Geschiedenis van Publiekrecht
Inhoudsopgave
DEEL 1: STAAT EN RECHT............................................................................................................ 2
INLEIDING .................................................................................................................................. 2
1. Hoofdstuk 1: het moderne staatsbegrip............................................................................. 4
2. Hoofdstuk 2: Verhoudingen tussen staten sinds 1453 ...................................................... 20
3. Hoofdstuk 3: Absolute monarchie en revolutie ................................................................ 36
4. Hoofdstuk 4: De negentiende eeuw ................................................................................. 40
5. Hoofdstuk 5: De 20e eeuw ................................................................................................ 45
DEEL 2: INTERN PUBLIEKRECHT ............................................................................................... 52
INLEIDING ................................................................................................................................ 52
1. Hoofdstuk 1: Frankrijk ..................................................................................................... 52
2. Hoofdstuk 2: Verenigde Koninkrijk ................................................................................... 80
3. Hoofdstuk 3: Duitsland .................................................................................................... 98
4. Hoofdstuk 4: Verenigde Staten .......................................................................................115
5. Hoofdstuk 5: Rusland .....................................................................................................131
6. Hoofdstuk 6: China .........................................................................................................147
EPILOOG .................................................................................................................................163
Hoofdstuk 1 en 2 zijn moeilijke hoofdstukken!!
→ zowel slides als handboek moet gekend zijn.
Eerst handboek leren en voor tweede herhaling smv gebruiken!
1
, DEEL 1: STAAT EN RECHT
INLEIDING
Geschiedenis van het Publiekrecht: wat en waarom?
Dia 32 → twee personen in het midden zijn Aristoteles en Plato
• Wat?
à Metajuridisch vak
à op het snijvlak van academische disciplines (recht en geschiedenis)
à Hoe het recht op een bepaalde plaats in een bepaalde tijd tot stand kwam en ontwikkelt
o staatsbestel: structuur, staatsorganen, toewijzing van bevoegdheden, … Je bent
eigenlijk van alles aan het doen
o grondrechtenbescherming → als je gaat kijken naar Europees constitutionalisme
draait het grondwet om het beschermen van de staat
o geschiedenis van Publiekrecht in VS → anders kiesstelsel, daar is er een
meerderheidsstelsel (de winnaar krijgt de zetel in het congres) → in België anders,
daar krijg je meer vertegenwoordiging, je krijgt meer polarisatie
à Vraagstukken waarbij onderzocht wordt op een bepaalde plaats in een bepaalde tijd tot
stand kwam.
o wie maakt het recht? Kan zijn dat dit één persoon is of meerdere personen
o hoe maakt men het recht?
o wanneer en waarom wordt het recht gemaakt?
o hoe en door wie wordt het recht gehandhaafd? Door overheid, privé personen of
uitvoerende macht, of gaan we dit besteden aan rechters, … ?
o voor wie wordt het recht gemaakt en hoe kunnen deze rechtssubjecten hun
rechten laten gelden? Voor één persoon, selecte groep of gehele gemeenschap?
Beschrijving foto: Vertegenwoordigers van de
Amerikaanse grondwetgevende vergadering, dit zijn
de opstellers van de onafhankelijkheidsverklaring van
de VS. Links Tom JeRerson, in het midden John
Adams en rechts Benjamin Franklin →
vertegenwoordigers die voor ons beslissingen gaan
nemen. Rechts zie je de koning (Jan Zonder Land) die
een magna carta tekent (1215), dit is een
charter/handvest waar verschillende rechten worden
toegekend, die worden niet aan alles toegekend maar
enkel aan een selecte groep. (mensen achter de
koning: clerus, ridders, geestelijken en adels). Krijgen vb. zak geld in ruil voor autonomie →
Geschiedenis van publiekrecht is een machtsrelatie
à Recht functioneert niet in een vacuum
à Recht is onderdeel van, en functioneert binnen, een sociaal-maatschappelijk geheel met
zijn eigen vigerend rechtssysteem
2
, o rechtssystemen zijn, net als samenlevingen en het recht zelf, continu in
ontwikkeling
o hoe ze zijn vormgegeven, en hoe zij veranderen heeft weer een grote impact op
de samenstelling en ontwikkeling van het recht
→ rechtssystemen zijn continu in ontwikkeling omdat de smlv ook in ontwikkeling is
à Publiekrecht draait om
o staatsorganen en -instellingen, vb. GwH, parlement, regering, …
o algemene politieke principes en rechtsbeginselen, vb. machtenscheiding, …
o juridische begrippen, regels, procedures (politieke structuren, bevoegdheden;
bescherming grondrechten; …)
• waarom?
