Materialen
Hout
Massief hout:
- veelzijdig materiaal
- gemakkelijk bewerken en vorm te geven
- sterk
- beschikbaar in 100 kleuren, structuren, patronen van vlammen en nerven
INLEIDING DE BOOM
Boomgroepen
naaldbomen
- meestal rechte stam, gaat door tot aan de top van de boom
- 400 soorten noordelijk halfrond
- groenblijvende bomen
- snel groeiend 60 - 80 jaar (>diam.60cm, zaaghout of langer voor dik kwaliteitshout)
( 40 - 50 jaar voor mijnhout)
- sector bouw voor draagconstructies
- smalle planken
- relatief goedkoop
- langere vezels
- meestal zachthout, meer kans op ‘werken’ (uitzetten en krimpen)
loofbomen
- onregelmatige vertakkingen, stam loopt niet door tot de top
- >1000 soorten gematigde tropische gebieden
- bladverliezend
- traaggroeiend 120-200 jaar ( >diam.60cm zaaghout of langer voor dik kwaliteitshout)
- sector meubilair
- kortere vezels
- meestal hardhout
BOOM OPBOUW
Stofwisseling van bomen
bomen zijn levende organismen
neemt 02 en H20 op vanuit de grond en stuurt deze terug in de atmosfeer
neemt C02 op van buitenaf en slaagt deze terug op in de grond
Groei
- van binnen naar buiten de binnenkant is dus ouder dan de buitenkant
- de sapstroom loopt langs de buitenkant
- groeit zowel in de breedte als in de hoogte
gevolg: tekeningen in
het hout
Pagina 1
,Vezel en groei
- de vezelrichting staat in relatie met de groei van de boom en is kenmerkend voor een
boomsoort
- bij goede jaren zijn de ringen dikker, bij slechte dunner.
- trage gelijkmatige groei -> dichte vezelstructuur
- snelle onregelmatige groei -> dwarse kronkelige vezelstructuur
- lentehout: lichter hout, meer wateropname, krachtige ontwikkeling van cellen
- zomerhout: vertaalt zich licht naast donkere lagen
merg: sponsachtig weefsel 1st jaar
-bruin
kernhout: steunfunctie voor de boom
-donkerder
-‘dood’ hout geen levende cellen
-toepassing voor massief hout
spinthout: transporteert water naar boven
-licht van kleur
-minder bruikbaar massief hout (zacht)
cambium: regelt dikte en deels lengte groei
-nieuw weefsel wordt aangemaakt
schil
-bast: dalende sapstroom
-korst: bescherming tegen uitwendige bedreigingen
PRODUCTIE - HOUTZAAG METHODEN
Type doorsnede stam
1 De dwarsdoorsnede rechthoekig op de as van de stam genomen.
Men duidt ze aan als KOPSHOUT.
2 De lengtedoorsnede verloopt volgens een middellijn van de boom. Ze
verloopt evenwijdig met de vezelrichting. Men spreekt van RADIAAL HOUT
of KWARTIERSVLAK.
3 De tangentiale doorsnede evenwijdig aan de as van de boom, door de
lengte van de stam heet LANGSHOUT of DOSSEVLAK.
houtzaag methoden voor massief hout
1 dosse zagen (meest voorkomend eenvoudiger alsook budgetair)
2 kwartiers gezaagd
3 vals kwartiers
- nerf = vezelrichting
- tekening = samenstelling van nerven en kleuren in
gezaagd hout
- zaagmethode bepaald de tekening
- dosse gezaagd rechte nerf komt het meeste voor, minder
arbeidsintensief
de hoek waarin de jaarringen door het zaagblad worden doorkruist
vormt het nerfpatroon of de ‘vla
Pagina 2
,PRODUCTIE - DROGEN
Droogtechnieken
- optie 1: in de lucht drogen (2,5cm per jaar)
- optie 2: droogstoven oven 6 maanden (dichte structuur)
- Tijdens het droogproces wordt er beetje bij beetje vochtige lucht afgevoerd en met verse,
droge lucht vermengd.
- optie 3: stoom-droogkamers (open structuur bv naaldhout)
- De luchtvochtigheid wordt op een constante waarde gehouden van ongeveer 100%. Zo
ontstaat er een e ect dat een overdruk veroorzaakt in de droogkamer en het hout. Hierdoor
wordt het vochttransport vanuit de kern van het hout naar de oppervlakte versneld. Het vocht
‘kookt’ als het ware uit het hout en het droogproces wordt versneld.
- de vochtigheid van hout wordt gemeten aan de hand van een vochtigheidsmeter
Dimensies van hout
Hout zal 10 tot 15 maal sneller drogen in lengterichting dan in radiale of tangentiële richting.
