Contextualiseren 3A : vormgeving van de 21ste e
Post-Modernisme
Doorheen de decennia geraakt het Modernisme in crisis. De verhalen van het Midcentury
design en Scandinavisch design zijn zeker succesverhalen, maar zeker in de jaren ’70 en
’80 vergleed het modernisme in een enigszins saaie en opvallend genoeg ook elitaire
vormgeving. Bovendien werd het ook steeds meer geassocieerd met een bourgeois,
hoogdravend publiek, wat het tegenovergestelde is van de oorspronkelijke bedoelingen van
de vroege modernisten.
Zoals het vaak gaat, komt vanuit een jongere generatie creatievelingen en denkers een
tegenbeweging. Wat we nu bestempelen als post-modernisme is een beweging die de
latere versie van het modernisme wou ondermijnen. Het stijve van het modernisme van toen
evolueerde in het ongede neerde, ongebreidelde van dat nieuwe post-modernisme. Een
beweging waarbij alles kan, waar verschillende waarheden naast elkaar kunnen bestaan,
waar alles relatief is.
Pagina 1
fi
, Stilistisch zien we een aantal nieuwe elementen: in eerste
Michael Graves - ketel, 1985 instantie valt de rol van decoratie, van het ornament op. Het
uitvoerig inzetten van ornament kan je begrijpen als een
ironische, bijna sarcastische reactie op het compleet afwijzen
van ornament in het modernisme. Een totale anti-houding. Dit
element van de stijl van het modernisme is meteen ook het
element dat het minst lang de tand des tijds heeft overleefd. Je
zal zien dat de ontwerpen die het hardst doorslaan op vlak van
ornament, het snelst gedateerd raken.
Een volgend element is deconstructie, een samengaan van destructie en
constructie: het afbreken en weer opbouwen. Je gaat iets uit elkaar halen om het
nadien op een andere, meer verrassende manier weer in elkaar steken.
Een laatste element is het aanvaarden van verschillende esthetieken naast elkaar.
Een heterogeen geheel. Ontwerpen moeten niet éénduidig zijn, ze mogen con icten
in zich dragen, mogen clashen, mogen alle kanten uitschieten. We zien dat op vele
vlakken: verschillende vormentalen, verschillende, felle kleuren, verschillende
materialen, van zeer rijkelijk tot zeer cheap.
Met dit alles wil men net het tegenovergestelde doen dan het modernisme.
Phillipe Starck - Gun
lamp, voor os, 2005
MEMPHIS
Memphis - Michele De Lucchi, In 1981 maakte de Memphis Group, opgericht
door Ettore Sottsass, zijn debuut op de
Nathalie Du Pasquier, George
Salone del Mobile met zijn eerste collectie.
Sowden,…
Deze bestond uit 55 stukken die speelden
met elementen van kitsch, popcultuur en
reclame, naast andere invloeden. In
tegenstelling tot de modernistische
elegantie was dit een postmoderne stijl die
Masanori Umeda, voor Memphis - de geest van het onlangs begonnen
Tawaraya Ring, 1981 tijdperk van media en globalisering wilde
vertegenwoordigen.
Ondanks hun naam kwam de Memphis Furniture Manufacturing Company
eigenlijk uit Milaan. Onder leiding van de ervaren ontwerper Ettore Sottsass
waren ze een collectief van jonge makers wiens kleurrijke collecties zich
verzetten tegen het conservatisme en de
energieke designwaarde van de jaren 80.
Ettore Sottsass, voor Memphis - Carlton Room Divider, 1981
Pagina 2
Casablanca Kast, 1981
fl fl
, Michael Graves, voor Memphis - Plaza Vanity, 1981
Met kasten, stoelen en keramiek in een scala aan rinkelende kleuren, gekke hoeken
en felle laminaten die niet anders waren dan die in een goedkope keuken, was het
een heel eind verwijderd van de sobere designgevoeligheid die de overhand had
gekregen. Sommigen probeerden de extravagante weigering om de geaccepteerde
normen van het modernisme te volgen in diskrediet te brengen door te zeggen dat
het niets meer was dan een modegril, maar we kunnen nu waarderen hoe het een
seismische verschuiving in designvoorkeur markeerde.
