Hoofdstuk 8: gedrags- en emotionele problemen
1. Inleiding
Moeilijk om kinderen en jongeren met gedrags- en emotionele problemen te labelen
- labels altijd normatief
- labels voordelen én nadelen
- labels ongewenste effecten kunnen veroorzaken
Bvb. mensen enkel nog als “probleemgeval” zien
Spanning tussen een stoornisgerichte, individuele benadering en meer sociale modellen die kijken
naar de invloed van de omgeving.
Gedrag voorgesteld als relationeel en transactioneel:
- ontstaat in wisselwerking tussen kind/jongere en zijn omgeving.
2. Geschiedenis
Door eeuwen heen = denken over opvoeding, gedrag en emotionele problemen veranderd
- In het verleden: accent op discipline, religieuze opvoeding, en orde
● Rol van affectie en emotioneel welzijn kreeg weinig aandacht
- Oudheid:
● Joden: Homo Creatura = mens naar Gods beeld
- Groot geloof in God
-> als iemand problemen geeft, sneller vergeven want God wou dit
● Grieken: Homo Humanus Kalokagathia = Harmonie lichaam & geest
- terug te zien in perfectie in beelden (Delphi)
● Romeinen:
- non scolae sed vitae discimus = leren niet voor school, maar voor het leven
- burger moet kunnen functioneren in samenleving
- Middeleeuwen:
● Val Romeinse Rijk
● minder culturele uitwisseling
● Christendom (vanaf 300 n.C.): Wetten van de kerk -> gedrag corrigeren/zondig
● Eenvoudig leven: Kerk gaf richtlijnen & gemeenschap
● Goed leven beslist door Kerk
- Vroegmoderne tijd = Humanisme, Renaissance en Verlichting
● eerste pedagogische inzichten
● begin wetenschappelijk denken over mens en gedrag
● hoe omgaan met kinderen? Kinderen zijn ontwikkelde wezens met noden
● caritas = kerk draagt zorg voor zwakken in maatschappij
- Moderne tijd:
● 19e eeuw: Industriële Revolutie
- Maatschappelijke problemen leiden tot oprichten van instellingen
-> armoede, urbanisatie, kinderarbeid
, - Sociaal-maatschappelijke context
● grote ongelijkheid, Urbanisatie, vervuiling, kinderarbeid, armoede
Lange werkdagen, alcoholisme, hoge kindersterfte
● Karl Marx: strijd arm vs. rijk, economische ongelijkheid
- Hervormingsinstituten
● 1849: Heropvoedingsscholen Ruiselede, Wingene, Beernem
● Gedragsproblemen gezien als gebrek aan orde, discipline of
arbeidsethos
● Strenge discipline en arbeid voor gedragsproblemen
2.1 belangrijke pioniers uit 19de en 20ste eeuw
Verzet tegen strikte repressie en autoritaire controle
Pioniers benadrukten belang van:
- Vertrouwen en een positief leefklimaat
- Verbondenheid, hoop en vreugde in de omgang met jongeren
- Warme en speelse sfeer als context voor groei
- Sensitieve, responsieve volwassenen die inspelen op de emotionele behoeften van jongeren
met gedrags- en emotionele problemen.