à Voorbeeld: Belgische revolutie 1830-31 = het resultaat van (oorzaken BR: te veel
belastingen betalen, Noord en Zuidelijk deel, FR en NL talig deel
o constitutionele bezwaren
§ opvattingen over de rol van de regering en de vorst t.o.v. de
vertegenwoordigende vergaderingen → trekken te veel macht naar zich
toe en interpreteren sommige bepalingen niet zoals het hoort
§ onderdrukking van de oppositie via inperkingen van grondrechten
(godsdienstvrijheid, persvrijheid, petitierecht, afschaRing assisenjury) →
voornamelijk katholieken
o culturele motieven
§ Franse taal van politieke elite staat haaks op het taalbeleid van Willem I
§ sinds de Franse annexatie richt de bourgeoisie en de adel haar blik op
Frankrijk → je had wel een Franse taal die in de politiek werd gehanteerd,
men ging dan meer Frans spreken in België
o politieke klachten
§ ondervertegenwoordiging van het Zuidelijk deel van het Verenigd
Koninkrijk der Nederlanden in de Staten-Generaal (t.o.v. het Noordelijk
deel) → geconnecteerd met godsdienstige bezwaren, zuidelijke deel der
NL is katholiek en noordelijk protestant.
o religieuze overwegingen:
§ De bevolking in het Zuidelijke deel is overwegend katholiek, terwijl men in
het Noordelijk deel overwegend protestant is → Willem en zijn regering
willen verhinderen dat het Zuiden sterker vertegenwoordigd zou worden
in de Staten-Generaal
3
, o economische gronden:
§ in het Zuiden ontstaat het (niet helemaal terechte) idee dat Willem en zijn
regering het Noorden economisch voortrekt, terwijl het even zwaar belast
wordt
o je hebt daarnaast ook nog toevallige elementen:
§ Er was een Russisch leger dat naar hier op komst was om de BR te
onderdrukken, maar uiteindelijk is er in Polen een opstand ontstaan
waardoor Russisch leger omgeleid moest worden en het Belgisch leger
niet werd omgekanteld
à Goed rechtshistorisch onderzoek de basis vormt voor een goed begrip van het
hedendaagse recht.
o rechtshistorisch onderzoek leert ons waarom bepaalde regels nog wel en andere
niet langer tot ons huidig recht behoren
à Kennis en inzicht in de ontwikkeling en toepassing van recht en rechtsregels in hun
historische context geeft ons zicht op aangeleverde rechtshistorische argumenten
o informeert ons over de pro’s en contra’s van welbepaalde vormen van aanpak
o bij het maken van een dergelijke keuze is het rechtvaardige karakter van een regel
een essentiële factor.
§ inhoud van het rechtvaardigheidsbegrip = variabel van aard (met
negatieve, dan wel positieve resultaten tot gevolg)
à Rechtshistorische dimensie een belangrijke component in veel, zo niet alle,
contemporaine rechtsvergelijkende onderzoeken.
à Aantonen dat macht en machtsconflicten aan de basis liggen van het staatsbestel
à Gestolde macht: macht in verschillende verschijningsvormen, afhankelijk van
omstandigheden
o ~aggregatietoestand van een materie
à Inzicht in het verleden laat toe om
o het potentieel van het staatsbestel + de beperkingen van juridische stelsels in
een welbepaalde context te ontwaren
o een onderscheid te maken tussen het essentiële ó het incidentele
1. Hoofdstuk 1: het moderne staatsbegrip
Inleiding
• Hoe regelen we de manier waarop we onszelf besturen?