Ettore Sottsass, voor Memphis - Beverly, 1981
Hun doel was om niet alleen kleur maar ook plezier terug te brengen in wat zij
zagen als de saaie, smaakvolle wereld van het modernisme. Sottsass verzamelde
een kleine kliek van jongere Italiaanse ontwerpers om zich heen, die allemaal
genoeg hadden van de uniformiteit en beperkingen van hedendaags design. Hun
meubilair had dan ook iets van een kermis, zo niet een circus.
Het idee van postmodernisme was niet hun idee: de Amerikaanse architect
Robert Venturi had het idee in 1977 al beroemd verkend in zijn boek Learning
From Las Vegas en stond erom bekend dat hij Mies Van Der Rohe's aforisme
'Less is more' verving door zijn eigen 'Less is a bore'. Architectuurtheoreticus en
schrijver Charles Jencks gaf het idee nog meer gewicht en zelfs architecten zoals
Phillip Johnson zelf begonnen speelse symbolen in hun gebouwen te verwerken.
Veel van hen verwezen naar motieven uit het oude Egypte, zoals
papyrusbladeren. Wat de Memphis Group deed, was deze vormgeving in het
interieur brengen. Belangrijk is dat het ons hielp te wennen aan felle
kleuren en een kinderlijke esthetiek in huishoudelijke producten die
werden gebruikt door bedrijven als Alessi en Dyson. Tegenwoordig
beschouwen we designelementen van kinderspeelgoed of teken lms
als vanzelfsprekend en zien we ze in alles, van keukengereedschap
tot auto-interieurs.
Ettore Sottsass, voor Memphis - Ashoka lamp, 1981
Martine Bedin, voor Memphis - Super Light, 1981
Nathalie Du Pasquier, voor Memphis - sto enpatronen
Memphis - appartement Karl Lagerfeld,
Monte Carlo, 1983
Pagina 3
ff fi
, Ettore Sottsass (1917-2007)
Sottsass, voor Olivetti - Valentine Typemachine, 1969
“I have always thought that design begins where rational
processes end and magic begins.”
Sottsass, voor Poltronova -
Ultrafragola, 1968
Sottsass Associati - Esprit
Hoofdkantoor, 1986
GAETANO PESCE
Gaetano Pesce is een ander voorbeeld van radicale Italiaanse
ontwerpers van wie de praktijk de jaren ’80 en ’90 sterk beïnvloed
heeft. Pesce’s gehele carrière was lang en divers en besloeg zes
decennia. Er was echter wel één enkele bezielende impuls. Hij
reageerde fel op de rationalistische en abstracte tendensen
van het modernisme en probeerde design te rehumaniseren en
het een gevoelig register van zijn tijd te maken. Pesce
stelde dat design net zo expressief was als
schilderkunst, muziek of literatuur.
Gaetano Pesce - UP 7, 1969
Pesce werd in zijn vroege jaren sterk beïnvloed door de sfeer van
het naoorlogse Italië. Hoewel hij een agressief seculier persoon
was, weerspiegelde zijn werk soms ook de erfenis van de
Italiaanse barok, met zijn theatrale religiositeit. Zijn UP-
meubelserie uit 1969, gemaakt van expanderend schuim,
(PLASTIC!) komt letterlijk naar je toe als je hem uitpakt, een Gaetano Pesce - Moloch, 1971
lichaam dat voor je ogen tot leven komt.
Pesce verhuisde in 1980 naar New York. Vooral invloedrijk in dit latere deel
van zijn carrière was zijn gebruik van expressieve processen en hedendaagse
materialen, zoals industriële vilt en giethars - "Als ik iemand hout zie
gebruiken," zei hij graag, "zie ik dat hij een conservatief is.”
