ONCOLOGIE
EPIDEMIOLOGIE VAN KANKER
Incidentie = aantal nieuwe diagnoses/ 100.000/jaar
- >18milj nieuwe kankergevallen internationaal (2018)
Prevalentie = aantal pt met bepaalde aandoening op gegeven
moment
Mortaliteit = aantal overlijdens/ 100.000/jaar
Frequentst voorkomen
- Man: long, prostaat en colorectaal
- Vrouw: borst, colorectaal en long
Belgie
- 75.000 mensen/ jaar -> 40k mannen, 35k vrouwen
- Leeftijdsgebonden effect: 65+ mannen veel hogere kankerincidentie
- Jaarlijks 27.000 sterftes -> ¼ van alle overlijdens
o Mannen: prostaat, darm en pancreas
o Long, borst, darm- of pancreas
Hoogste mortaliteit kanker va 65j -> va 85j mortaliteit door hart- en
vaatziekten
Internationaal
- Jaarlijks 10milj sterftes aan kanker
o Mannen: long vrouw: borst
Verhouding kankerincidentie- en mortaliteit
- Borst- en prostaatkanker: hoge incidentie, relatief lage mortaliteit
- Pancreas- en slokdarmcarcinoom; lage incidentie, hoge mortaliteit
Evolutie vd kankerincidentie
- Beinvloed door beschikbaarheid v innovatieve testen/ veranderde
screening
o Toename prostaatkankerincidentie (1990) door PSA testing
o Daling kankermortaliteit door efficiente screening en levensstijl
Maagkanker daling M en V -> andere bewaarmethoden
Longkanker vnl daling bij M sinds ’90, V voorbije 20j
Vrouwen zijn historisch later begonnen en gestopt met roken
o Toename incidentie borstkanker jaren ’80-’90 door
mammografiescreening
,Mammografie
- Vnl bij vrouwen boven 40j nuttig
o Diagnose in vroeg stadium
o Weinig impact op gevorderde borsttumor
Kanker en leeftijd
- 2/3 V en 3/4 M ouder dan 60j bij eerste diagnose
- 0,6% v alle tumoren bij kinderen tot 14j
o <14j: leukemie, hersen- en niertumoren
- AYAs (adolescenten/ young adults) (2%): hematologische
maligniteiten, hersentumoren, melanomen, testis- en
baarmoederhalskanker
Long- of borstkanker bij kinderen kan niet, sarcomen frequenter bij
kinderen
Kankermortaliteit
- 0-29j: leukemie, hersen-en botkanker
- 30j of ouder: borstkanker (V) en longkanker (M)
- 45j of ouder: 1/3 bij mannen door longkanker, 1/5 bij vrouwen door
borstkanker
Kanker bij AYAs (16-35j)
- Man: teelbalkanker, melanomen, ziekte v Hodgkin, hersentumoren
- Vrouw: borstkanker, melanomen, cervixcarcinoom, schildkliertumor,
ziekte v Hodgkin
Kans op genezing v kanker fel gestegen in 20j
Dynamiek kankerontwikkeling
1. Preklinische, asymptomatische fase -> jaren, decennia
2. Klinische fase: symptomen en radiologische afwijkingen -> kort
Klinische presentatie
- Vaste/ solide tumoren: carcinomen en sarcomen
- Vloeibare tumoren: leukemiëen, lymfomen
o Leukemiëen zelden als solide massa -> chloroma
o Lymfomen kunnen primair als kliergezwel, later leukemisch
uitzaaien
Typische symptomen
- Geen pathognomische symptomen die uitsluitend bij kanker
voorkomen
, Kanker behoort tot de differentieel diagnose tot het tegendeel
bewezen is!!
Klassieke mechanismen en symptomen
I. Afsluiting hol orgaan/ compressie
II. Massa-vorming: compressie, knobbel
III. Ulceratie +/- bloeding
IV. Pijn door lokale druk of invasie v zenuwen of organen
V. Onverklaarbare klachten: gewichtsverlies, anorexie, slechte
adem…
Oorzaak of gevolg v kankerdiagnose/behandeling?