De radiale droging is op zijn beurt dan weer wat sneller dan de tangentiële droging.
Dit betekent dat op dosse gezaagd hout sneller zal drogen dan kwartiers gezaagd hout.
kwartiers hout trekt minder snel krom in de breedte omdat deze over de gehele breedte
hetzelfde is opgebouwd (jaarringen lopen gelijk)
Het werken van massief
Hout is een natuurlijk product, deze heeft poriën en kanaaltjes waarin vocht kan worden
opgenomen. Houtsoorten met een open celstructuur zal veel sneller kromtrekken dan hout
met een dichte structuur.
De optredende vervormingen kunnen zijn:
-Gebogen: hout in de lengterichting vervormd hol of bol
-Krom: het hout vervormt in de lente
-Scheluw: een hoek vervormd omhoog
-Hol: het hout vervormt in de breedte
samenstellen van massief hout
hout moet omwille van deze kromtrekking op
volgende manier gelegd worden
Groen hout
vers, ongezaagd en ongedroogd hout is buigbaar
HOUTSOORTEN
- hard - zacht hout
- kleur (deze kan dieper/ donkerder/ gelig worden indien behandeld)
- nerfrichting (vlam, gebogen, recht, golvend, jn,...) (1)
- spiegeldraad: Bij een bepaalde lichtinval zien ze er afhankelijk van de richting
donkerder of lichter uit dan de omgeving (eik en sommige naaldbomen). Bij
kwartiers zagen (2)
- mazel hout: een tekening in hout, die ontstaat door het overgroeien van
herhaaldelijk slapende ogen of verwondingen aan een boom (3)
- kwasten ( kleine zijtak die vergroeid zit in het hout) (4)
- wortelhout (hout ter hoogte van de wortel van de boom) (5)
Pagina 3
ff fi
, grenenhout
TYPE: naaldboom - zachthout
PLAATS: Europa, Noord-Azië.
KLEUR: creme - roze - oranje - bruin
KENMERKEN: kleur wordt donkerder na blootstelling aan licht. De kwasten zijn
bruin, redelijk groot.
Op dosse heeft het een duidelijke vlamtekening, op kwartier een streeptekening.
Op dosse ziet u vaak heel jne streepjes op het tangentiële vlak: dat zijn de
harskanaaltjes. Harsconcentraties herkent u als donkere vlekken. Meestal is de
draad recht en de nerf (matig) jn.
TOEPASSING: grotere bouwprojecten/ schrijnwerk / exterieur
vurenhout
TYPE: naaldboom - zachthout
PLAATS: Europa, zowel inlands als ingevoerd;
KLEUR: witachtig tot crèmekleurig kern- en spinthout;
KENMERKEN: De ronde en homogeen brede groeiringen dan weer wel. Vurenhout
heeft een heel rechte draad. Op het kwartierse vlak geven de kleine houtstralen
een lichte, onopvallende tekening.
verkrijgbaar in verschillende klasse (kwaliteiten)
TOEPASSING: grotere bouwprojecten/ schrijnwerk
esdoorn
TYPE: (middelmatig ) harde textuur
PLAATS: Europa en Noord-Amerika
KLEUR: witachtig tot lichtgeel (de witheid is een belangrijke reden om het toe te
passen)
KENMERKEN:heel mooie glans, weinig kleur contrast, kwartier gezaagd maken
de scherp afgetekende groeiringen jne strepen. Op dosse vertoont het hout
lichte vlammen. (hoe ouder de boom hoe donkerder de ringen)
TOEPASSING: neer en inlegwerk, meubilair
essen
TYPE: loofhout - hardhout (hard, soepel, heel elastisch en veerkrachtig)
PLAATS: Europa en Noord-Amerika
KLEUR: witachtige tot licht geelbruine kleur
KENMERKEN: grove nerf, De jaarringen van essen zijn goed zichtbaar. Op
kwartier heeft het strepen en op dosse een vlamtekening. De smalle, homogene
parenchymstralen vormen een jne spiegel op kwartier. De draad is meestal recht
en regelmatig.