Gaetano Pesce - Green Street Chair, 1984
Gaetano Pesce - Tramonta A New York, sofa, voor Cassina, 1980
Pagina 4
Post-Modernisme
Doorheen de decennia geraakt het Modernisme in crisis. De verhalen van het Midcentury
design en Scandinavisch design zijn zeker succesverhalen, maar zeker in de jaren ’70 en
’80 vergleed het modernisme in een enigszins saaie en opvallend genoeg ook elitaire
vormgeving. Bovendien werd het ook steeds meer geassocieerd met een bourgeois,
hoogdravend publiek, wat het tegenovergestelde is van de oorspronkelijke bedoelingen van
de vroege modernisten.
Zoals het vaak gaat, komt vanuit een jongere generatie creatievelingen en denkers een
tegenbeweging. Wat we nu bestempelen als post-modernisme is een beweging die de
latere versie van het modernisme wou ondermijnen. Het stijve van het modernisme van toen
evolueerde in het ongede neerde, ongebreidelde van dat nieuwe post-modernisme. Een
beweging waarbij alles kan, waar verschillende waarheden naast elkaar kunnen bestaan,
waar alles relatief is.
Pagina 1
fi
, Stilistisch zien we een aantal nieuwe elementen: in eerste
Michael Graves - ketel, 1985 instantie valt de rol van decoratie, van het ornament op. Het
uitvoerig inzetten van ornament kan je begrijpen als een
ironische, bijna sarcastische reactie op het compleet afwijzen
van ornament in het modernisme. Een totale anti-houding. Dit
element van de stijl van het modernisme is meteen ook het
element dat het minst lang de tand des tijds heeft overleefd. Je
zal zien dat de ontwerpen die het hardst doorslaan op vlak van
ornament, het snelst gedateerd raken.
Een volgend element is deconstructie, een samengaan van destructie en
constructie: het afbreken en weer opbouwen. Je gaat iets uit elkaar halen om het
nadien op een andere, meer verrassende manier weer in elkaar steken.
Een laatste element is het aanvaarden van verschillende esthetieken naast elkaar.
Een heterogeen geheel. Ontwerpen moeten niet éénduidig zijn, ze mogen con icten
in zich dragen, mogen clashen, mogen alle kanten uitschieten. We zien dat op vele
vlakken: verschillende vormentalen, verschillende, felle kleuren, verschillende
materialen, van zeer rijkelijk tot zeer cheap.
Met dit alles wil men net het tegenovergestelde doen dan het modernisme.
Phillipe Starck - Gun
lamp, voor os, 2005
MEMPHIS
Memphis - Michele De Lucchi, In 1981 maakte de Memphis Group, opgericht
door Ettore Sottsass, zijn debuut op de
Nathalie Du Pasquier, George
Salone del Mobile met zijn eerste collectie.
Sowden,…
Deze bestond uit 55 stukken die speelden
met elementen van kitsch, popcultuur en
reclame, naast andere invloeden. In
tegenstelling tot de modernistische
elegantie was dit een postmoderne stijl die
Masanori Umeda, voor Memphis - de geest van het onlangs begonnen
Tawaraya Ring, 1981 tijdperk van media en globalisering wilde
vertegenwoordigen.
Ondanks hun naam kwam de Memphis Furniture Manufacturing Company
eigenlijk uit Milaan. Onder leiding van de ervaren ontwerper Ettore Sottsass
waren ze een collectief van jonge makers wiens kleurrijke collecties zich
verzetten tegen het conservatisme en de
energieke designwaarde van de jaren 80.
Ettore Sottsass, voor Memphis - Carlton Room Divider, 1981
Pagina 2
Casablanca Kast, 1981
fl fl
, Michael Graves, voor Memphis - Plaza Vanity, 1981
Met kasten, stoelen en keramiek in een scala aan rinkelende kleuren, gekke hoeken
en felle laminaten die niet anders waren dan die in een goedkope keuken, was het
een heel eind verwijderd van de sobere designgevoeligheid die de overhand had
gekregen. Sommigen probeerden de extravagante weigering om de geaccepteerde
normen van het modernisme te volgen in diskrediet te brengen door te zeggen dat
het niets meer was dan een modegril, maar we kunnen nu waarderen hoe het een
seismische verschuiving in designvoorkeur markeerde.