o Woordje ‘regelen’ ‘regel’
è veronderstelt norm = recht
4
Inhoudsopgave
DEEL 1: STAAT EN RECHT............................................................................................................ 2
INLEIDING .................................................................................................................................. 2
1. Hoofdstuk 1: het moderne staatsbegrip............................................................................. 4
2. Hoofdstuk 2: Verhoudingen tussen staten sinds 1453 ...................................................... 20
3. Hoofdstuk 3: Absolute monarchie en revolutie ................................................................ 36
4. Hoofdstuk 4: De negentiende eeuw ................................................................................. 40
5. Hoofdstuk 5: De 20e eeuw ................................................................................................ 45
DEEL 2: INTERN PUBLIEKRECHT ............................................................................................... 52
INLEIDING ................................................................................................................................ 52
1. Hoofdstuk 1: Frankrijk ..................................................................................................... 52
2. Hoofdstuk 2: Verenigde Koninkrijk ................................................................................... 80
3. Hoofdstuk 3: Duitsland .................................................................................................... 98
4. Hoofdstuk 4: Verenigde Staten .......................................................................................115
5. Hoofdstuk 5: Rusland .....................................................................................................131
6. Hoofdstuk 6: China .........................................................................................................147
EPILOOG .................................................................................................................................163
Hoofdstuk 1 en 2 zijn moeilijke hoofdstukken!!
→ zowel slides als handboek moet gekend zijn.
Eerst handboek leren en voor tweede herhaling smv gebruiken!
1
, DEEL 1: STAAT EN RECHT
INLEIDING
Geschiedenis van het Publiekrecht: wat en waarom?
Dia 32 → twee personen in het midden zijn Aristoteles en Plato
• Wat?
à Metajuridisch vak
à op het snijvlak van academische disciplines (recht en geschiedenis)
à Hoe het recht op een bepaalde plaats in een bepaalde tijd tot stand kwam en ontwikkelt
o staatsbestel: structuur, staatsorganen, toewijzing van bevoegdheden, … Je bent
eigenlijk van alles aan het doen
o grondrechtenbescherming → als je gaat kijken naar Europees constitutionalisme
draait het grondwet om het beschermen van de staat
o geschiedenis van Publiekrecht in VS → anders kiesstelsel, daar is er een
meerderheidsstelsel (de winnaar krijgt de zetel in het congres) → in België anders,
daar krijg je meer vertegenwoordiging, je krijgt meer polarisatie
à Vraagstukken waarbij onderzocht wordt op een bepaalde plaats in een bepaalde tijd tot
stand kwam.
o wie maakt het recht? Kan zijn dat dit één persoon is of meerdere personen
o hoe maakt men het recht?
o wanneer en waarom wordt het recht gemaakt?
o hoe en door wie wordt het recht gehandhaafd? Door overheid, privé personen of
uitvoerende macht, of gaan we dit besteden aan rechters, … ?
o voor wie wordt het recht gemaakt en hoe kunnen deze rechtssubjecten hun
rechten laten gelden? Voor één persoon, selecte groep of gehele gemeenschap?
Beschrijving foto: Vertegenwoordigers van de
Amerikaanse grondwetgevende vergadering, dit zijn
de opstellers van de onafhankelijkheidsverklaring van
de VS. Links Tom JeRerson, in het midden John
Adams en rechts Benjamin Franklin →
vertegenwoordigers die voor ons beslissingen gaan
nemen. Rechts zie je de koning (Jan Zonder Land) die
een magna carta tekent (1215), dit is een
charter/handvest waar verschillende rechten worden
toegekend, die worden niet aan alles toegekend maar
enkel aan een selecte groep. (mensen achter de
koning: clerus, ridders, geestelijken en adels). Krijgen vb. zak geld in ruil voor autonomie →
Geschiedenis van publiekrecht is een machtsrelatie
à Recht functioneert niet in een vacuum
à Recht is onderdeel van, en functioneert binnen, een sociaal-maatschappelijk geheel met
zijn eigen vigerend rechtssysteem
2
, o rechtssystemen zijn, net als samenlevingen en het recht zelf, continu in
ontwikkeling
o hoe ze zijn vormgegeven, en hoe zij veranderen heeft weer een grote impact op
de samenstelling en ontwikkeling van het recht
→ rechtssystemen zijn continu in ontwikkeling omdat de smlv ook in ontwikkeling is
à Publiekrecht draait om
o staatsorganen en -instellingen, vb. GwH, parlement, regering, …
o algemene politieke principes en rechtsbeginselen, vb. machtenscheiding, …
o juridische begrippen, regels, procedures (politieke structuren, bevoegdheden;
bescherming grondrechten; …)
• waarom?