TOEPASSING: turnbruggen, rekstokken en andere sportartikelen & meubels
mazelhout essen (patroon - tekening staat hier centraal)
KENMERKEN: wratachtige uitgroei aan een boom, moeilijker te bewerken door
vezelrichting, vaak broos
TOEPASSING: neer / klein draaiwerk
beukenhout
TYPE: loofboom - hardhout
PLAATS: NL BE FR KLEUR: geelbruin - roze
KENMERKEN:korte lijntjes in een duidelijke richting, rozige kleur
TOEPASSING: meubels, speelgoed, draaiwerk (ikea), dé houtsoort voor buigwerk,
multiplex voor interieurinrichting, trappen, …
Pagina 4
fi fi fifi fi
Hout
Massief hout:
- veelzijdig materiaal
- gemakkelijk bewerken en vorm te geven
- sterk
- beschikbaar in 100 kleuren, structuren, patronen van vlammen en nerven
INLEIDING DE BOOM
Boomgroepen
naaldbomen
- meestal rechte stam, gaat door tot aan de top van de boom
- 400 soorten noordelijk halfrond
- groenblijvende bomen
- snel groeiend 60 - 80 jaar (>diam.60cm, zaaghout of langer voor dik kwaliteitshout)
( 40 - 50 jaar voor mijnhout)
- sector bouw voor draagconstructies
- smalle planken
- relatief goedkoop
- langere vezels
- meestal zachthout, meer kans op ‘werken’ (uitzetten en krimpen)
loofbomen
- onregelmatige vertakkingen, stam loopt niet door tot de top
- >1000 soorten gematigde tropische gebieden
- bladverliezend
- traaggroeiend 120-200 jaar ( >diam.60cm zaaghout of langer voor dik kwaliteitshout)
- sector meubilair
- kortere vezels
- meestal hardhout
BOOM OPBOUW
Stofwisseling van bomen
bomen zijn levende organismen
neemt 02 en H20 op vanuit de grond en stuurt deze terug in de atmosfeer
neemt C02 op van buitenaf en slaagt deze terug op in de grond
Groei
- van binnen naar buiten de binnenkant is dus ouder dan de buitenkant
- de sapstroom loopt langs de buitenkant
- groeit zowel in de breedte als in de hoogte
gevolg: tekeningen in
het hout
Pagina 1
,Vezel en groei
- de vezelrichting staat in relatie met de groei van de boom en is kenmerkend voor een
boomsoort
- bij goede jaren zijn de ringen dikker, bij slechte dunner.
- trage gelijkmatige groei -> dichte vezelstructuur
- snelle onregelmatige groei -> dwarse kronkelige vezelstructuur
- lentehout: lichter hout, meer wateropname, krachtige ontwikkeling van cellen
- zomerhout: vertaalt zich licht naast donkere lagen
merg: sponsachtig weefsel 1st jaar
-bruin
kernhout: steunfunctie voor de boom
-donkerder
-‘dood’ hout geen levende cellen
-toepassing voor massief hout
spinthout: transporteert water naar boven
-licht van kleur
-minder bruikbaar massief hout (zacht)
cambium: regelt dikte en deels lengte groei
-nieuw weefsel wordt aangemaakt
schil
-bast: dalende sapstroom
-korst: bescherming tegen uitwendige bedreigingen
PRODUCTIE - HOUTZAAG METHODEN
Type doorsnede stam
1 De dwarsdoorsnede rechthoekig op de as van de stam genomen.
Men duidt ze aan als KOPSHOUT.
2 De lengtedoorsnede verloopt volgens een middellijn van de boom. Ze
verloopt evenwijdig met de vezelrichting. Men spreekt van RADIAAL HOUT
of KWARTIERSVLAK.
3 De tangentiale doorsnede evenwijdig aan de as van de boom, door de
lengte van de stam heet LANGSHOUT of DOSSEVLAK.
houtzaag methoden voor massief hout
1 dosse zagen (meest voorkomend eenvoudiger alsook budgetair)
2 kwartiers gezaagd
3 vals kwartiers
- nerf = vezelrichting
- tekening = samenstelling van nerven en kleuren in
gezaagd hout
- zaagmethode bepaald de tekening
- dosse gezaagd rechte nerf komt het meeste voor, minder
arbeidsintensief
de hoek waarin de jaarringen door het zaagblad worden doorkruist
vormt het nerfpatroon of de ‘vla
Pagina 2
,PRODUCTIE - DROGEN
Droogtechnieken
- optie 1: in de lucht drogen (2,5cm per jaar)
- optie 2: droogstoven oven 6 maanden (dichte structuur)
- Tijdens het droogproces wordt er beetje bij beetje vochtige lucht afgevoerd en met verse,
droge lucht vermengd.
- optie 3: stoom-droogkamers (open structuur bv naaldhout)
- De luchtvochtigheid wordt op een constante waarde gehouden van ongeveer 100%. Zo
ontstaat er een e ect dat een overdruk veroorzaakt in de droogkamer en het hout. Hierdoor
wordt het vochttransport vanuit de kern van het hout naar de oppervlakte versneld. Het vocht
‘kookt’ als het ware uit het hout en het droogproces wordt versneld.
- de vochtigheid van hout wordt gemeten aan de hand van een vochtigheidsmeter
Dimensies van hout
Hout zal 10 tot 15 maal sneller drogen in lengterichting dan in radiale of tangentiële richting.