Ettore Sottsass, voor Memphis - Beverly, 1981
Hun doel was om niet alleen kleur maar ook plezier terug te brengen in wat zij
zagen als de saaie, smaakvolle wereld van het modernisme. Sottsass verzamelde
een kleine kliek van jongere Italiaanse ontwerpers om zich heen, die allemaal
genoeg hadden van de uniformiteit en beperkingen van hedendaags design. Hun
meubilair had dan ook iets van een kermis, zo niet een circus.
Het idee van postmodernisme was niet hun idee: de Amerikaanse architect
Robert Venturi had het idee in 1977 al beroemd verkend in zijn boek Learning
From Las Vegas en stond erom bekend dat hij Mies Van Der Rohe's aforisme
'Less is more' verving door zijn eigen 'Less is a bore'. Architectuurtheoreticus en
schrijver Charles Jencks gaf het idee nog meer gewicht en zelfs architecten zoals
Phillip Johnson zelf begonnen speelse symbolen in hun gebouwen te verwerken.
Veel van hen verwezen naar motieven uit het oude Egypte, zoals
papyrusbladeren. Wat de Memphis Group deed, was deze vormgeving in het
interieur brengen. Belangrijk is dat het ons hielp te wennen aan felle
kleuren en een kinderlijke esthetiek in huishoudelijke producten die
werden gebruikt door bedrijven als Alessi en Dyson. Tegenwoordig
beschouwen we designelementen van kinderspeelgoed of teken lms
als vanzelfsprekend en zien we ze in alles, van keukengereedschap
tot auto-interieurs.
Ettore Sottsass, voor Memphis - Ashoka lamp, 1981
Martine Bedin, voor Memphis - Super Light, 1981
Nathalie Du Pasquier, voor Memphis - sto enpatronen
Memphis - appartement Karl Lagerfeld,
Monte Carlo, 1983
Pagina 3
ff fi
, Ettore Sottsass (1917-2007)
Sottsass, voor Olivetti - Valentine Typemachine, 1969
“I have always thought that design begins where rational
processes end and magic begins.”
Sottsass, voor Poltronova -
Ultrafragola, 1968
Sottsass Associati - Esprit
Hoofdkantoor, 1986
GAETANO PESCE
Gaetano Pesce is een ander voorbeeld van radicale Italiaanse
ontwerpers van wie de praktijk de jaren ’80 en ’90 sterk beïnvloed
heeft. Pesce’s gehele carrière was lang en divers en besloeg zes
decennia. Er was echter wel één enkele bezielende impuls. Hij
reageerde fel op de rationalistische en abstracte tendensen
van het modernisme en probeerde design te rehumaniseren en
het een gevoelig register van zijn tijd te maken. Pesce
stelde dat design net zo expressief was als
schilderkunst, muziek of literatuur.
Gaetano Pesce - UP 7, 1969
Pesce werd in zijn vroege jaren sterk beïnvloed door de sfeer van
het naoorlogse Italië. Hoewel hij een agressief seculier persoon
was, weerspiegelde zijn werk soms ook de erfenis van de
Italiaanse barok, met zijn theatrale religiositeit. Zijn UP-
meubelserie uit 1969, gemaakt van expanderend schuim,
(PLASTIC!) komt letterlijk naar je toe als je hem uitpakt, een Gaetano Pesce - Moloch, 1971
lichaam dat voor je ogen tot leven komt.
Pesce verhuisde in 1980 naar New York. Vooral invloedrijk in dit latere deel
van zijn carrière was zijn gebruik van expressieve processen en hedendaagse
materialen, zoals industriële vilt en giethars - "Als ik iemand hout zie
gebruiken," zei hij graag, "zie ik dat hij een conservatief is.”
Gaetano Pesce - Green Street Chair, 1984
Gaetano Pesce - Tramonta A New York, sofa, voor Cassina, 1980
Pagina 4