à Voorbeeld: Belgische revolutie 1830-31 = het resultaat van (oorzaken BR: te veel
belastingen betalen, Noord en Zuidelijk deel, FR en NL talig deel
o constitutionele bezwaren
§ opvattingen over de rol van de regering en de vorst t.o.v. de
vertegenwoordigende vergaderingen → trekken te veel macht naar zich
toe en interpreteren sommige bepalingen niet zoals het hoort
§ onderdrukking van de oppositie via inperkingen van grondrechten
(godsdienstvrijheid, persvrijheid, petitierecht, afschaRing assisenjury) →
voornamelijk katholieken
o culturele motieven
§ Franse taal van politieke elite staat haaks op het taalbeleid van Willem I
§ sinds de Franse annexatie richt de bourgeoisie en de adel haar blik op
Frankrijk → je had wel een Franse taal die in de politiek werd gehanteerd,
men ging dan meer Frans spreken in België
o politieke klachten
§ ondervertegenwoordiging van het Zuidelijk deel van het Verenigd
Koninkrijk der Nederlanden in de Staten-Generaal (t.o.v. het Noordelijk
deel) → geconnecteerd met godsdienstige bezwaren, zuidelijke deel der
NL is katholiek en noordelijk protestant.
o religieuze overwegingen:
§ De bevolking in het Zuidelijke deel is overwegend katholiek, terwijl men in
het Noordelijk deel overwegend protestant is → Willem en zijn regering
willen verhinderen dat het Zuiden sterker vertegenwoordigd zou worden
in de Staten-Generaal
3
, o economische gronden:
§ in het Zuiden ontstaat het (niet helemaal terechte) idee dat Willem en zijn
regering het Noorden economisch voortrekt, terwijl het even zwaar belast
wordt
o je hebt daarnaast ook nog toevallige elementen:
§ Er was een Russisch leger dat naar hier op komst was om de BR te
onderdrukken, maar uiteindelijk is er in Polen een opstand ontstaan
waardoor Russisch leger omgeleid moest worden en het Belgisch leger
niet werd omgekanteld
à Goed rechtshistorisch onderzoek de basis vormt voor een goed begrip van het
hedendaagse recht.
o rechtshistorisch onderzoek leert ons waarom bepaalde regels nog wel en andere
niet langer tot ons huidig recht behoren
à Kennis en inzicht in de ontwikkeling en toepassing van recht en rechtsregels in hun
historische context geeft ons zicht op aangeleverde rechtshistorische argumenten
o informeert ons over de pro’s en contra’s van welbepaalde vormen van aanpak
o bij het maken van een dergelijke keuze is het rechtvaardige karakter van een regel
een essentiële factor.
§ inhoud van het rechtvaardigheidsbegrip = variabel van aard (met
negatieve, dan wel positieve resultaten tot gevolg)
à Rechtshistorische dimensie een belangrijke component in veel, zo niet alle,
contemporaine rechtsvergelijkende onderzoeken.
à Aantonen dat macht en machtsconflicten aan de basis liggen van het staatsbestel
à Gestolde macht: macht in verschillende verschijningsvormen, afhankelijk van
omstandigheden
o ~aggregatietoestand van een materie
à Inzicht in het verleden laat toe om
o het potentieel van het staatsbestel + de beperkingen van juridische stelsels in
een welbepaalde context te ontwaren
o een onderscheid te maken tussen het essentiële ó het incidentele
1. Hoofdstuk 1: het moderne staatsbegrip
Inleiding
• Hoe regelen we de manier waarop we onszelf besturen?
o Woordje ‘regelen’ ‘regel’
è veronderstelt norm = recht
4
