Examenvragen Communicatieve Vaardigheden HOC
1. Je bent kinesitherapeut in je eigen praktijk. Jouw volgende patiënt is een nieuwe
patiënt (kwam nog nooit eerder bij jou) en zit klaar in de wachtzaal. De enige informatie
die je hebt is de naam (Bart Janssens) en de leeftijd (32 jaar). Beschrijf wat je doet voor
je naar de wachtzaal gaat, wat van belang is tijdens het tot stand brengen van het
eerste contact, en welke valkuilen er zijn bij het vaststellen van de reden voor het
consult.
VOORBEREIDING = Nog vóór je de P ziet – wat moet je doen?
1. Ontspannen, voorgaande taak wegleggen, focus op het komende consult
2. Probeer je niet te laten beïnvloeden door contextuele factoren en/of je eigen
toestand → in goede conditie zijn
3. Wees voorbereid → weten wie de patiënt is
➔ P ontspannen en persoonlijk ontvangen
➔ Haast & Afleiding = FOUTEN!
EERSTE CONTACT TOT STAND BRENGEN - Wat doe je?
1. De patiënt begroeten & rustige en open houding
2. Jezelf voorstellen
3. Uitleggen wie je bent en wat je doet (situatie-afhankelijk!)
4. Naar de naam van de patiënt vragen (“Hoe wilt u dat ik u aanspreek?”).
5. Interesse en respect tonen, ervoor zorgen dat de patiënt zich fysiek en mentaal
prettig voelt (verbaal én non-verbaal!)
VALKUILEN BIJ VASTSTELLEN REDEN CONSULT
1. T heeft vaak niet in de gaten wat de P wil bespreken (niet alles wordt spontaan
verteld)
2. T en P hebben achteraf vaak verschillende mening over het probleem (! assumpties)
3. Volgorde waarin P de klachten presenteert, komt niet noodzakelijk overeen met het
klinisch belang → het eerstgenoemde probleem is niet altijd het belangrijkste
probleem! → T neemt vaak onterecht aan dat de eerste klacht de enige klacht is!
4. T gaat er soms ten onrecht van uit dat dit consult alleen maar een vervolg is van het
voorgaande consult (eerste fase nooit overslaan!) → reden voor consult telkens
opnieuw vaststellen
1
,2. Non-verbale communicatie is erg belangrijk in onze communicatie met de patiënt.
a. Waarom?
b. Geef 5 verschillende categorieën, elk met een specifiek voorbeeld, van wat we
verstaan onder non-verbale communicatie.
Naast verbale communicatie is non-verbale communicatie ook uiterst
belangrijk.
Hierdoor ga je aan de patiënt tonen dat je interesse hebt in zijn/haar verhaal
en dat je hem/haar echt (actief) wil verhelpen van het probleem. Non-verbale
communicatie kan het gesprek versterken.
Je kan dit op diverse manieren uitten, bv via gebaren (kunnen ergens nadruk
opleggen; teveel is ook niet goed), oogcontact, knikken als een patiënt iets
zegt…
Non-verbale communicatie wint altijd van verbale communicatie (wanneer
verbaal en non-verbaal niet overeenkomen → zal P de non-verbale signalen
geloven)
o Gebaren
o Houding: zittend, staand, stijf, ontspannen
→ open houding: toegankelijk, betrokken
→ gesloten houding: afstandelijk
→ Een kinesitherapeut die ontspannen zit en licht naar voren leunt, nodigt de
patiënt uit om zijn verhaal te vertellen.
o Nabijheid/afstand: gebruik van ruimte, fysieke afstand tussen mensen
→ te dicht: bedreigend of ongemakkelijk
→ te ver: afstandelijk, ongeïnteresseerd
→ Tijdens een gesprek zit de therapeut op een gepaste afstand zodat
oogcontact mogelijk is, maar de patiënt ook kan wegkijken indien nodig.
o Aanrakingen: hand geven, klopje op de schouder, contact tijdens lichamelijk
onderzoek
o Lichaamsbewegingen/taal: hand- en armbewegingen, onrustig bewegen, met
hoofd knikken, voeten en benen niet stil kunnen houden
o Gezichtsuitdrukkingen: opgetrokken wenkbrauwen, fronsen, glimlachen,
tranen in de ogen
→ glimlachen: geruststellend
→ opgetrokken wenkbrauwen: verbazing
→ Een frons tijdens het verhaal van de patiënt kan door de patiënt
geïnterpreteerd worden als ongeloof of gebrek aan begrip.
o Kijkgedrag: oogcontact, iemand aanstaren, in de verte staren
o Stemsignalen: stemhoogte, snelheid van praten, volume, stiltes en pauzes,
toon, versprekingen, gevoel, meelevendheid
2
, → Een rustige, warme stem kan de patiënt geruststellen, terwijl een gehaaste
of harde stem onveilig kan aanvoelen.
