Samenvatting Staatsrecht

H1 Algemene inleiding: situering en omschrijving van het staatsrecht

1. Onderscheid tss het publiek recht en het privaatrecht

Indeling tss privaatrecht & publiekrecht als sinds Romeinen

Publiekrecht = recht dat handelen vd overheid regelt:
- Verhoudingen tss overheid en haar onderdanen
- Interne organisatie vd overheid
- Verhouding tss onderscheiden overheden
- Verhouding tss staten

Privaatrecht = recht dat relatie tss burgers onderling, tss burgers en
private entiteiten of tss private entiteiten onderling vastlegt

1.1 Privaatrecht
Verschillende takken:
- Burgerlijk recht
- Gerechterlijk privaatrecht
- Verbintenissenrecht
- Handelsrecht/economisch recht
- Sociaal recht: arbeidsrecht & sociaal zekerheidsrecht
- Internationaal privaatrecht

Gaat ervan uit dat burgers onderlinge verhoudingen zelf regelen: vrijheid
!!! wilsautonomie, contractvrijheid, testeervrijheid (Franse revolutie)

1.2. Publiekrecht sensu lato
= omvat geheel v regels betreffende statuut vd bewindvoerders, hun
macht en interactie met elkaar en met particuliere personen
- ‘de burgers’ = particulieren of private personen in relatie met de
overheid

Verschillende takken:
- Grondwettelijk recht (publiekrecht, staatsrecht, constitutioneel recht)
- Administratief recht
- Budgettair recht
- Strafrecht
- Strafprocesrecht
- Fiscaal recht
- Internationaal recht

,Burger neemt inherent ondergeschikte positie in tov overheid
 burger ondergeschikt aan algemeen belang
 overheid beschikt en burgers zijn gebonden



1.3 Onderscheid privaatrecht en publiekrecht: nuancering
- overheid kan ook onderworpen zijn aan privaatrecht (bv. bij het huren v
een gebouw)
- privépersonen kunnen bekleed worden met overheidstaak (bv. concessie
v openbare dienst)  rechtsverhouding tss overheid en privépersoon
beheerst door publiek recht
- toenemende vervlechting tss publiek- en privaatrecht
 overheid behartigt steeds meer taken via privaatrechtelijke weg
 publieke taken worden steeds meer toegekend aan privaatrechtelijke
organisaties
- autonomie vd burger in privaatrecht & beschikkingsvrijheid vd overheid
in publiekrecht zijn beide relatief
* dwingende rechtsregels
* overheid onderworpen aan het recht  vrijheid overheid aan banden
gelegd

Onderscheid tss publieke en private: oorsprong in liberale staatsopvatting
vd 19de eeuw
- orthodoxe liberale staatsfilosofieën vertrokken vh primaat vh individu dat
houder was v alle rechten en vrijheden  overheid nam beperkt aantal
taken op “nachtwaker”
 later evolutie naar sociale verzorgingsstaat (zeer ruim takenpakket)

Sociale verzorgingsstaat:
- Vaardigt regels uit die sociaal en financieel-economisch leven sturen
en regelen
- Neemt actief deel aan economisch leven door goederen te
produceren en diensten aan te bieden
- Staat in voor aantal basisbehoeften vd burgers (gezondheidszorg,
onderwijs…)
- Sommige private initiatieven ondersteunen en aanmoedigen dmv
investeringen en subsidies, omdat de overheid meent dat het
algemeen belang wordt gediend

Overheid wordt verwacht burgers bij besluitvorming te betrekken
 overheid steeds meer verplicht in besluitvormingsprocedures om
adviezen v deskundige

, instanties te betrekken = toenemende wederkerigheid vh
bestuursrecht
 toenemende mondigheid vd burger
=> hertekening v verhouding tss overheid & maatschappij




2. Het staatsrecht

= grondwettelijk recht = constitutioneel recht
±= publiekrecht  publiekrecht in strikte zin/staatrecht = fundament v
publiekrecht
↳ staatsrecht houdt fundamentele regels in voor inrichting en werking vd
staatsmachten,
hun onderlinge relaties en hun relaties tot de burgers

Staatsrecht = bestudeert inrichting, organisatie en werking vd
staatsmachten, verhouding tss de onderscheiden entiteiten binnen staat
en fundamentele recht & vrijheden vd burgers

2.1 Voornaamste beginselen
- Rechtsstaat
- Federale staat
- Representatieve democratie & nationale soevereiniteit
- Parlementaire monarchie
- Parlementaire democratie
- Scheiding van de machten
- Scheiding van kerk en staat
- Principe vd exclusieve bevoegdheden en de uitzonderingen
- Beginsel vd federale loyauteit

2.2 Staatsrecht en politieke wetenschap
Verwantschap tss staatsrecht & politieke wetenschap
 richten beide op functioneren vd Staat

Pas recent sprake v wederzijdse bevruchting:
- Vroeger staatsrecht op positivistisch-formalistische wijze benaderd
 vanuit strikt juridisch oogpunt en vooral focus op studie vd
rechtsregels

, - Politicoloog legt zich toe op werkelijk bestaande verhoudingen
en invloedssferen binnen staatkundige bestel & bestudeert
verhoudingen tss gezagdragers en burgers = meer causale
benadering door politieke wetenschap
* politieke wetenschap: ruimer studieobject
Laatste decennia meer realistische beoefening vh staatsrecht
 meer aandacht voor politieke en maatschappelijke machtsverhoudingen
zonder dewelke
men bepaalde evoluties niet kan vatten
* bv. betekenis & draagwijdte vd Belgische Staatshervormingen niet te
vatten zonder
bestuderen vd politieke realiteit
Politicoloog nood aan kennis v instutionele regels
- inzicht in politieke gebeurtenissen: vereist inzicht in rechtsregels die
werking en samenstelling vd politieke organen beheersen
- inzicht in grondrechten vd burgers nodig om verhouding tss Staat &
burgers te begrijpen
Rechtsregels over institutionele structuren = product v bepaalde
(politieke) geschiedenis
 politiek gaat aan grondwettelijke recht vooraf
 staatsrecht bepaalt hoe politiek kan worden bedreven
↳ juridisch kader determineert mede politieke gebeuren