. De
verschillen begrijpen en kennen is cruciaal om kindgericht onderwijs te
verwezenlijken!
- Hart, hoofd en handen!
o Een kleuter benadert iets niet enkel zakelijk, maar neemt altijd zijn
gevoel daarin mee.
De werkelijkheid van een kleuter is emotioneel
gekleurd
o Belangrijk! dat een kleuter zich goed en veilig voelt bij een
leerkracht (zo schoolactiviteiten als aangenaam ervaren)
o Voelen zowel positieve als negatieve emoties intuïtief aan
(spanning, afkeuring, etc.)
, o Kleuter gaat ook handelend om met de wereld om zich heen
(handen), nieuwsgierige en open houding
- Belang v gewoontes en routines
o Moeten nog heel veel leren, ontdekken en begrijpen (dus veel in één
keer komt op hen af) deze routines zorgen voor een veilige houvast
- Egocentrisme
o Kunnen nog niet verplaatsen in het perspectief van de ander
o Vb van de mama en oma
o Cognitief egocentrisme!! Ze kunnen anderen wel intuïtief aanvoelen
o Fantasie en werkelijkheid zijn voor een kleuter moeilijk te
onderscheiden
- Concentratievermogen
o Kort wnr: Opgelegde taken en kringactiviteiten
o Lang(er): bij activiteiten die ze zelf gekozen hebben, taken die ze
hunzelf tijdens spel opleggen of betekenisvolle activitetien
- Bewegingsbehoefte
o Bewegingsdrang, lichaam vraagt om motoriek uit te oefenen
o Daarom voorzie je best veel doe- en bewegingskansen
o Hierbij hoort ook een eigen ontwikkelingswijze (iedereen kind leert
en ontwikkelt op een andere manier en tempo)
Kenmerkend bij het leren en ontwikkelen van jonge kinderen:
- Incidenteel leren
o De kleuter leert zonder de bedoeling of de intentie om iets nieuws te
leren. Het speelt, is bezig en beseft niet dat het daardoor aan het
leren is.
- Leren door te doen
o Er worden in de kleuterperiode volop mentale beelden gevormd.
Beleven, aan de slag gaan, etc is nodig om deze te kunnen
realiseren. Daarom staan ervaringen centraal bij kleuters
o Leren niet enkel door taal te gebruiken, sommige begrippen zoals
laag, achter, etc leren ze niet enkel daar te luisteren + uitleg. Ze
moeten het concreet kunnen zien
- De ontwikkelingsgebieden vormen één geheel
o Verschillende ontwikkelingsgebieden (die we theoretisch kunnen
onderscheiden) zijn niet los van elkaar te bekijken. (denken en taal
zijn niet van elkaar te scheiden en hebben weer invloed op het
sociaal functioneren). Niet raadzaam om deze apart te trainen
o Hoofd, hart en handen gaan samen
- Het belang v spel
o Doen hierbij fundamentele kennis en vaardigheden op.
o Leren is zeer afhankelijk van het initiatief vh kind zelf
o Ouders moeten wel zelf ook aanbod geven
o Via spel leren jonge kinderen en dit werkt motiverend.
o Spelen v werkelijkheid in bv rollen wordt de werkelijkheid sneller
begrepen.
o Kleuters kunnen zelf sturing en richting geven aan hun spel.
,2.3 De beginsituatie: een breed beeld van je kleuters
uitleggen wat het begrip beginsituatie betekent
Uitleggen wat ‘zone van actuele ontwikkeling ne naaste ontwikkeling” betekent
Uitleggen dat beginsituatie een dynamisch gegeven is
uitleggen wat begrepen wordt onder de ‘individuele beginstuatie’.
opbouw en begrippen op het sjabloon dat we gebruiken in de opleiding om de
indiv beginsituatie van elke kleuter te noteren, uitleggen en het sjabloon te
gebruiken om de beginsituatie ve indiv kleuter op te noteren
signalen van welbevinden opnoemen en uitleggen
signalen v betrokkenheid opnoemen en uitleggen
uitleggen dat er naargelang aanwezigheid v signalen, een score wordt
toegekend voor welbevinden en betrokkenheid
info over de d ontwikkeling v jonge kinderen op verschillende
ontwikkelingsdomeinen gebruiken om de beginsituatie vast te leggen
Uitleggen waarom het belangrijk is om bronnen over de ontwikkeling op
verschillende ontwikkelingsgebieden te raadplegen om observatiegegevens goed
te kunnen interpreteren bij het beschrijven vd beginsituatie
De beginsituatie vd klasgroep weergeven op de voorbereiding activiteit
Dit alles kunnen toepassen op voorbeelden
Beginsituatie = huidig beeld dat je vd kleuter hebt
- Startpunt om je handelen als leerkracht doelgericht vorm te geven. (je
kent de kleuter en weet wat zn noden zijn), daarvan kan je de kleuter
verder begeleiden
Onderwijspsycholoog Vygotsky onderscheid tss actuele beginsituatie of de
zone v actuele ontwikkeling en de zone v naaste ontwikkeling.