Giovanni Bosco:
- Ook wel ‘Johannes Bosco’ of ‘Don Bosco’
- Italiaanse priester en pedagoog
- werkte in jeugdgevangenissen in Turijn
- Stichtte religieuze congregatie in 19e eeuw
- Verzet zich tegen repressieve opvoeding
● vertrekt vanuit positieve, preventieve aanpak
● centraal: goede band
- Legt nadruk op warm relatieklimaat en jeugdig, speels leefmilieu
- Vandaag gedachtegoed nog gebruikt
- opvoedingsstijl 6 punten:
1. verbondenheid
2. vertrouwen
3. geloof
4. groei
5. vreugde
6. hoop en spel
, August Aichhorn:
- Leraar
- verzette zich tegen strenge tucht in heropvoedingsinstituten
● 20e eeuw
- 2 klassieke werken:
1. Verwaarloosde jeugd
2. Verwaarlozing en heropvoeding
- Richtte een tehuis op voor jongeren met gedragsstoornissen en keek vanuit psychoanalyse
(Freud) naar hun gedrag
- Geïnteresseerd in het gedrag dat schuilt in jongeren hun gedrag
● gedrag geziens als symptoom
- Benadrukt groepsklimaat en goed milieu
- Benadrukt dat delinquent gedrag vaak samenhangt met onbewuste, onderliggende
dynamieken
- gezien als voorloper van forensische orthopedagogiek
- conlficten zijn leermomenten
Anton Makarenko:
- Werkte na de Russische Revolutie (1917) met verwaarloosde, criminele en moeilijk
opvoedbare jongeren
- Richtte opvoedingskolonies op:
● Centraal: arbeid, groepsleven en verantwoordelijkheid
- Gelooft dat zinvolle arbeid en deelname aan de samenleving jongeren kunnen heropvoeden
- Hecht veel belang aan opvoeding door groep = collectieve opvoeding
- had gorki-kolonie
- werkstraffen en maatschappelijke bijdrage
● doen aan zelf-vorming door werk en verantwoordleijkheid
- eerder communistische visie -> groepsgebeuren
Fritz Redl en David Wineman:
- Leerlingen uit de psychoanalytische traditie
- boek: ‘Kinderen die haten’
- Werkten met agressieve en verwaarloosde kinderen
- gaan gedragsproblemen behandelen/plannen
- Hier-en-nu aanpak: hier en nu kunnen de veel doen, niet naar het verleden kijken
- Ontwikkelden methoden om afweermechanismen en ego vh kind te begrijpen en versterken
● dmv steun geven aan ego = therapeutisch milieu
Bvb. door veiligheid voorzien, activiteiten bieden met positieve ervaring
- Gedachtegoed = basis van Life Space Crisis Intervention:
● methode die helpt omgaan met crisissen en conflicten met jongeren
1. Inleiding
Moeilijk om kinderen en jongeren met gedrags- en emotionele problemen te labelen
- labels altijd normatief
- labels voordelen én nadelen
- labels ongewenste effecten kunnen veroorzaken
Bvb. mensen enkel nog als “probleemgeval” zien
Spanning tussen een stoornisgerichte, individuele benadering en meer sociale modellen die kijken
naar de invloed van de omgeving.
Gedrag voorgesteld als relationeel en transactioneel:
- ontstaat in wisselwerking tussen kind/jongere en zijn omgeving.
2. Geschiedenis
Door eeuwen heen = denken over opvoeding, gedrag en emotionele problemen veranderd
- In het verleden: accent op discipline, religieuze opvoeding, en orde
● Rol van affectie en emotioneel welzijn kreeg weinig aandacht
- Oudheid:
● Joden: Homo Creatura = mens naar Gods beeld
- Groot geloof in God
-> als iemand problemen geeft, sneller vergeven want God wou dit
● Grieken: Homo Humanus Kalokagathia = Harmonie lichaam & geest
- terug te zien in perfectie in beelden (Delphi)
● Romeinen:
- non scolae sed vitae discimus = leren niet voor school, maar voor het leven
- burger moet kunnen functioneren in samenleving
- Middeleeuwen:
● Val Romeinse Rijk
● minder culturele uitwisseling
● Christendom (vanaf 300 n.C.): Wetten van de kerk -> gedrag corrigeren/zondig
● Eenvoudig leven: Kerk gaf richtlijnen & gemeenschap
● Goed leven beslist door Kerk
- Vroegmoderne tijd = Humanisme, Renaissance en Verlichting
● eerste pedagogische inzichten
● begin wetenschappelijk denken over mens en gedrag
● hoe omgaan met kinderen? Kinderen zijn ontwikkelde wezens met noden
● caritas = kerk draagt zorg voor zwakken in maatschappij
- Moderne tijd:
● 19e eeuw: Industriële Revolutie
- Maatschappelijke problemen leiden tot oprichten van instellingen
-> armoede, urbanisatie, kinderarbeid
, - Sociaal-maatschappelijke context
● grote ongelijkheid, Urbanisatie, vervuiling, kinderarbeid, armoede
Lange werkdagen, alcoholisme, hoge kindersterfte
● Karl Marx: strijd arm vs. rijk, economische ongelijkheid
- Hervormingsinstituten
● 1849: Heropvoedingsscholen Ruiselede, Wingene, Beernem
● Gedragsproblemen gezien als gebrek aan orde, discipline of
arbeidsethos
● Strenge discipline en arbeid voor gedragsproblemen
2.1 belangrijke pioniers uit 19de en 20ste eeuw
Verzet tegen strikte repressie en autoritaire controle
Pioniers benadrukten belang van:
- Vertrouwen en een positief leefklimaat
- Verbondenheid, hoop en vreugde in de omgang met jongeren
- Warme en speelse sfeer als context voor groei
- Sensitieve, responsieve volwassenen die inspelen op de emotionele behoeften van jongeren
met gedrags- en emotionele problemen.