De radiale droging is op zijn beurt dan weer wat sneller dan de tangentiële droging.
Dit betekent dat op dosse gezaagd hout sneller zal drogen dan kwartiers gezaagd hout.
kwartiers hout trekt minder snel krom in de breedte omdat deze over de gehele breedte
hetzelfde is opgebouwd (jaarringen lopen gelijk)
Het werken van massief
Hout is een natuurlijk product, deze heeft poriën en kanaaltjes waarin vocht kan worden
opgenomen. Houtsoorten met een open celstructuur zal veel sneller kromtrekken dan hout
met een dichte structuur.
De optredende vervormingen kunnen zijn:
-Gebogen: hout in de lengterichting vervormd hol of bol
-Krom: het hout vervormt in de lente
-Scheluw: een hoek vervormd omhoog
-Hol: het hout vervormt in de breedte
samenstellen van massief hout
hout moet omwille van deze kromtrekking op
volgende manier gelegd worden
Groen hout
vers, ongezaagd en ongedroogd hout is buigbaar
HOUTSOORTEN
- hard - zacht hout
- kleur (deze kan dieper/ donkerder/ gelig worden indien behandeld)
- nerfrichting (vlam, gebogen, recht, golvend, jn,...) (1)
- spiegeldraad: Bij een bepaalde lichtinval zien ze er afhankelijk van de richting
donkerder of lichter uit dan de omgeving (eik en sommige naaldbomen). Bij
kwartiers zagen (2)
- mazel hout: een tekening in hout, die ontstaat door het overgroeien van
herhaaldelijk slapende ogen of verwondingen aan een boom (3)
- kwasten ( kleine zijtak die vergroeid zit in het hout) (4)
- wortelhout (hout ter hoogte van de wortel van de boom) (5)
Pagina 3
ff fi
, grenenhout
TYPE: naaldboom - zachthout
PLAATS: Europa, Noord-Azië.
KLEUR: creme - roze - oranje - bruin
KENMERKEN: kleur wordt donkerder na blootstelling aan licht. De kwasten zijn
bruin, redelijk groot.
Op dosse heeft het een duidelijke vlamtekening, op kwartier een streeptekening.
Op dosse ziet u vaak heel jne streepjes op het tangentiële vlak: dat zijn de
harskanaaltjes. Harsconcentraties herkent u als donkere vlekken. Meestal is de
draad recht en de nerf (matig) jn.
TOEPASSING: grotere bouwprojecten/ schrijnwerk / exterieur
vurenhout
TYPE: naaldboom - zachthout
PLAATS: Europa, zowel inlands als ingevoerd;
KLEUR: witachtig tot crèmekleurig kern- en spinthout;
KENMERKEN: De ronde en homogeen brede groeiringen dan weer wel. Vurenhout
heeft een heel rechte draad. Op het kwartierse vlak geven de kleine houtstralen
een lichte, onopvallende tekening.
verkrijgbaar in verschillende klasse (kwaliteiten)
TOEPASSING: grotere bouwprojecten/ schrijnwerk
esdoorn
TYPE: (middelmatig ) harde textuur
PLAATS: Europa en Noord-Amerika
KLEUR: witachtig tot lichtgeel (de witheid is een belangrijke reden om het toe te
passen)
KENMERKEN:heel mooie glans, weinig kleur contrast, kwartier gezaagd maken
de scherp afgetekende groeiringen jne strepen. Op dosse vertoont het hout
lichte vlammen. (hoe ouder de boom hoe donkerder de ringen)
TOEPASSING: neer en inlegwerk, meubilair
essen
TYPE: loofhout - hardhout (hard, soepel, heel elastisch en veerkrachtig)
PLAATS: Europa en Noord-Amerika
KLEUR: witachtige tot licht geelbruine kleur
KENMERKEN: grove nerf, De jaarringen van essen zijn goed zichtbaar. Op
kwartier heeft het strepen en op dosse een vlamtekening. De smalle, homogene
parenchymstralen vormen een jne spiegel op kwartier. De draad is meestal recht
en regelmatig.
TOEPASSING: turnbruggen, rekstokken en andere sportartikelen & meubels
mazelhout essen (patroon - tekening staat hier centraal)
KENMERKEN: wratachtige uitgroei aan een boom, moeilijker te bewerken door
vezelrichting, vaak broos
TOEPASSING: neer / klein draaiwerk
beukenhout
TYPE: loofboom - hardhout
PLAATS: NL BE FR KLEUR: geelbruin - roze
KENMERKEN:korte lijntjes in een duidelijke richting, rozige kleur
TOEPASSING: meubels, speelgoed, draaiwerk (ikea), dé houtsoort voor buigwerk,
multiplex voor interieurinrichting, trappen, …
Pagina 4
fi fi fifi fi