o Tijdfactor: te vroeg, te laat, gehaast zijn, traag reageren
o Fysieke kenmerken: geslacht, huidskleur, lichaamsvorm, kleding, (on)verzorgd
voorkomen
o Omgevingsfactoren: locatie, stand meubilair, verlichting, temperatuur, kleuren
interieur
o Voorkomen
o Oogcontact
→ te weinig of geen: desinteresse, niet willen luisteren
→ gepast oogcontact: interesse, aandacht, luisterbereidheid
→ Wanneer de kinesitherapeut tijdens het gesprek voortdurend naar zijn
papieren of computer kijkt, kan de patiënt stoppen met spreken of beginnen
aarzelen.
3
, 3. Tijdens het vaststellen voor de reden voor het consult, zijn er drie vaardigheden van
belang. Som deze drie vaardigheden op en geef bij elk de specifieke aandachtspunten
weer.
1. Het stellen van een open beginvraag (nieuwe consulten vs volgende bezoeken)
→ moet open zijn, P ruimte geven om verhaal in eigen woorden te laten vertellen
- Waarmee kan ik u helpen?
- Waarmee komt u hier vandaag?
- Wat brengt u hier vandaag?
2. Actief een aandachtig Luisteren
→ Open vragen stellen zodat er geen veronderstelling zit in actief luisteren – op een
open manier opstellen aan P, niet met andere zaken bezig zijn
Voordelen van aandachtig en actief luisteren
1. Interesse voor P tonen
2. Verhaal P aanhoren
3. Voorkomen van voorbarige hypothesen en verkeerde keuzes
4. Voorkomen dat later ‘nieuwe’ klachten opduiken
5. Niet aan de volgende vraag hoeven denken
6. Emotionele toestand van de P vaststellen
7. Zorgvuldiger observeren en (non-)verbale signalen opvangen
3. Globale oriëntatie en vaststellen van het verdere verloop
→ door middel van open vragen vaststellen of de patiënt alles heeft gezegd en jij
weet waarmee je hem/haar moet helpen → bevestiging door de patiënt
→ nagaan of de reden voor consult correct begrepen is
→ T vat samen wat P gezegd heeft, nagaan of alles gezegd is/nog bijkomende
klachten zijn, bevestiging aan P vragen
4
1. Je bent kinesitherapeut in je eigen praktijk. Jouw volgende patiënt is een nieuwe
patiënt (kwam nog nooit eerder bij jou) en zit klaar in de wachtzaal. De enige informatie
die je hebt is de naam (Bart Janssens) en de leeftijd (32 jaar). Beschrijf wat je doet voor
je naar de wachtzaal gaat, wat van belang is tijdens het tot stand brengen van het
eerste contact, en welke valkuilen er zijn bij het vaststellen van de reden voor het
consult.
VOORBEREIDING = Nog vóór je de P ziet – wat moet je doen?
1. Ontspannen, voorgaande taak wegleggen, focus op het komende consult
2. Probeer je niet te laten beïnvloeden door contextuele factoren en/of je eigen
toestand → in goede conditie zijn
3. Wees voorbereid → weten wie de patiënt is
➔ P ontspannen en persoonlijk ontvangen
➔ Haast & Afleiding = FOUTEN!
EERSTE CONTACT TOT STAND BRENGEN - Wat doe je?
1. De patiënt begroeten & rustige en open houding
2. Jezelf voorstellen
3. Uitleggen wie je bent en wat je doet (situatie-afhankelijk!)
4. Naar de naam van de patiënt vragen (“Hoe wilt u dat ik u aanspreek?”).
5. Interesse en respect tonen, ervoor zorgen dat de patiënt zich fysiek en mentaal
prettig voelt (verbaal én non-verbaal!)
VALKUILEN BIJ VASTSTELLEN REDEN CONSULT
1. T heeft vaak niet in de gaten wat de P wil bespreken (niet alles wordt spontaan
verteld)
2. T en P hebben achteraf vaak verschillende mening over het probleem (! assumpties)
3. Volgorde waarin P de klachten presenteert, komt niet noodzakelijk overeen met het
klinisch belang → het eerstgenoemde probleem is niet altijd het belangrijkste
probleem! → T neemt vaak onterecht aan dat de eerste klacht de enige klacht is!
4. T gaat er soms ten onrecht van uit dat dit consult alleen maar een vervolg is van het
voorgaande consult (eerste fase nooit overslaan!) → reden voor consult telkens
opnieuw vaststellen
1
,2. Non-verbale communicatie is erg belangrijk in onze communicatie met de patiënt.
a. Waarom?
b. Geef 5 verschillende categorieën, elk met een specifiek voorbeeld, van wat we
verstaan onder non-verbale communicatie.