VI. Effusie en ascites
- Pleurale/ pericardale effusie: doorlekken vocht naar lichaamsholte/
ander weefsel
- Ascites: vocht in peritoneale ruimte
VII. Koorts van ongekende oorsprong (ECI) : T > 38,5°
VIII. B-symptomen
- Triade van koorts, nachtzweten en gewichtsverlies (>10%)
o (rillingen, jeuk en alcohol pijn)
- Hodgkin lymfoon of non-Hodgkin lymfoom -> prognostische waarde
IX. Paraneoplastische syndromen: verschijnsel niet gelinkt aan
maligniteit, veroorzaakt door humorale factoren
OORZAKEN EN PREVENTIE
Oorzaken
- Tumoren met veel mutaties in genetisch materiaal -> chronische
blootstelling aan carcinogenen (UV, roken
- Pediatrische tumoren: genomisch minder complex -> minder tijd
om kanker te ontwikkelen
5-10%: erfelijke kanker 90-95%: verworven kanker
Carcinogenen
- Medicatie: hormonen, chemotherapie, immuunsuppressie
- Biologische agentia: virussen, helicobacter pylori
EBV (Epstein Barr virus) -> hoofd & hals, maag, lymfomen
- Beroepsblootstelling: asbest, benzeen
, - Omgevingsfactoren - Straling: ioniserend, UV
- Voeding: overgewicht -> verhoogd risico op slokdarm en
baarmoederkanker
- Middelen (tabak/ alcohol)
Primaire preventie = het vermijden vd oorzakelijke factoren
- Hanteren gezonde levensstijl -> gelijklopend met voorkomen hart-en
vaatziekten
- Niet roken (stoppen), UV vermijden
Secundaire preventie -> eerder screening want kanker is dan al
aanwezig
- Detecteren in vroegtijdig stadium
- Hogere kans op genezing, reductie frequentie ernstige
consequenties
Voorwaarden populatie screening: vaak voorkomende kanker +
goede behandeling mgl
- Weinig vals negatieven -> goede specificiteit
- Weinig vals positieven -> goede sensitiviteit
Soorten screeningstest: klinisch onderzoek, labotests (PSA, FOB),
beeldvorming
- PSA = prostaat-specifiek antigen FOB = faeces occult bloed
Baarmoederhalskanker
- Primair: vaccinatie HPV
- Secudair: uitstrijkje (Pap test +/- HPV test
Colorectale kanker
- Vnl linkszijdig -> sigmoid en rectum
- Screening: FOB -> kijken of er bloed in stoelgang zit -> coloscopie
indien positief
Longkanker
- Lage dosis CT bij rokers -> gunstig effect v screening
- Nog geen screeningsprogramma in Belgie
Prostaatkanker
- PSA niet ideaal -> veel vals-negatieven en vals-positieven
- Effect op mortaliteit, maar overdiagnose, complicaties v biopsie
EPIDEMIOLOGIE VAN KANKER
Incidentie = aantal nieuwe diagnoses/ 100.000/jaar
- >18milj nieuwe kankergevallen internationaal (2018)
Prevalentie = aantal pt met bepaalde aandoening op gegeven
moment
Mortaliteit = aantal overlijdens/ 100.000/jaar
Frequentst voorkomen
- Man: long, prostaat en colorectaal
- Vrouw: borst, colorectaal en long
Belgie
- 75.000 mensen/ jaar -> 40k mannen, 35k vrouwen
- Leeftijdsgebonden effect: 65+ mannen veel hogere kankerincidentie
- Jaarlijks 27.000 sterftes -> ¼ van alle overlijdens
o Mannen: prostaat, darm en pancreas
o Long, borst, darm- of pancreas
Hoogste mortaliteit kanker va 65j -> va 85j mortaliteit door hart- en
vaatziekten
Internationaal
- Jaarlijks 10milj sterftes aan kanker
o Mannen: long vrouw: borst
Verhouding kankerincidentie- en mortaliteit
- Borst- en prostaatkanker: hoge incidentie, relatief lage mortaliteit
- Pancreas- en slokdarmcarcinoom; lage incidentie, hoge mortaliteit
Evolutie vd kankerincidentie
- Beinvloed door beschikbaarheid v innovatieve testen/ veranderde
screening
o Toename prostaatkankerincidentie (1990) door PSA testing
o Daling kankermortaliteit door efficiente screening en levensstijl
Maagkanker daling M en V -> andere bewaarmethoden
Longkanker vnl daling bij M sinds ’90, V voorbije 20j
Vrouwen zijn historisch later begonnen en gestopt met roken
o Toename incidentie borstkanker jaren ’80-’90 door
mammografiescreening
,Mammografie
- Vnl bij vrouwen boven 40j nuttig
o Diagnose in vroeg stadium
o Weinig impact op gevorderde borsttumor
Kanker en leeftijd
- 2/3 V en 3/4 M ouder dan 60j bij eerste diagnose
- 0,6% v alle tumoren bij kinderen tot 14j
o <14j: leukemie, hersen- en niertumoren
- AYAs (adolescenten/ young adults) (2%): hematologische
maligniteiten, hersentumoren, melanomen, testis- en
baarmoederhalskanker
Long- of borstkanker bij kinderen kan niet, sarcomen frequenter bij
kinderen
Kankermortaliteit
- 0-29j: leukemie, hersen-en botkanker
- 30j of ouder: borstkanker (V) en longkanker (M)
- 45j of ouder: 1/3 bij mannen door longkanker, 1/5 bij vrouwen door
borstkanker
Kanker bij AYAs (16-35j)
- Man: teelbalkanker, melanomen, ziekte v Hodgkin, hersentumoren
- Vrouw: borstkanker, melanomen, cervixcarcinoom, schildkliertumor,
ziekte v Hodgkin
Kans op genezing v kanker fel gestegen in 20j
Dynamiek kankerontwikkeling
1. Preklinische, asymptomatische fase -> jaren, decennia
2. Klinische fase: symptomen en radiologische afwijkingen -> kort
Klinische presentatie
- Vaste/ solide tumoren: carcinomen en sarcomen
- Vloeibare tumoren: leukemiëen, lymfomen
o Leukemiëen zelden als solide massa -> chloroma
o Lymfomen kunnen primair als kliergezwel, later leukemisch
uitzaaien
Typische symptomen
- Geen pathognomische symptomen die uitsluitend bij kanker
voorkomen
, Kanker behoort tot de differentieel diagnose tot het tegendeel
bewezen is!!