Giovanni Bosco:
- Ook wel ‘Johannes Bosco’ of ‘Don Bosco’
- Italiaanse priester en pedagoog
- werkte in jeugdgevangenissen in Turijn
- Stichtte religieuze congregatie in 19e eeuw
- Verzet zich tegen repressieve opvoeding
● vertrekt vanuit positieve, preventieve aanpak
● centraal: goede band
- Legt nadruk op warm relatieklimaat en jeugdig, speels leefmilieu
- Vandaag gedachtegoed nog gebruikt
- opvoedingsstijl 6 punten:
1. verbondenheid
2. vertrouwen
3. geloof
4. groei
5. vreugde
6. hoop en spel
, August Aichhorn:
- Leraar
- verzette zich tegen strenge tucht in heropvoedingsinstituten
● 20e eeuw
- 2 klassieke werken:
1. Verwaarloosde jeugd
2. Verwaarlozing en heropvoeding
- Richtte een tehuis op voor jongeren met gedragsstoornissen en keek vanuit psychoanalyse
(Freud) naar hun gedrag
- Geïnteresseerd in het gedrag dat schuilt in jongeren hun gedrag
● gedrag geziens als symptoom
- Benadrukt groepsklimaat en goed milieu
- Benadrukt dat delinquent gedrag vaak samenhangt met onbewuste, onderliggende
dynamieken
- gezien als voorloper van forensische orthopedagogiek
- conlficten zijn leermomenten
Anton Makarenko:
- Werkte na de Russische Revolutie (1917) met verwaarloosde, criminele en moeilijk
opvoedbare jongeren
- Richtte opvoedingskolonies op:
● Centraal: arbeid, groepsleven en verantwoordelijkheid
- Gelooft dat zinvolle arbeid en deelname aan de samenleving jongeren kunnen heropvoeden
- Hecht veel belang aan opvoeding door groep = collectieve opvoeding
- had gorki-kolonie
- werkstraffen en maatschappelijke bijdrage
● doen aan zelf-vorming door werk en verantwoordleijkheid
- eerder communistische visie -> groepsgebeuren
Fritz Redl en David Wineman:
- Leerlingen uit de psychoanalytische traditie
- boek: ‘Kinderen die haten’
- Werkten met agressieve en verwaarloosde kinderen
- gaan gedragsproblemen behandelen/plannen
- Hier-en-nu aanpak: hier en nu kunnen de veel doen, niet naar het verleden kijken
- Ontwikkelden methoden om afweermechanismen en ego vh kind te begrijpen en versterken
● dmv steun geven aan ego = therapeutisch milieu
Bvb. door veiligheid voorzien, activiteiten bieden met positieve ervaring
- Gedachtegoed = basis van Life Space Crisis Intervention:
● methode die helpt omgaan met crisissen en conflicten met jongeren