- Belangrijk om te kijken naar wat de leerling kan leren en niet enkel naar
wat het al kan
o Zone van naaste ontwikkeling is hetgeen wat een kind nog nét niet
kan, maar met hulp van anderen wel. Daarom is het goed in kaart
brengen van de beginsituatie belangrijk. Hierdoor kan je je aanbod
en doelen goed afstemmen op de behoeften vd kleuters individueel.
o Dynamische beginsituatie (niet een vaststaand gegeven, daarom
doorheen het schooljaar regelmatig observeren)
2.3.1 Individuele beginsituatie van de kleuter
Interesses v kleuters lopen sterk uiteen + kunnen ook qua ontwikkeling al sterk
verschillen geen uniforme beginsituatie maar een gedifferentieerde
beginsituatie
- Nodig om via observatie info te verzamelen over de kleuter in totaliteit
- Enkele aspecten die voorop staan
o Niveau welbevinden
o Niveau betrokkenheid vd kleuter
o Ontwikkeling op verschillende ontwikkelingsdomeinen
, o Groei op vlak van kennis over/interesse in de wereld en de groei op
vlak vh kunstzinnige
- Hierbij krijgen we een breed beeld over aandacht, welbevinden,
betrokkenheid, persoonsvorming, vaardigheden en kennis
2.3.1.1 Welbevinden
CEGO (centrum voor ervaringsgericht onderwijs) definieert welbevinden als volgt:
“Kinderen die in een toestand van welbevinden verkeren, voelen zich op
en top. De hoofdtoon van het moment is genieten. Ze stellen zich
daarbij open en ontvankelijk op voor wat op hen afkomt. Ze zijn
sponteen en durven zichzelf te zijn. Ze stralen vitaliteit uit en tegelijk
ontspanning en innerlijke rust. Welbevinden komt makkelijker voor als
een diepere voorwaarde is vervuld: zelfvertrouwen en volfunctioneren
(goed in je vel zitten)
Welbevinden is met al die kenmerken de conditie bij uitstek voor het
waarborgen van een gave sociaal-emotionele ontwikkeling.”
Welbevinden kan je observeren bij kleuters. Let hierbij op aan- en afwezigheid
van deze signalen:
- Genieten
- Spontaneïteit en zichzelf durven zijn
- Openheid
- Ontspanning en innerlijke rust
- Vitaliteit
- Leuvense Welbevinden Schaal, LVS) de signalen krijgen een score van 1 tot
5 (1 = laagste)
2.3.1.2 Betrokkenheid
CEGO definieert betrokkenheid als volgt: “Betrokkenheid is een toestand
waarin kinderen zich bevinden wanneer ze op een intense manier met
iets bezig zijn. We merken dit aan hun hoge concentratie, een
opgeslorpt, tijdvergeten bezig zijn. Hun handelingen en houding
verraden een intense mentale activiteit.
Ze zijn aanspreekbaar voor wat de omgeving te bieden heeft, stellen
zich open op. Ze voelen zich van binnenuit gemotiveerd om met de
activiteit aan de slag te blijven. De enorme voldoening die ze daarbij
ervaren vloeit voort uit de bevrediging van hun exploratiedrang: het
genieten van greep krijgen op de werkelijkheid. Kinderen bewegen zich
aan de grens van hun mogelijkheden. Betrokkenheid is met al die
kenmerken samen dé conditie bij uitstek voor het realiseren van
ontwikkeling in de diepte of fundamenteel leren.”
Ook dit is observeerbaar. Let op aan- of afwezigheid van volgende signalen:
- Concentratie
- Persistentie
- Openheid en nauwgezetheid
- Intense mentale activiteit
- Motivatie en voldoening
- Exploratiedrang
- Leuvense Betrokkenheid Schaal (LBS)