Klassieke mechanismen en symptomen
I. Afsluiting hol orgaan/ compressie
II. Massa-vorming: compressie, knobbel
III. Ulceratie +/- bloeding
IV. Pijn door lokale druk of invasie v zenuwen of organen
V. Onverklaarbare klachten: gewichtsverlies, anorexie, slechte
adem…
Oorzaak of gevolg v kankerdiagnose/behandeling?
VI. Effusie en ascites
- Pleurale/ pericardale effusie: doorlekken vocht naar lichaamsholte/
ander weefsel
- Ascites: vocht in peritoneale ruimte
VII. Koorts van ongekende oorsprong (ECI) : T > 38,5°
VIII. B-symptomen
- Triade van koorts, nachtzweten en gewichtsverlies (>10%)
o (rillingen, jeuk en alcohol pijn)
- Hodgkin lymfoon of non-Hodgkin lymfoom -> prognostische waarde
IX. Paraneoplastische syndromen: verschijnsel niet gelinkt aan
maligniteit, veroorzaakt door humorale factoren
OORZAKEN EN PREVENTIE
Oorzaken
- Tumoren met veel mutaties in genetisch materiaal -> chronische
blootstelling aan carcinogenen (UV, roken
- Pediatrische tumoren: genomisch minder complex -> minder tijd
om kanker te ontwikkelen
5-10%: erfelijke kanker 90-95%: verworven kanker
Carcinogenen
- Medicatie: hormonen, chemotherapie, immuunsuppressie
- Biologische agentia: virussen, helicobacter pylori
EBV (Epstein Barr virus) -> hoofd & hals, maag, lymfomen
- Beroepsblootstelling: asbest, benzeen
, - Omgevingsfactoren - Straling: ioniserend, UV
- Voeding: overgewicht -> verhoogd risico op slokdarm en
baarmoederkanker
- Middelen (tabak/ alcohol)
Primaire preventie = het vermijden vd oorzakelijke factoren
- Hanteren gezonde levensstijl -> gelijklopend met voorkomen hart-en
vaatziekten
- Niet roken (stoppen), UV vermijden
Secundaire preventie -> eerder screening want kanker is dan al
aanwezig
- Detecteren in vroegtijdig stadium
- Hogere kans op genezing, reductie frequentie ernstige
consequenties
Voorwaarden populatie screening: vaak voorkomende kanker +
goede behandeling mgl
- Weinig vals negatieven -> goede specificiteit
- Weinig vals positieven -> goede sensitiviteit
Soorten screeningstest: klinisch onderzoek, labotests (PSA, FOB),
beeldvorming
- PSA = prostaat-specifiek antigen FOB = faeces occult bloed
Baarmoederhalskanker
- Primair: vaccinatie HPV
- Secudair: uitstrijkje (Pap test +/- HPV test
Colorectale kanker
- Vnl linkszijdig -> sigmoid en rectum
- Screening: FOB -> kijken of er bloed in stoelgang zit -> coloscopie
indien positief
Longkanker
- Lage dosis CT bij rokers -> gunstig effect v screening
- Nog geen screeningsprogramma in Belgie
Prostaatkanker
- PSA niet ideaal -> veel vals-negatieven en vals-positieven
- Effect op mortaliteit, maar overdiagnose, complicaties v biopsie