Naast verbale communicatie is non-verbale communicatie ook uiterst
belangrijk.
Hierdoor ga je aan de patiënt tonen dat je interesse hebt in zijn/haar verhaal
en dat je hem/haar echt (actief) wil verhelpen van het probleem. Non-verbale
communicatie kan het gesprek versterken.
Je kan dit op diverse manieren uitten, bv via gebaren (kunnen ergens nadruk
opleggen; teveel is ook niet goed), oogcontact, knikken als een patiënt iets
zegt…
Non-verbale communicatie wint altijd van verbale communicatie (wanneer
verbaal en non-verbaal niet overeenkomen → zal P de non-verbale signalen
geloven)
o Gebaren
o Houding: zittend, staand, stijf, ontspannen
→ open houding: toegankelijk, betrokken
→ gesloten houding: afstandelijk
→ Een kinesitherapeut die ontspannen zit en licht naar voren leunt, nodigt de
patiënt uit om zijn verhaal te vertellen.
o Nabijheid/afstand: gebruik van ruimte, fysieke afstand tussen mensen
→ te dicht: bedreigend of ongemakkelijk
→ te ver: afstandelijk, ongeïnteresseerd
→ Tijdens een gesprek zit de therapeut op een gepaste afstand zodat
oogcontact mogelijk is, maar de patiënt ook kan wegkijken indien nodig.
o Aanrakingen: hand geven, klopje op de schouder, contact tijdens lichamelijk
onderzoek
o Lichaamsbewegingen/taal: hand- en armbewegingen, onrustig bewegen, met
hoofd knikken, voeten en benen niet stil kunnen houden
o Gezichtsuitdrukkingen: opgetrokken wenkbrauwen, fronsen, glimlachen,
tranen in de ogen
→ glimlachen: geruststellend
→ opgetrokken wenkbrauwen: verbazing
→ Een frons tijdens het verhaal van de patiënt kan door de patiënt
geïnterpreteerd worden als ongeloof of gebrek aan begrip.
o Kijkgedrag: oogcontact, iemand aanstaren, in de verte staren
o Stemsignalen: stemhoogte, snelheid van praten, volume, stiltes en pauzes,
toon, versprekingen, gevoel, meelevendheid
2
, → Een rustige, warme stem kan de patiënt geruststellen, terwijl een gehaaste
of harde stem onveilig kan aanvoelen.
o Tijdfactor: te vroeg, te laat, gehaast zijn, traag reageren
o Fysieke kenmerken: geslacht, huidskleur, lichaamsvorm, kleding, (on)verzorgd
voorkomen
o Omgevingsfactoren: locatie, stand meubilair, verlichting, temperatuur, kleuren
interieur
o Voorkomen
o Oogcontact
→ te weinig of geen: desinteresse, niet willen luisteren
→ gepast oogcontact: interesse, aandacht, luisterbereidheid
→ Wanneer de kinesitherapeut tijdens het gesprek voortdurend naar zijn
papieren of computer kijkt, kan de patiënt stoppen met spreken of beginnen
aarzelen.
3
, 3. Tijdens het vaststellen voor de reden voor het consult, zijn er drie vaardigheden van
belang. Som deze drie vaardigheden op en geef bij elk de specifieke aandachtspunten
weer.
1. Het stellen van een open beginvraag (nieuwe consulten vs volgende bezoeken)
→ moet open zijn, P ruimte geven om verhaal in eigen woorden te laten vertellen
- Waarmee kan ik u helpen?
- Waarmee komt u hier vandaag?
- Wat brengt u hier vandaag?
2. Actief een aandachtig Luisteren
→ Open vragen stellen zodat er geen veronderstelling zit in actief luisteren – op een
open manier opstellen aan P, niet met andere zaken bezig zijn
Voordelen van aandachtig en actief luisteren
1. Interesse voor P tonen
2. Verhaal P aanhoren
3. Voorkomen van voorbarige hypothesen en verkeerde keuzes
4. Voorkomen dat later ‘nieuwe’ klachten opduiken
5. Niet aan de volgende vraag hoeven denken
6. Emotionele toestand van de P vaststellen
7. Zorgvuldiger observeren en (non-)verbale signalen opvangen
3. Globale oriëntatie en vaststellen van het verdere verloop
→ door middel van open vragen vaststellen of de patiënt alles heeft gezegd en jij
weet waarmee je hem/haar moet helpen → bevestiging door de patiënt
→ nagaan of de reden voor consult correct begrepen is
→ T vat samen wat P gezegd heeft, nagaan of alles gezegd is/nog bijkomende
klachten zijn, bevestiging aan P vragen
4
